Nhìn Ra Bốn Phương : Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Tìm bài viết

Vì Bài viết và hình ảnh quá nhiều,nên Quí Vị và Các Bạn có thể xem phần Lưu trử Blog bên tay phải, chữ màu xanh (giống như mục lục) để tỉm tiêu đề, xong bấm vào đó để xem. Muốn xem bài cũ hơn, xin bấm vào (tháng....) năm... (vì blog Free nên có thể nhiều hình ảnh bị mất, hoặc không load kịp, xin Quí Bạn thông cảm)

Nhìn lên trên, có chữ Suối Nguồn Tươi Trẻ là phần dành cho Thơ, bấm vào đó để sang trang Thơ. Khi mở Youtube nhớ bấm vào ô vuông góc dưới bên phải để mở rộng màn hình xem cho đẹp.

Cám ơn Quí Vị

Thứ Năm, 12 tháng 2, 2026

Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Kính thưa quí bạn

Hôm nay xin gởi các bạn vài chuyện đời thường

1. Một bằng hữu gợi ý nên bàn tới xe chạy điện và mùa đông băng tuyết (hiện xảy ra ở các tiểu bang miên đông nước Mỹ)

2. Chuyên vui về Họ Hàng (trích bảo Xuân in năm 1959) và Thập nhị thuộc là gì ? Thưa Cô, Tuổi Chó Hay Tuổi Gà ? (trích bảo Xuân in năm 1942)

3. Tiến Sĩ Trần Huy Bích góp ý về ai là tác giả bài thơ vịnh bức tranh vua Đường Minh-hoàng tắm ngựa.

4. Góc đố vui và lời giải

HCD 12-Feb-2026

-----===<oOo>===-----

Chữ nhỏ khó đọcm các bạn giữ key Ctrl cùng lúc lăn bánh xe trên mouse để zoom cho chữ và hình to ra.

-----=-----

Một bằng hữu gợi ý đề cập tới xe EV và mùa đông băng tuyết (hiện xảy ra ở các tiểu bang miên đông nước Mỹ)

<!>

Nguồn tin và chi tiết: https://supercarblondie.com/man-drives-434-miles-in-tesla-model-3-long-range-compares-costs-against-gas-and-diesel/?utm_source=flipboard&utm_content=topic%2Fteslamodel

HCD: Dưới đây là bản tóm tắt còn khoảng một nửa độ dài:

Một chủ xe Tesla Model 3 Long Range đã thực hiện chuyến đi khứ hồi 434 dặm (672 km) trong một ngày mùa đông để so sánh với xe xăng và diesel. Nhiệt độ dưới 0°C, phải bật sưởi liên tục.

Thông thường, nếu đi xe xăng hoặc camper van diesel, anh mất khoảng 10 giờ và tốn 83 USD

tiền nhiên liệu. Lần này với Tesla, anh xuất phát lúc 9 giờ sáng với 89% pin và ghi lại toàn bộ chi phí sạc: tổng cộng 53 USD tiền điện. Chuyến đi mất khoảng 11 giờ – lâu hơn xe xăng khoảng 1 giờ – nhưng các điểm dừng sạc trùng với giờ ăn sáng, cà phê và ăn tối. (các điểm dừng sạc trùng với giờ ăn sáng, uống cà phê và ăn tối).

Mức tiêu thụ trung bình là 18 kWh/100 km ngay cả khi bật sưởi, và khi về nhà vẫn còn 36% pin.

Kết luận:Tesla rẻ hơn (tiết kiệm 30 USD cho chuyến đi này).

Xe xăng nhanh hơn khoảng 1 giờ.

Diesel ở mức trung gian.

Nếu cần đi gấp, xe xăng tiện hơn. Nếu chấp nhận dừng nghỉ và muốn tiết kiệm tiền, xe điện vẫn hoạt động tốt – ngay cả trong thời tiết lạnh.

-----===<oOo>===-----

Nguồn tin và chi tiết: https://insideevs.com/news/787132/tesla-model-3-stranded-freezing-cold-night/?utm_source=flipboard&utm_content=topic%2Ftesla

HCD: Tóm tắt nội dung bài báo (có thể bản dịch nguyên văn nằm dưới phần tóm tắt)

Mắc kẹt trong cái lạnh -37°F: Xe điện Tesla có thể bảo vệ bạn trong bao lâu?

Cuộc thử nghiệm

Trong những ngày đông giá rét kỷ lục tại Canada, một YouTuber có tên là FrozenTesla đã thực hiện một thí nghiệm thực tế đầy thú vị với chiếc Tesla Model 3 đời 2024 (phiên bản Long Range). Câu hỏi đặt ra là: Nếu chẳng may bạn bị mắc kẹt trên đường giữa trời tuyết với nhiệt độ xuống thấp tới -35°F (tương đương khoảng -37°C), liệu chiếc xe điện này có thể giữ ấm cho bạn trong bao lâu và tiêu tốn bao nhiêu năng lượng?

Thí nghiệm bắt đầu vào lúc 11 giờ đêm khi battery xe đang ở mức 80%. Chủ xe đã đỗ xe ngoài trời suốt 12 tiếng đồng hồ trong điều kiện "đông đá". Xe được bật "Cambatteryg Mode" (Chế độ cắm trại) để duy trì hệ thống điều hòa hoạt động liên tục. Anh set mức nhiệt trong xe là +15,5°C (60°F). Tuy không phải là mức nhiệt lý tưởng để mặc áo thun, nhưng đây là mức đủ an toàn để cơ thể không bị hạ thân nhiệt trong tình huống khẩn cấp.

Kết quả bất ngờ sau 12 giờ

Sau một đêm dài chịu trận trước cái lạnh thấu xương, chiếc Tesla đã chứng minh được khả năng chịu đựng đáng kinh ngạc: Mức tiêu hao battery: Sau 9 tiếng đầu tiên, xe mất 30% battery. Kết thúc 12 tiếng, battery giảm từ 80% xuống còn 40%. Như vậy, trung bình mỗi giờ xe tiêu tốn khoảng 3,33% battery để chống chọi với cái lạnh cực độ. Độ bền linh kiện: Dù ở nhiệt độ đóng băng, mọi bộ phận của xe vẫn hoạt động hoàn hảo. Cốp xe điện vẫn mở bình thường, cửa sổ không bị kẹt và nắp cổng sạc vẫn hoạt động trơn tru.

HCD: Thí nghiệm nầy đã phá hủy huyền thoại xe điện không chạy được nơi băng giá. Ở đây người làm thí nghiệm cho biết mọi bộ phận của xe đều hoat động hoàn hảo.

Bài toán kinh tế và hiệu quả

Sau khi đưa xe vào garage và sạc lại từ 40% lên 80%, tổng lượng điện tiêu thụ là 36 kWh. Tính theo giá điện trung bình tại Mỹ, chi phí để sưởi ấm suốt 12 giờ đó chỉ mất khoảng $6,8 Mỗi giờ xe tiêu thụ khoảng 3 kWh điện.

Kết luận: Từ con số thực tế này, chúng ta có một công thức bỏ túi cho các tình huống khẩn cấp: Nếu bạn bị mắc kẹt mà xe còn 30% battery, bạn có thể sưởi ấm tối đa trong 9 tiếng. Tuy nhiên, để an toàn nhất, bạn chỉ nên bật sưởi từ 6 đến 7 tiếng, sau đó dùng lượng battery còn lại để di chuyển đến trạm sạc hoặc về nhà.

Ưu điểm lớn nhất: Khác với xe xăng (phải nổ máy và lo ngại về khí độc carbon monoxide hay lãng phí nhiên liệu khi đứng yên), xe điện giữ ấm một cách im lặng, sạch sẽ và rất hiệu quả trong việc bảo vệ tính mạng hành khách khi kẹt đường giữa mùa đông.

(HCD: Nếu battery còn đầy 90% thì có nó thể sưởi ấm trong 27 tiếng liên tục)

-----===<oOo>===-----

Nguồn tin và chi tiết: Phổ Thông - Xuân Kỷ Hợi 1959 (số 6, 1-2-1959) < == click để xem hay right click để download

HCD: Vui quá, email nào gởi ra mà có hình trang báo xưa đểu bị một hai bằng hữu than phiền là chữ nhỏ quá, mờ quá... không đọc được

Những bằng hữu nầy hình như không biết đó là trang báo dưới dạng scan vì khó đọc nên tôi dùng kỷ thuật nhận mặt chữ OCR (optical character recognition) để viết lại thành text ngay bên dưới tấm ảnh để đọc cho dễ, mà muốn trích cũng dễ. Các bạn muốn đọc từ hình thì hãy download nguyên tở báo ở link trên.

-----=-----

Đây là bản OCR từ hai trang báo Xuân. Tôi đã giữ nguyên cách trình bày (chia cột, gạch ngang), các dấu câu đặc biệt, và đặc biệt là các lỗi chính tả hoặc cách dùng từ cũ (như v.v..., tồngngồng, đau khồ) theo đúng nguyên văn.

Chuyện vui về HỌ HÀNG

TRẦN-QUỐC-BẢO

ÔNG ĐẺ CHA, cha đẻ con, con đẻ cháu rồi chút chít v.v... đó là họ hàng theo “hệ thống dọc”. Còn “họ hàng hệ thống ngang” nữa mới phiền : nào ông Cậu, bà Cô, ông Chú, bà Thím; bác, mợ, anh em con cô con cậu, chị em con dì con già vân vân. Phiền hơn nữa là họ hàng “theo hệ thống gián tiếp” chẳng hạn họ ngoại về đàng bà, về đàng mẹ, về đàng vợ, vân vân và vân vân. Ở nước ta trước thường có lệ mỗi khi chửi nhau là chửi ráo cả tông ti họ hàng hang hốc của nhau. Lôi cả từ ông Cao Tằng Tổ khảo đến thúc bá đệ-huynh, cô di tỉ muội, đem ra mà rủa xả thật độc địa. Có lẽ cũng bởi sự đó cho nên nảy ra tục giấu tên cái của ông bà cha mẹ. Người ta gọi tên con thay cho tên cha mẹ.

Ví dụ như anh Nguyễn Ba-Tui có đứa con tên « cu-Tèo » thì anh Ba-Tui phải mang tên « bố cu Tèo » người mẹ mang tên “mẹ cu Tèo”. Còn tên thật của anh Ba Tui từ đó trở thành “Tên cúng cơm” (mặc dù chưa chết). Ai nấy đều kiêng mà không gọi ra nữa.

Tên gọi mà được giấu diếm kỹ như thế thành thử vấn đề “họ hàng hang hốc” lại càng thêm rắc rối. Có những câu chuyện trở thành câu đố về cách tìm dòng họ hàng : Chẳng hạn ở Việt-Nam có tích : Một người đàn bà khóc trước ngôi mộ, có người hỏi khóc ai ? thì bà ta trả lời rằng : — « Cha người nằm dưới mộ này là rể cha tôi, còn cha tôi thì bằng vai với ông nội người này ». Thật là khúc mắc và sẽ làm cho nhiều bạn phải mệt óc mà tính toán tìm họ hàng của bà ta với người nằm

(Trang 61)

dưới mộ. Sự thật lại rất giản dị, chỉ là bà đó khóc con của bà ! Mẹ với con mà kể họ còn rắc rối như thế, huống nữa là người xa họ thì biết tính ra sao ? Nhà văn MARK TWAIN cũng có thuật lại một câu chuyện “họ hàng” rất thú vị và sẽ làm nát óc các bạn nếu các bạn suy nghĩ về họ hàng trường hợp sau đây :

Có một chàng Thanh niên đau khồ phàn nàn với bạn hữu rằng : « — Tôi thật không ngờ khi tôi làm bạn với vợ tôi, thì vợ tôi đã có một đứa con gái riêng lớn tồng ngồng, rồi cũng trong một trường-hợp không ai ngờ, cha tôi gặp cô bé đó, hai người yêu nhau và cha tôi cưới cô ta. Từ đó, thưa các bạn, cha tôi trở thành « RỂ » của tôi, cũng từ đó đứa con riêng của vợ tôi (tức là con tôi) trở thành « MẸ GHẺ » của tôi. Nào đã hết đâu ! Sau ít lâu vợ tôi sinh một con trai, đứa con chúng tôi cố nhiên là em của đứa con riêng của vợ tôi, nghĩa là CON TÔI trở thành EM VỢ CỦA CHA tôi, và như thế NÓ LÀ... CẬU CỦA TÔI. (vì nó là em của mẹ ghẻ tôi !)

TRẦN-QUỐC-BẢO

-----=-----

CON NÍT HIỂU LẦM

Một ông khách đến chơi, bà chủ nhà dắt con ra tiếp khách, đứa nhỏ ngoan-ngoãn chạy lại bắt tay khách, khách xoa má và bảo nó :

— Bé ngoan quá ! Bé đưa má đây cho tôi hôn một cái nào !

Đứa bé chạy lại nắm tay mẹ nó kéo đến chỗ ông khách :

— Má ! Ông này ổng muốn hôn má một cái đó.

Cả bà chủ và ông khách đều mắc-cỡ đỏ mặt

-----=-----

Một ông vua tự tắm cho ngựa

Vua Đường-minh-Hoàng xưa rất thích ngựa. Trong tàu ngựa nhà vua lúc nào cũng có ít nhất hàng trăm con ngựa đẹp và hay tựu trung hay nhất là hai con Ngọc-hoa-thông và Chiến-dạ-bạch.

Hai con ngựa này thường được nhà vua cho đứng ngay ở sân rồng và thường bắt đem nước ấm, pha nước thơm vào, rồi tự tay nhà vua tắm rửa cho ngựa rất chăm-chút, cẩn-thận.

Có người vẽ tranh vua Minh-Hoàng tắm ngựa; tranh ấy còn truyền đến sau này, và mấy ông sứ-thần nước ta về triều Trần hay Lê sang Tàu còn được xem, có ông vịnh cả thơ đề lại.

Như bài thơ vịnh tranh Đường-minh-Hoàng tắm ngựa của Chu-đường-Anh, hiệu là Liêu-thủy làm quan Chuyển-vận-sứ đời Trần, truyền lại sau đây:

Ngọc-hoa, Dạ-chiếu tuyệt quyền kỳ

玉花夜照絶權奇

Dục bãi khiến lai cận xích trì

浴罷牽來近赤墀

Nhược sử ái nhân như ái mã

若使愛人如愛馬

Thương sinh an đắc hữu sang-di !

蒼生安得有瘡痍

dịch :

Ngựa Ngọc-hoa sao khéo lạ-lùng

Tắm rồi đem tiễn dưới sân rồng

Nếu lòng yêu mến người như ngựa

Lọ phải lo dân nỗi khốn cùng

ĐINH-VĂN-CHẤP

(Nam-phong)

-----=-----

HCD:

Các câu thơ chữ Nho nầy có nghĩa như sau:

Ngựa Ngọc Hoa, Dạ Chiếu (những giống ngựa quý) có vẻ đẹp kỳ lạ, dũng mãnh tột bậc

Tắm táp xong xuôi, ngựa được dắt đến đứng gần thềm cung điện đỏ rực (nơi vua ở).

Nếu như (vua quan) yêu thương nhân dân giống như yêu thương ngựa quý..

Thì dân chúng (thương sinh) đâu đến nỗi phải chịu cảnh đau thương, khốn khổ thế này!

Nghi Vấn

Có nơi nói bài thơ nầy là của Nguyễn Du.

( trích ==>

“Đề họa mã” (題畫馬)

Nằm trong tập “Bắc hành tạp lục” của Nguyễn Du.

Khoảng 1813–1814, khi Nguyễn Du đi sứ sang nhà Thanh (Trung Quốc). Trong chuyến đi này, ông làm nhiều bài thơ chữ Hán, ghi lại cảm xúc trước cảnh vật, con người và thời cuộc

“Đề họa mã” nghĩa là đề thơ vào bức tranh vẽ ngựa.

Hai câu đầu tả con ngựa quý được chăm sóc kỹ lưỡng, tắm rửa xong dắt đến gần thềm son:

Ngọc hoa dạ chiếu tuyệt quyền kỳ

Dục bãi khiên lai cận xích trì

Hai câu sau là lời cảm thán đầy tính phê phán:

Nhược sử ái nhân như ái mã

Thương sinh an đắc hữu sang di

Nghĩa là:

Nếu như yêu người được như yêu ngựa,

Thì dân đen sao còn chịu cảnh thương tích?

Đây là lời châm biếm sâu sắc tầng lớp thống trị phong kiến:

họ quý trọng ngựa chiến, vật dụng, quyền lực… hơn sinh mạng nhân dân.

Về văn bản học và các bản khắc trong Bắc hành tạp lục, bài này được xác định là của Nguyễn Du.

<== hết trích)

Nhưng cũng có tài liệu ghi sai rằng:

( trích ==>

Bài này được làm vào khoảng giữa thế kỷ XIX, trong thời Tự Đức trị vì (1847–1883), nhiều khả năng vào giai đoạn cuối đời khi đất nước rối ren vì: Nội loạn và kinh tế suy kiệt, triều đình suy yếu

Theo giai thoại được lưu truyền trong sử sách và dã sử:

Tự Đức rất yêu quý một con ngựa quý tên Ngọc Hoa (玉花). Con ngựa này được chăm sóc đặc biệt, được tắm rửa sạch sẽ rồi dắt vào gần điện son (xích trì – bậc thềm đỏ trước điện vua).

Cảm khái trước cảnh mình yêu ngựa đến thế, nhà vua tự trách và làm bài thơ này, với hai câu cuối mang tính tự vấn:

“Nếu như yêu dân được như yêu ngựa,

thì dân chúng sao còn chịu cảnh thương tích, khổ đau?”

Hai câu cuối thể hiện một sự tự trách và day dứt, cho thấy Tự Đức ý thức được nỗi khổ của dân chúng trong thời loạn.

<== hết trích)

-----=-----

3. Lại có một tài liệu khác nói thế nầy:

( trích ==> Chu-Đường-Anh, tự Chu Đường Thương, hiệu LiêuThủy (周堂瑛), tên tuổi và năm sinh chưa rõ ràng, quê gốc ở Liêu Thuỷ — từng làm quan chức Chuyển vận sứ cuối đời nhà Trần. Ông còn để lại ít nhất hai bài thơ chữ Hán, trong đó có bài này

nhìn vào tranh vẽ Đường Minh Hoàng tắm ngựa để phê phán nhẹ về thái độ của vua Trời (hoặc vua chúa xa hoa xa rời nỗi khổ dân) — rằng yêu thương vật tới vậy mà không thể thương yêu dân chúng, nên nhân dân mới phải chịu “chuang di” (thương tích, khổ đau).

<== hết trích)

Vậy bài thơ trên của tác giả nào. Xin chờ ý kiến các bạn

-----=-----

From: HBTran <huybichtran@

Date: 2/11/26 8:38 PM (GMT-08:00)

Subject: Re: Tet con ngua noi chuyen ve ngua, nghi van ve tac gia mot bai tho, goc do vui và loi giai

Thưa anh Đẳng,

Trước nghi vấn về tác giả bài thơ vịnh bức tranh vua Đường Minh-hoàng tắm ngựa, tôi có thấy trong cuốn Thơ Văn Lý Trần, Tập III (Hà Nội : NXB Khoa học Xã hội, 1977), ở trang 345 có bài thơ ấy và ghi tên tác giả là Chu Đường Anh. Trong sách cũng chỉ nói Chu Đường Anh còn có tên là Chu Đường Thương, từng làm chức Chuyển vận sứ vào cuối đời Trần.

Các tác giả cuốn Thơ Văn Lý Trần cho biết các vị lấy bài ấy từ bộ Toàn Việt Thi Lục của Lê Quý Đôn. Lê Quý Đôn sinh năm 1726, mất năm 1784. Khi ông mất, Nguyễn Du (sinh năm 1766) mới được 18 tuổi. Triển vọng Lê Quý Đôn lựa thơ của một thanh niên 18 tuổi và chưa nổi danh đưa vào Toàn Việt Thi Lục không cao. Thêm vào đó, nếu nói bài này trong tập Bắc Hành Tạp Lục của Nguyễn Du thì tập ấy bắt đầu năm 1813, năm Nguyển Du đi sứ sang Trung Hoa. Năm ấy Lê Quý Đôn đã mất rồi, không còn thể lựa thơ được.

Tôi cũng xem lại Bắc Hành Tạp Lục của Nguyễn Du và không thấy bài ấy.

Thiết nghĩ chúng ta có quyền tin rằng bài thơ ấy của Chu Đường Anh theo Toàn Việt Thi Lục của Lê Quý Đôn, được in lại trong Thơ Văn Lý Trần (Hà Nội, 1977).

Thân quý,

TH Bích

HCD: Cám ơn anh Bích

-----===<oOo>===-----

Trung Bắc Tân Văn Chủ Nhật - Số Tết Nhâm Ngọ (số 98 Bis, 8-2-1942) < == click để xem hay right click để download (trong Quán Ven Đường)

Bên dưới là bản “chuyển tự” OCR từ hình trên. Tôi đã cố gắng giữ nguyên cách trình bày, dấu câu, và cả những lỗi sắp chữ hoặc cách viết cũ (ví dụ: dùng gạch nối giữa các từ ghép, các ký tự Hán tự đi kèm) đúng như trong văn bản gốc.

-----=-----

Thập nhị thuộc là gì ?

THƯA CÔ, TUỔI CHÓ HAY TUỔI GÀ ?

Chắc hẳn khắp dân-gian đều thuộc lòng bài thơ tương-truyền là sấm-ngữ của cụ Trạng-Trình đời Lê, hình như biết trước có Âu-châu đại-chiến hiện thời mà cả thế-giới cùng chịu ảnh-hưởng gian-truân :

龍尾蛇頭苦戰爭

干戈處處起刀兵 (?)

馬蹄羊腳英雄盡

申酉年來見太平

Bên trong còn có ý nghĩa u-ẩn thế nào không biết — vì loại sấm-ngữ bao giờ ý nghĩa cũng kín đáo tối tăm. — nhưng cứ nghĩa đen thì bốn câu ông Nostradamus nước Nam chỉ có thế này :

Đuôi rồng đầu rắn khổ chiến-tranh

Dáo mác nơi nơi dấy đao-binh

Móng ngựa cẳng dê anh hùng hết

Tới năm Thân, Dậu thấy thái-bình

Cố-nhiên chỉ là một cách tán rộng cho vui thế thôi ; ai cũng biết những chữ đuôi rồng, đầu rắn, móng ngựa, chân dê, tức là biệt hiệu của 4 năm Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi 辰巳午未 theo lịch ta, ngang với tây lịch 1940, 1941, 1942 và 1943, cái thời kỳ chiến-tranh mà cụ Trạng ta dự đoán, nếu quả thật bài truyền tụng kia của cụ ám-chỉ vào vận-hội thế-giới lúc này.

Song, bài này không có mục-đích bàn tán câu sấm ấy hư hay thực, đúng hay sai, chỉ cốt nhân nó để thử tìm xem tại sao người ta quen gọi những năm Thìn là rồng, Tỵ là rắn, Ngọ là ngựa, Mùi là dê ? Vả lại, số tuổi người ta, tính lẫn theo can chi (干支) mà mỗi tuổi lại phải hình dung bằng một con vật, hẳn có lý-do hay ý-nghĩa thế nào ?

* * *

Hình như đến đời Hán, mới thấy có thập nhị thuộc (十二屬) đặt ra và được dân-gian quen dùng. Thập nhị thuộc nghĩa là mười hai con giống thuộc vào mười hai chi.

Người nào bày đặt ra thế không rõ, nhưng chủ ý hoặc có một chỗ là để cho đàn bà con trẻ, dù không biết chữ nghĩa can chi là gì, cũng dễ nhớ được tuổi mình.

— Năm nay mấy tuổi, em ?

— Thưa ông, tôi cầm tinh con rắn.

— Bà có nhớ bà tuổi gì không ?

— Tôi nhớ tôi tuổi chuột.

Rắn với chuột ấy là đại-biểu cho số tuổi người ta đấy. Ai không thuộc can chi, chỉ nói tuổi mình con dê hay con chó, tự nhiên người biết tính tuổi hiểu ngay niên-kỷ bao nhiêu. « Thập nhị thuộc » có chỗ lợi tiện phổ-thông là thế.

Nhưng thâm ý nó thế nào ?

Có mấy nhà giải nghĩa khác nhau, mỗi nhà một cách. Cứ theo Lưu-kế-Trang đã dẫn trong sách « Quảng-dương tạp-ký » thì so sánh các thuyết, duy có thuyết của Lý-tràng-Khanh nghe ra lý thú lạ lùng hơn cả.

子 : Tí. — Trời mở ra ở hội Tí, không tiêu-hao thì khí không mở. Chuột là con vật tiêu-hao, mà đêm hôm chính là lúc chuột được thời, cho nên Tí thuộc về chuột.

丑 : Sửu. — Đất mở ra ở hội Sửu, mà trâu chính là con vật cày vỡ ruộng đất, cho nên Sửu thuộc trâu.

寅 : Dần. — Người ta sinh ở hội Dần. Đã có sinh thì phải có sát. Cọp là giống vật thường hay giết hại người ta. Lại Dần có nghĩa là sợ hãi. Không có vật gì đáng sợ hãi cho bằng con cọp. Vì thế, Dần thuộc cọp.

卯 : Mão. — Mão là lúc mặt trời mọc ra. Mặt trời nguyên là thể Ly, mà trong có chứa cái tinh thái-âm ngọc-thỏ, cho nên Mão thuộc thỏ.

辰 : Thìn. — Thìn là quẻ tháng ba, giữa lúc những con rồng làm ra mây mưa, cho nên Thìn thuộc rồng.

巳 : Tỵ. — Tỵ là quẻ tháng tư, mùa này cỏ mọc xanh um, tươi tốt, loài rắn được chỗ ở yên ổn. Lại trong giờ Tỵ, rắn không bò bậy ngoài đường, cho nên lấy Tỵ thuộc rắn.

午 : Ngọ. — Ngọ là lúc khí dương cực tột mà khí âm vừa mới sinh ra. Loài ngựa mạnh sức đáo để, mình nó không lìa đất bao giờ, vậy nó tức là loài âm. Vì thế, Ngọ thuộc về ngựa.

未 : Mùi. — Con dê thích ăn cỏ trong giờ Mùi, cho nên dê thuộc Mùi.

申 : Thân. — Giờ Thân mặt trời lặn mà loài vượn bắt đầu kêu hú nghe thê-lương rùng-rợn trong chốn rừng thẳm non xanh. Vả lại, Thân có nghĩa là cánh tay. Cái cảnh-tượng mặt trời gác núi, vượn hú trên non như thế, ví dụ như lúc khí-số sắp sửa rối loạn, có những việc cuồng-bạo hoành-hành xảy ra, cho nên Thân thuộc vượn.

(Xem tiếp trang 37) Hồng-Phong

(Tiếp theo trang 16)

酉 : Dậu. — Dậu là lúc mặt trăng mọc lên. Mặt trăng vốn thể khảm, mà trong có chứa cái tinh thái-dương kim-kê, cho nên Dậu thuộc gà.

戌 : Tuất. — Giờ Tuất giữa lúc đêm khuya ; chó là loài vật người ta dùng để trông nom nhà cửa ban đêm, cho nên Tuất thuộc chó.

亥 : Hợi. — Hợi là lúc trời đất hỗn độn, như các thứ quả có chứa sự sống ở bên trong hột nó. Ai cũng biết con lợn là vật ù-ù cạc-cạc, suốt ngày chỉ ăn với ngủ, ngoài ra mấy bữa ăn bèo cám, chẳng còn biết làm một việc gì khác, cho nên Hợi thuộc về lợn.

Ta xem Lý-tràng-Khanh giải thích ý nghĩa của « thập nhị thuộc » như thế, có phải lạ không ? Lạ đến nỗi có lắm chỗ mù-mờ bi-hiểm, không ai hiểu ý ông ta muốn nói gì. Các nhà khác giải nghĩa còn tối tăm rắc rối hơn nữa kia.

Lưu-kế-Trang phê-bình, khen ngợi Lý-tràng-Khanh đã phát-minh những điều từ xưa chưa ai nghĩ đến, là thế.

Hồng-Phong

-----===<oOo>===-----