DÒNG NHẠC NAY VÀ XƯA - Đỗ Bình

Nhạc là ngôn ngữ quốc tế, là nghệ thuật của âm thanh làm rung cảm lòng người. Dù ở bất cứ phương trời nào những giai điệu hay, những ca từ đẹp vẫn làm thổn thức say đắm bao tâm hồn. Một Ca khúc hay sẽ không yểu mệnh bị lãng quên ngay khi chào đời, nó sẽ vượt thời gian sống trong lòng công chúng và được lưu truyền dài lâu. Nhưng cái cái hay, cái đẹp lại tùy theo gu thẩm mỹ của từng người. Cái đẹp của Phương Tây chưa chắc là tiêu chuẩn cho cái đẹp Phương Đông. Mỗi một tác phẩm đều có số phận riêng tùy theo những phương tiện hỗ trợ chung quanh tác phẩm. 

<!>

Những ca sĩ, nhạc sĩ từng xuất hiện trên các đại trung tâm như Paris By Night, Asia…thường được công chúng trong và ngoài nước biết nhiều hơn những ca sĩ địa phương, cho dù những nghệ sĩ đó đã ttốt nghiệp nhạc viện ở Paris, London, New York, Cali…Những ca khúc của những nhạc sĩ được viết sau này Lời ca và Giai điệu rất hay, ca từ chọn lọc ý nghĩa sâu sắc, giai điệu đẹp, phong phú, nhưng những ca khúc đó ít có dịp được trình diễn trên một sân khấu hoành tráng hàng ngàn khán giả, hay trên các tụ điểm ca nhạc để giới văn sĩ, ký giả viết bài giới thiệu trong các tạp chí văn nghệ tạo nguồn dư luận thuận lợi cho nhạc phẩm phổ biến rộng rãi đến công chúng.

Thời gian vừa qua AI đã thực hiện một số tác phẩm âm nhạc với bản hòa âm phối khí thật tuyệt vời, nhưng giọng hát của máy lúc đầu còn cứng, chưa phát âm tròn vành rõ chữ, lời ca thiếu sự mền mại luyến láy để diễn tả hồn ca khúc. Nhưng hiện nay nhờ có người thực hiện cho "chỉ thị" AI là những nhạc sĩ giỏi, biết hòa âm &phối khí, đã đồng cảm với tác giả làm màu sắc cho ca khúc thêm rực rỡ, tạo nên những bản hòa âm tuyệt vời phù hợp với tiếng hát, lời ca, ý đep. Những ca khúc trữ tình sáng tác sau này, cũng như những ca khúc vàng năm xưa,AI rất phù hợp những nốt trầm bổng, sự ngân nga luyến láy đầy truyền cảm và đặc sắc.

Trong dòng nhạc Dân tộc, như Ca Trù, Hát Chầu Văn, Chèo, Ngâm Thơ, Vọng Cổ, Quan Họ, Ca Huế, Nhã Nhạc…rất cần sự diễn tả rung cảm thật của Nghệ sĩ. Dù cho khoa học hôm nay có tiến bộ, máy móc có thông minh, cũng không thể thay thế trọn vẹn con người vì thiếu sự rung động cảm súc như con người, nhất là lãnh vực văn học nghệ thuật AI không hiểu được ngữ nghĩa ẩn sâu trong ca từ trên từng nốt nhạc.

Nhạc Vàng Năm Xưa:

Trong thời chiến, dòng nhạc tiền chiến lãng mạn, trữ tình năm xưa mang âm hưởng quê hương Miền Bắc, dòng nhạc theo đoàn di cư vào Nam dần dần bị chìm vào không khí chiến tranh. Những ca khúc vàng êm dịu lắng sâu vào hồn khách mộ đìệu nhường chỗ cho một thể loại khác được gọi là nhạc Thời trang, trong đó có dòng nhạc viết về tình lứa đôi của người Lính, dòng nhạcTrẻ viết cho những thanh niêm nam nữ đang còn ngồi ghế nhà trường, nhạc mang lời Việt hoặc lời ngoại quốc mà thể điệu đang thịnh hành ở các nước Âu Mỹ. Nhạc Thời trang nhằm diễn tả cái thực trạng của xã hội phồn vinh, đang bị cuốn hút bởi những quyến rũ vật chất, hưởng thụ! Chính ở thời đìểm khốc liệt này, làng tân nhạc Miền Nam xuất hiện nhiều ca khúc quê hương trữ tình đượm chất lãng mạn pha chút chiến chinh. 

Những thể điệu rất thịnh hành trong giai đoạn đó: Valse, Slow, Boston nhẹ nhàng phảng phất chút âm hưởng bán cổ điển Tây Phương. Đìệu Blues Jazz lãng mạn, buồn tê tái như lời than chứa đầy những giọt nước mắt của những người da đen nô lệ xa xưa. Làn điệu Boléro mềm mại, ai oán diễn tả nỗi u uất thân phận người Gitan hát rong Tây Ban Nha, hay những thể điệu Tango, Habanera, Rumba…dịu dàng tha thiết vọng theo nhịp sóng vỗ từ những hải đảo xa xăm bên kia bờ đại dương kết thành cung bậc gần gũi với dân ca Việt Nam để diễn tả về thân phận con người trong chiến tranh qua giai đìệu trầm bổng ngũ cung. Lời ca tiếng nhạc đã đi vào lòng người, bàng bạc kắp mọi nơi, từ hang cùng ngõ hẻm nơi phố thị đến những thôn làng hẻo lánh nơi rừng sâu núi thẳm.

Ca sĩ tuy có khác nhau về các chất giọng và cách trình diễn, nhưng lại có chung sự quyến rũ làm say đắm khách mộ điệu. Giới thưởng thức, mỗi người một sở thích, tùy tâm trạng của người nghe chọn lựa bài hát và ca sĩ được ưa thích, nếu chất giọng nào mà mang nhiều ấn tượng của kỷ niệm, làm lòng họ xao xuyến thì họ sẽ yêu thích. Do đó có những ca sĩ chất giọng rất hay, kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện, trình bày đẹp mắt nhưng chưa chắc bài nào cũng được mọi người thích. Ở Sài gòn năm xưa, nếu ai đó tình cờ đi ngang qua một quán bên đường sẽ nghe từ trong quán vẳng ra tiếng kèn đồng nức nở giai điệu trầm bổng trong điệu blues hòa với chất giọng khàn của ca sĩ nghe não nuột, u uất đầy truyền cảm. Lời ca điệu nhạc diễn tả tâm trạng lớp người của chốn phồn hoa đô thị đầy ánh đèn màu, men rượu, khói thuốc, vũ trường, những thứ đó đã làm chóa mắt hiện trạng của đất nước đang mịt mù khói lửa!

Sự rung động của tâm hồn nhạc sĩ tuy có khác nhau về cảm nhận và cách diễn đạt nhưng những ca khúc thời chiến lại gần gũi, quyện vào nhau về cấu trúc lẫn giai đìệu, phải chăng sự đồng đìệu này đã biến những cảm âm thành những dòng nhạc liên khúc sau này? Nhưng có một đìều chắc chắn chẳng có một nghệ sĩ nào dửng dưng sống bên lề chiến cuộc. Chiến tranh đã ảnh hưởng đến tâm hồn họ, nhưng trong sáng tác những ca từ trong loại nhạc phổ thông ở giai đoạn đó lại thật hiền hòa, nhân bản. Hình ảnh những người lính trận được dệt trong ca khúc mang vóc dáng hào hùng và rất đa cảm, lãng mạn mà ghệ sĩ đã phản ánh mô tả bộ mặt nhân bản của xã hội đương thời. diễn tả tâm trạng người lính trận xa nhà mong được nghỉ phép về thăm vợ con, sự nhớ nhung da diết đó nói lên tình yêu chân thật của con tim.

Sài gòn năm xưa có những ca khúc nổi tiếng nhờ được trình bày rất nhiều lần trên các đài phát thanh và truyền hình nên thính giả quen thuộc, nhưng cũng có những nhạc phẩm bị công chúng đánh giá thấp vì nhạc sĩ chạy theo nhu cầu thị trường để bán nhạc nên ca từ, hình ảnh và giai điệu lại ná ná nhau! Trong vườn hoa âm nhạc miền Nam năm xưa, dòng nhạc Vàng được mùa, đây là cơ hội cho những con buôn văn nghệ làm giàu, và cũng là cơ hội giúp cho nhạc sĩ có dịp trình làng tác phẩm. Phong trào nhạc thời trang tuy có rầm rộ khắp nơi, được công chúng ưa thích vì có nhiều nhạc phẩm hay, độc đáo, nhưng lẫn trong đó có những nhạc phẩm kém cỏi, thiếu phẩm chất nghệ thuật do những nhạc phẩm viết vội, cóp xén của nhau, xào xáo giai đìệu, ráp nối ca từ để tung ra thị trường bán, hoặc bản nhạc viết chưa ráo mực đã bán đứt bản quyền do người khác đứng tên, làng âm nhạc gọi là «bán cỏ non». Tình trạng khai thác Nhạc bừa bãi, quá độ khiến cho người nghe cảm thấy nhàm chán nên xem nhẹ âm nhạc, thậm chí người khó tính còn gọi là nhạc «sến»! Dù chỉ là số ít nhưng cũng làm ảnh hưởng chung đến giới sáng tác và giới yêu nhạc. Dòng nhạc có tính chất thính phòng trở nên khan hiếm, thu hẹp lại chỉ xuất hiện ở những tụ điểm quán nhạc sinh viên hoặc những đêm nhạc chủ đề do văn nghệ sĩ thực hiện, mà cấu trúc lẫn ca từ có chọn lọc hơn.

Ra xứ người, ngồi thưởng thức lại những ca khúc của Sài gòn năm xưa những kỷ niệm cũ trên quê hương hiện về. Thả hồn theo từng lời ca, giai điệu của những ca khúc vàng tuyệt vời thuở đó, tất cả bỗng trở nên gần gũi lưu luyến. Trong sáng tác, tùy theo sự rung cảm rong tâm hồn của mỗi tác giả .Thuở đó có những nhạc sĩ sử dụng những ca từ, giai điệu mộc mạc không cần chất lãng mạn, bóng bẩy trong thi ca nhưng nghe thấm thía, vì lời ca ý nhạc đã diễn tả được tâm cảnh về thân phận con người một cách trung thật. Đó là những bức tranh hiện thực của cuốc sống thời đó, một xã hội muôn màu dù rằng đất nước đang mịt lù khói lửa chiên tranh.

Chân giá trị của Nghệ Thuật đòi hỏi từ sự rung cảm chân thật để diễn tả tiếng nói của con tim trước những biến đổi của ngoại cảnh. Trong văn học nghệ huật, tình yêu và quê hương là nhũng đề tài muôn thuở, đó là nguồn sáng tác vô tận. Người nghệ sĩ yêu nghệ thuật luôn hướng về cái Đẹp nên những sáng tác của họ rất tha thiết trữ tình, dù là những bài tình ca quê hương, hay những bài ca chiến đấu đều mang tính nghệ thuật đượm đầy tình cảm của con người. Những hình ảnh lứa đôi nhớ nhung, chia lìa, hay đợi mong đều được thể hiện trong nét nhạc, ca từ. Những ca khúc hay đều mang tính độc đáo, vì thế, dù thời gian đã qua lâu nhưng giá trị tác phẩm vẫn còn và được lưu truyền mãi đến hôm nay.

Đời tha hương, nhiều lúc đọc lại quyển sách cổ, nghe lại bài hát xưa cả khung trời ngày cũ hiện về thật êm đềm,thơ mộng, dù trong đó có dấu tích của thời chiến tranh lẫn những giọt nước mắt qưê hương. Tất cả chỉ còn là kỷ niệm!./.

Đỗ Bình