Nhắc đến "Tống Cựu Nghinh Tân 送舊迎新" trong đêm Giao thừa, thì không thể không nhắc đến câu ngạn ngữ cổ xưa đã truyền tụng trong dân gian là :
一夜連雙歲, Nhất dạ liên song tuế,
五更分二年. Ngũ canh phân nhị niên.
Có nghĩa :
Một đêm nối liền hai tuổi,
Năm canh chia đều hai năm.
Qủa là :
Một đêm hai tuổi liền nhau,
Năm canh sau trước chia đều hai năm.
<!>
Không phải chỉ trong dân gian mà cả trong cung của vua Đường; nhà vua tài hoa văn võ song toàn Đường Thái Tôn Lý Thế Dân 唐太宗李世民 cũng có bài thơ "Thủ Tuế" trong đó có các câu rất hay như sau :
寒辭去冬雪， Hàn từ khứ đông tuyết,
暖帶入春風。 Noãn đới nhập xuân phong.
Có nghĩa :
- Cái lạnh giả từ ra đi mang theo cả tuyết của mùa đông, và...
- Cái ấm về lại mang cả gió xuân ấm áp theo về.
Lạnh đi mang cả tuyết đông,
Ấm về mang cả xuân phong theo về !
Và...
共歡新故歲， Cộng hoan tân cố tuế,
迎送一宵中。 Nghinh tống nhất tiêu trung !
Có nghĩa :
- Cùng vui vẻ với tuổi cũ và tuổi mới, vì...
- Đón năm mới và đưa năm cũ chỉ trong một đêm mà thôi !
Cùng vui tuổi mới cũ vong,
Nghinh tân tống cựu trong vòng một đêm !
Rõ nét nhất, cụ thể nhất và cũng thi vị nhất là bài thơ Ngũ ngôn tuyệt cú《Trừ Dạ 除夜》là "Đêm Trừ tịch" của Tào Tung 曹鬆 đời Đường :
殘臘即又盡, Tàn lạp tức hựu tận,
東風應漸聞. Đông phong ưng tiệm văn.
一宵猶幾許, Nhất tiêu do kỷ hử,
兩歲欲平分. Lưỡng tuế dục bình phân ?
Có nghĩa :
- Tháng Chạp sẽ tàn lụi ngay trước mắt đây thôi (Tức hựu tận).
- Đã dần dần nghe có tiếng gió xuân (Đông phong) thổi đến rồi.
- Một đêm là thời gian còn có bao lâu (kỷ hử) đâu, mà...
- Hai tuổi, hai năm lại muốn chia đều (bình phân) với nhau ?!...
Qủa là :
Tháng Chạp đã sắp tàn rồi,
Đã nghe tiếng gió xuân bồi hồi sang.
Một đêm ngắn chẳng đầy gang,
Chia đều hai tuổi chia làm sao đây ?!
"Tống cựu nghinh tân" cũng có nhiều điều rất thi vị và lý thú, nên thơ đến... ngẩn ngơ !
Trong đêm trừ tịch, khi nghe tiếng pháo tre đì đà đì đẹt nổ để đón giao thừa, thì tất cả mọi người trong gia đình đều cùng nhau nâng ly rượu "Đồ Tô" trừ tà, trừ dịch bệnh lên để cùng nhau "Chúc Mừng Năm Mới". Tiêu biểu nhất là bài thơ "Nguyên Nhật 元日" là "Ngày đầu một năm" của một trong "Đường Tống Bát Đại Gia" là Tể Tướng Vương An Thạch 王安石 đời Tống như sau :
爆竹聲中一歲除, Bộc trúc thanh trung nhất tuế trừ,
春風送暖入屠蘇. Xuân phong tống noãn nhập Đồ tô.
千門萬戶曈曈日, Thiên môn vạn hộ đồng đồng nhật,
總把新桃換舊符. Tổng bả tân đào hoán cựu phù.
Có nghĩa :
- Trong tiếng pháo tre nổ thì một tuổi (một năm) đã được trừ đi,
- Gió xuân đưa làn hơi ấm áp vào trong ly rượu Đồ tô.
- Muôn nhà ngàn hộ đang đón ánh nắng ban mai theo mặt trời mọc...
- Đều cùng "Gỡ tờ liễn cũ xuống để thay tờ liễn mới lên".
* Đào Phù 桃符 : là "Lá bùa được viết để dán lên cành đào". Ta gọi là "Lá bùa nêu". Thường được viết trên giấy đỏ và đều là những lời viết tốt đẹp. Sau phát triển thành những câu "Liễn Tết" mà ta gọi là "Câu Đối Đỏ". Nên "Tổng bả tân đào hoán cựu phù 總把新桃換舊符 là "Đều cùng gỡ tờ liễn cũ xuống để thay tờ liễn mới lên".
Một tuổi qua đi trong tiếng pháo,
Gió xuân đưa ấm rượu Đồ tô.
Muôn nhà chờ nắng ngày xuân mới,
Thay liễn đều cùng đón ước mơ !
Trên đây là những gia đình được đoàn tụ, sum họp trong đêm Ba mươi Tết để cùng đón giao thừa, cùng vui hưởng cái thiên luân của một gia đình đoàn viên hạnh phúc; Còn những người tha phương cầu thực, gởi thân nơi đất khách, phiêu bạc nơi xứ lạ quê người thì đón Giao thừa trong đêm Trừ tịch như thế nào đây ? Ta hãy cùng đọc bài thơ 《TRỪ DẠ 除夜》của thi nhân TỪ BÍ 徐賁 đời Nguyên như sau đây :
客舍無人更寂寥， Khách xá vô nhân cánh tịch liêu,
聲傳爆竹隔林遙。 Thanh truyền bộc trúc cách lâm diêu.
幾多時節何堪恨， Kỷ đa thời tiết hà kham hận,
送卻流年是此宵。 Tống khước lưu niên thị thử tiêu !
Có nghĩa :
- Nhà khách không người nên càng (cánh) cảm thấy cô đơn vắng vẻ,
- Tiếng pháo tre văng vẳng đưa lại từ mé rừng xa xa...
- Biết bao lễ tiết đi qua làm sao nói cho hết được cái hận ở trong lòng ?
- Lại phải đưa quách đi cái lễ tiết cuối cùng của năm nay trong đêm nay !
Đưa tiễn năm cũ qua đi một cách dỗi hờn trong đêm trừ tịch. Quả là một cách đưa tiễn hờn mát của một kẻ xa nhà khi năm tàn Tết đến mà chẳng được cùng gia đình đoàn tụ .
Nhà khách không người càng vắng lặng,
Pháo tre đì đẹt cách rừng xa...
Bao nhiêu lễ Tết còn chi hận...
Đưa quách năm tàn đêm đã qua !
Sau đây là tâm sự buồn thương day dứt của Thi Bá Bạch Cư Dị 詩霸 白居易 phải đón giao thừa nơi đất khách khi công chưa thành danh chưa toại qua bài thơ KHÁCH TRUNG THỦ TUẾ 客中守歲 (Đón Giao thừa nơi đất khách) của ông :
守歲樽無酒， Thủ tuế tôn vô tửu,
思鄉淚滿巾。 Tư hương lệ mãn cân.
始知爲客苦， Thủy tri vi khách khổ,
不及在家貧。 Bất cập tại gia bần.
畏老偏驚節， Úy lão thiên kinh tiết,
防愁預惡春。 Phòng sầu dự ố xuân.
故園今夜裏， Cố viên kim dạ lý,
應念未歸人。 Ưng niệm vị quy nhân.
白居易 Bạch Cư Dị
* CHÚ THÍCH :
- Khách Trung 客中 : là Trong lòng đất khách, có nghĩa là Đang ở nơi đất khách.
- Thủy Tri 始知 : Mới biết được rằng ...
- Bất Cập 不及 : Không bằng được ....
- Úy 畏 : là Sợ, mà Kinh 驚 : cũng là Sợ, ta có từ kép Kinh Úy 驚畏 là Sợ Hãi.
- Ố 惡 : là Ghét. ta có từ KHẢ Ố 可惡 : là Đáng ghét.
- Cố Viên 故園 : là Vườn Xưa, từ dùng để chỉ Quê Nhà, Quê Xưa, Quê hương.
- Ưng Niệm 應念 : là Chắc là đang nhớ đến, nhắc đến...
* NGHĨA BÀI THƠ :
ĐÓN GIAO THỪA NƠI ĐẤT KHÁCH
Đón giao thừa mà trong chai đã hết rượu rồi.
Nước mắt nhớ quê hương ướt đẫm cả khăn tay.
Mới biết rằng làm người khách xa quê hương là rất khổ,
Không bằng nghèo khó mà được ở quê nhà. Vì...
Sợ gìa nên cũng sợ luôn cả các lễ Tết...
Dự phòng sầu muộn nên cũng ghét luôn cả mùa xuân.
Ở nơi quê nhà trong đêm nay, chắc mọi người cũng...
Đang nhắc đến cái người đi chưa về là mình đây !
Lễ Tết đến mà lại phải tha phương cầu thực. Đón giao thừa nơi đất khách mà chai thì hết rượu, túi lại không tiền, Mới biết rằng thà nghèo khổ mà Tết được ở nhà còn hơn đi tìm chữ công danh mà lang thang chân trời góc bễ. Trong khi tuổi già cứ sồng sộc ập xuống đầu nên càng sợ xuân về Tết đến hơn bao giờ hết, như lời thơ của nhà thơ Chế Lan Viên thời Tiền Chiến :
Tôi có chờ đâu có đợi đâu,
Mang chi xuân đến gợi thêm sầu !
* DIỄN NÔM :
KHÁCH TRUNG THỦ TUẾ
Giao thừa chai hết rượu,
Nhớ quê lệ ướt khăn.
Mới hay tha hương khổ,
Không bằng nghèo yên thân.
Ngại gìa lại e Tết,
Sợ buồn cũng ghét xuân.
Quê nhà đêm nay chắc...
Nhớ người đi bâng khuâng.
Lục bát :
Giao thừa chai rượu lại không,
Nhớ quê lệ ướt đầm khăn đêm này.
Mới hay lưu lạc khổ thay,
Không bằng nghèo khó ngày ngày yên thân.
Sợ gìa sợ cả nàng xuân,
Sợ ngày tháng lụn năm cùng ngổn ngang.
Đêm nay chắc cả thôn làng,
Ngóng trông những kẻ lang thang chưa về !
Buồn cho thân phận tha phương đón Tết của mình, Bạch Cư Dị cũng buồn luôn cho những thân nhân đang đón giao thừa nơi quê nhà : Chắc mọi người cũng đang khoắc khoải trông ngóng lo lắng cho mình, là kẻ còn lưu lạc phương trời, không biết sẽ đón giao thừa và ăn Tết ra sao ?!
Hẹn bài dịch tới !
杜紹德
Đỗ Chiêu Đức
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét