Ngày 27/01/2026, Liên Hiệp Châu Âu và Ấn Độ đã ký Hiệp định Tự do Mậu dịch. Thỏa thuận Âu - Ấn tạo ra một thị trường 2 tỉ người tiêu dùng. Trong bối cảnh hỗn loạn hiện nay, công chúng có thể dễ dàng nghĩ rằng thỏa thuận này là cách đôi bên đối phó với vũ khí thuế quan của tổng thống Mỹ Donald Trump, và cho phép châu Âu thay thế Hoa Kỳ trở thành đối tác chính của Ấn Độ, và ngược lại đưa Ấn Độ thành đối tác của châu Âu, thế chỗ Hoa Kỳ. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (G), chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen (P) và chủ tịch Hội Đồng Châu Âu Antonio Costa tại New Delhi, ngày 27/01/2026. AFP - SAJJAD HUSSAIN -Thùy Dương
Tuy nhiên, đây thực ra là con đường mà châu Âu và Ấn Độ đã vạch ra cách nay gần 20 năm, từ năm 2007, chứ không chỉ liên quan đến các áp lực của thời đại Donald Trump. Mục tiêu của New Delhi và Bruxelles là tạo ra một con đường hướng đến « một khối tự lực ».
Trên đây là nhận định của hai tác giả Catherine Bros và Daniel Mirza, giảng viên đại học Tours của Pháp, trong bài viết đăng trên trang mạng nghiên cứu The Conversation ngày 27/01/2026. RFI giới thiệu bài viết.
Lịch sử lâu dài của thỏa thuận này cho thấy nó dựa trên một chính sách dài hạn. Các cuộc đàm phán bắt đầu từ năm 2007, nhưng sau đó phải tạm ngưng trong vòng 9 năm, do có những bất đồng về mức độ tự do hóa và cách xử lý các lĩnh vực nhạy cảm, ở cả hai bên.
Đàm phán Ấn - Âu được nối lại vào năm 2022, vào thời điểm cả thế giới, đặc biệt là Liên Âu, nhận thức rõ ràng là họ đang lệ thuộc vào Trung Quốc. Ấn Độ là quốc gia đông dân nhất thế giới, với gần 1,5 tỉ dân, tính đến ngày 26/08/2025, và từ đầu năm 2026, Ấn Độ đã trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Cùng nhau, Liên Âu và Ấn Độ chiếm 25% GDP toàn cầu và 1/3 thương mại quốc tế.
Mặc dù Liên Hiệp Châu Âu là thị trường thương mại lớn thứ hai của Ấn Độ, mua 8% hàng xuất khẩu của Ấn Độ vào năm 2025, chỉ sau Hoa Kỳ (gần 13%), nhưng Ấn Độ vẫn chỉ là một đối tác thương mại khiêm tốn của khối 27 nước. Chỉ 2% xuất khẩu của châu Âu là đến Ấn Độ, khách hàng xếp thứ 10 của khối.
Với sự chênh lệnh như vậy, Liên Âu và Ấn Độ tìm kiếm điều gì trong thỏa thuận này ? Và cụ thể, thỏa thuận này nhằm mục đích phát triển mối quan hệ thương mại nào giữa hai bên ?
Thỏa thuận dài hạn, thời điểm chính trị
Theo 2 tác giả, thỏa thuận thương mại Ấn - Âu là một phần của tầm nhìn chiến lược dài hạn, được thúc đẩy bởi sự tái cấu trúc thương mại toàn cầu kể từ đại dịch Covid-19. Cốt lõi của sự thay đổi này là cả 2 bên đều có chung mong muốn giảm lệ thuộc vào Trung Quốc. Năm 2025, gần 18% hàng nhập khẩu của Ấn Độ và hơn 23% hàng nhập khẩu của châu Âu là xuất xứ từ Trung Quốc.
Thế nên, thỏa thuận này không phải là một động thái tìm kiếm cơ hội thị trường mới trước sự đóng cửa phần nào của thị trường Mỹ, mà là một lựa chọn mang tính cấu trúc, và việc ký kết thỏa thuận vào thời điểm này mang tính chính trị rõ rệt.
Dưới chính quyền Donald Trump, cả Ấn Độ và Liên Âu đều phải gánh chịu hậu quả của một chính sách thương mại hung hăng, một thách thức đơn phương đối với cán cân thương mại đã được thiết lập. Ký kết thỏa thuận tự do mậu dịch trong bối cảnh này, cả Ấn Độ và Liên Âu đều nhằm tạo ra con đường độc lập cho riêng mình.
Thị trường nội địa Ấn Độ, một thị trường khó tiếp cận
Khi các cuộc thảo luận được nối lại vào năm 2022, tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ đạt gần 7%, và dân số của nước này vừa vượt qua Trung Quốc. Trong hai năm 2024-2025, mặc dù mức thu nhập tính theo đầu người vẫn còn khiêm tốn, nhưng tiêu dùng cuối cùng lại năng động, với mức tăng trưởng khoảng 4%.
Ấn Độ từ lâu nay vốn khá thận trọng trong thương mại toàn cầu. Ngay từ trước khi Donald Trump lên lãnh đạo nước Mỹ, New Delhi đã theo đuổi chính sách thuế quan cao : mức thuế trung bình 18% được áp dụng cho hàng hóa có nguồn gốc từ các nước thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2021, khiến thị trường nội địa của nước này tương đối khó tiếp cận.
Thu hút đầu tư vào Ấn Độ
Bắt đầu từ năm 2014, chính phủ Ấn Độ đã triển khai một số chương trình, ví dụ « Sản xuất tại Ấn Độ » (Make in India), nhằm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Để đạt mục tiêu, New Delhi đã thực hiện các chính sách nhằm dỡ bỏ các hạn chế đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vốn từ lâu nay bị coi là rào cản đối với đầu tư.
Quả thực, Ấn Độ rất cần phát triển lĩnh vực sản xuất để không bỏ lỡ lợi thế dân số trẻ và để có thể tạo ra việc làm với tốc độ phù hợp với tốc độ tăng trưởng dân số ở độ tuổi lao động.
Liên Âu, nhà cung cấp lớn thứ hai của Ấn Độ
Theo phân tích của hai tác giả, dựa trên dữ liệu của Global Trade Tracker, một hệ thống tích hợp thông tin hải quan theo thời gian thực được cơ quan có thẩm quyền của mỗi quốc gia công bố, Liên Âu là đối tác thương mại quan trọng của Ấn Độ. Châu Âu là nhà cung cấp lớn thứ hai của Ấn Độ, chỉ sau Trung Quốc và trước cả Hoa Kỳ. Từ năm 2011 đến năm 2025, Ấn Độ duy trì ổn định nhập khẩu từ châu Âu (10 - 12%), nhiều hơn nhập khẩu từ Hoa Kỳ (ở mức 8 - 9% trong 5 năm qua).
Trong số các sản phẩm được xuất khẩu nhiều nhất từ Liên Âu và Hoa Kỳ sang Ấn Độ, có kim loại tái chế (sắt, thép và nhôm), phụ tùng máy bay và dược phẩm. Liên Âu vượt Hoa Kỳ về xuất khẩu máy công cụ, dụng cụ đo lường, xe chở khách và hóa chất.
Một điểm quan trọng khác là hàng xuất khẩu của châu Âu đa dạng hơn so với Mỹ. 25 sản phẩm xuất khẩu nhiều nhất của châu Âu sang Ấn Độ chỉ chiếm 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu của khối, so với tỉ lệ 58% của Hoa Kỳ. Với mức độ đa dạng của sản phẩm, thỏa thuận với Liên Âu sẽ giúp giảm chi phí và giá cả trên toàn nền kinh tế Ấn Độ.
Sự giảm sút thị phần của Liên Âu kể từ năm 2010
Kể từ cuối những năm 2010, thị phần của Liên Hiệp Châu Âu trên toàn cầu đã suy giảm, đặc biệt là ở các nước đang phát triển : từ 18% năm 2018 giảm còn gần 15% năm 2025, tức là châu Âu mất 20% thị phần toàn cầu. Sự suy giảm này liên quan đến phần lớn các sản phẩm của Liên Hiệp Châu Âu, theo hướng có lợi cho Trung Quốc.
Ngay cả thị phần 100 sản phẩm xuất khẩu nhiều nhất của Liên Âu : máy bay, xe hơi cao cấp, hộp số, động cơ phản lực, một số loại thuốc và vắc-xin, nước hoa … cũng sụt giảm, và theo 2 tác giả bài viết thì các nhà kinh tế cũng chưa thể xác định rõ nguyên nhân của xu hướng này, vốn có lợi cho các nước có công nghệ tương đương châu Âu, ví dụ Mỹ hay các thành viên khác trong khối OCDE.
Hơn nữa, đại dịch Covid-19 cũng đã đẩy nhanh sự suy giảm vị thế của châu Âu. Đây được xem chắc chắn là động lực thúc đẩy Liên Âu và Ấn Độ nối lại các cuộc đàm phán dẫn đến thỏa thuận.
Đáp trả những cú đòn của Donald Trump
Khi chính quyền Mỹ của tổng thống Donald Trump công bố đợt tăng thuế quan đầu tiên hồi tháng 04/2025, New Delhi, vốn dĩ cho rằng Ấn Độ sẽ không bị áp thuế cao như các nước láng giềng Nam Á, đã choáng váng trước mức thuế lên tới 25%, và thêm 25% bổ sung nếu tiếp tục mua dầu lửa của Nga.
Đây được xem là sự can thiệp khiến cả chính phủ và nhân dân Ấn Độ cảm thấy bị xúc phạm nghiêm trọng, trong khi họ đang cố gắng khẳng định vị thế là một cường quốc ngoại giao quan trọng, độc lập, không chịu sự ràng buộc, và kiểm soát được các lựa chọn chính sách đối ngoại của chính mình.
Còn đối với Liên Âu, nỗ lực của Mỹ nhằm thâu tóm đảo tự trị Groenland của Đan Mạch chỉ là diễn biến mới nhất trong chuỗi dài những thất bại trong quan hệ với Mỹ.
Chính vì thế, hai học giả Pháp kết luận, thỏa thuận Ấn - Âu nhằm mục đích thể hiện một con đường riêng của Liên Hiệp Châu Âu và Ấn Độ, tránh xa những rối loạn mà chính quyền Trump nhiều lần gây ra, và chứng minh rằng thế giới không bị giới hạn bởi ảnh hưởng và tính ngẫu hứng trong chính sách của Mỹ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét