Một người Afghanistan cõng con trai tại điểm qua biên giới Pakistan-Afghanistan ở Chaman vào ngày 13 Tháng Tám, 2021, sau khi Taliban giành quyền kiểm soát biên giới Afghanistan. (Hình: AFP via Getty Images) - Tin tức dồn dập từ chiến trường Afghanistan cho thấy chính quyền Kabul được Hoa Kỳ bảo trợ sắp sụp đổ nay mai. Tình hình rất giống với miền Nam Việt Nam hồi Tháng Tư, 1975, gợi lên nhiều suy nghĩ, lo âu và thất vọng, thậm chí tức giận, ở những người Việt Nam lưu vong – nhất là những quân nhân đã từng can trường chiến đấu cho đến viên đạn cuối cùng để rồi sau đó bị đày đọa hàng chục năm trời trong các trại tù “cải tạo” nơi rừng xanh núi thẳm.
Nỗi phẫn nộ được trút vào Tổng Thống Hoa Kỳ Joe Biden vì cho rằng quyết định của ông rút hết quân đội Hoa Kỳ và đồng minh ra khỏi Afghanistan trước ngày 11 Tháng Chín – đúng 20 năm sau ngày tổ chức khủng bố Al-Qaeda tấn công Trung Tâm Thương Mại Thế Giới ở New York – là “hết sức sai lầm,” làm cho phiến quân Taliban phấn khởi lên và quân đội Afghanistan nhanh chóng rã đám. Đài Fox News bình luận, nếu có một người phải chịu trách nhiệm về sự sụp đổ của Afghanistan thì đó là Tổng Thống Joe Biden.
Nhưng bình tĩnh suy xét thì việc Hoa Kỳ và đồng minh rút ra khỏi Afghanistan không hẳn là sai lầm của ông Biden và chính phủ Hoa Kỳ đương nhiệm. Việc rút quân rõ ràng là một thất bại, vì sau 20 năm tham chiến, Hoa Kỳ vẫn chưa tiêu diệt được lực lượng Taliban và những thành phần phiến loạn chống đối chính phủ hợp pháp ở Kabul, giống như trước đây Hoa Kỳ không tiêu diệt được lực lượng Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam.
Chẳng những như vậy, hy vọng giành được một thắng lợi chung cuộc về quân sự là hoàn toàn viển vông dù cho Hoa Kỳ và đồng minh có đổ thêm vào đây bao nhiêu binh lính, vũ khí và tiền bạc nữa. Trong hoàn cảnh đó, thừa nhận thất bại, thừa nhận bế tắc để quyết định rút ra khỏi vũng lầy có khi là một quyết định khó khăn nhưng đúng đắn.
Cũng nên để ý rằng, quyết định rút ra khỏi Afghanistan đã được chính quyền của Tổng Thống Donald Trump đưa ra trước khi ông Joe Biden lên cầm quyền.
Ông Trump đã từng bày tỏ ý định mời đại diện Taliban tới trại David ở Maryland – nơi nghỉ ngơi và tiếp khách không chính thức của tổng thống Hoa Kỳ – để đàm phán, nhưng ý định đó không thực hiện được do sự phản đối của công chúng Mỹ.
Sau đó, chính quyền Trump đã đàm phán và ký thỏa thuận hòa bình với Taliban ở Doha vào Tháng Hai, 2020, trong đó Hoa Kỳ cam kết rút hết quân đội trong vòng 18 tháng. Ông Biden chỉ tiếp tục thực hiện cam kết đó của chính phủ tiền nhiệm.
Có điều, ông Biden và các tướng lĩnh của ông bị bất ngờ trước sự sụp đổ quá nhanh chóng của chính phủ Afghanistan. Chính phủ và quân lực Việt Nam Cộng Hòa trước đây còn tiếp tục chiến đấu trong hoàn cảnh thiếu thốn trầm trọng hơn hai năm sau ngày người lính Mỹ cuối cùng rút đi cùng với viện trợ quân sự, vũ khí và nhiên liệu. Ở Afghanistan, nguy cơ sụp đổ hoàn toàn hiển hiện ngay cả trước khi Hoa Kỳ hoàn tất cuộc rút quân.
Vài ngày qua, Mỹ, Canada và một số nước NATO đã phải vội vã gửi binh sĩ quay lại Kabul để bảo vệ các đại sứ quán và hỗ trợ an ninh cho cuộc di tản thường dân Afghanistan. Sự sụp đổ nhanh chóng đó càng chứng tỏ những nỗ lực xây dựng mà Hoa Kỳ và đồng minh đầu tư vào Afghanistan hàng chục năm qua dường như đặt không đúng chỗ, không đúng người tin cậy và do đó không có hiệu quả.
Hậu quả của việc Afghanistan sụp đổ sẽ là gì? Đó sẽ là sự tái lập chế độ thần quyền Hồi Giáo Taliban từng cai trị nước này trước khi bị Hoa Kỳ lật đổ năm 2001. Những tiến bộ về nhân quyền, tự do và dân chủ mà người dân Afghanistan đạt được sẽ bị xóa bỏ. Rải rác đã có tin từ các vùng mà Taliban chiếm được quân nổi dậy đã bắt đầu thực hiện những chính sách hà khắc như cưỡng bức kết hôn, xóa bỏ trường học dành cho phụ nữ và trả thù tàn khốc những người làm trong chính quyền. Một thảm họa nhân đạo trầm trọng đang xảy ra khi hàng trăm ngàn người dân rời bỏ đất nước, tìm cách tị nạn ở các nước láng giềng và xa hơn.
Afghanistan sụp đổ sẽ làm giảm lòng tin vào Hoa Kỳ trong mắt các quốc gia đồng minh, gây lo ngại cho những đối tác đang trông cậy vào sự bảo vệ của Mỹ như Đài Loan và làm cho các đối thủ như Nga, Trung Quốc, Iran và Bắc Hàn có cớ để thêm hung hăng trong ý đồ bành trướng của họ; chưa kể các nước này đang hối hả lợi dụng “khoảng trống quyền lực” mà Hoa Kỳ bỏ lại để bành trướng thế lực.
Quân Taliban chưa vào được thủ đô Kabul nhưng Bắc Kinh đã mau chóng công nhận “chính phủ Taliban” về mặt ngoại giao sau khi đã long trọng đón tiếp đại diện Taliban đến họp thành phố Trùng Khánh hồi đầu tháng. Việc Taliban chiếm được Afghanistan và đưa nước này vào quỹ đạo chuyên chế của Trung Quốc là điều đã được dự đoán trước từ lâu.
Những tổn thất như vậy là rất lớn. Nhưng chúng tôi vẫn cho rằng, chứng đó không đủ để biện minh cho việc tiếp tục duy trì quân đội Mỹ ở Afghanistan sau 20 năm can dự, tổn thất 2,448 binh sĩ và khoảng $2,000 tỷ. Suy cho cùng, người Afghanistan phải quyết định số phận đất nước họ, nếu không chấp nhận chế độ thần quyền Taliban thì người Afghanistan phải tự mình chiến đấu chống lại quân phiến loạn.
Trong 20 năm có sự hỗ trợ tận lực của Hoa Kỳ và đồng minh mà người Afghanistan vẫn chưa thể đoàn kết để chống Taliban một cách hiệu quả thì sự có mặt của Hoa Kỳ thêm một số năm nữa cũng chẳng mang lại được điều gì.
“Quân đội Mỹ không nên được sử dụng như một con bài thương lượng giữa các bên tham chiến ở các quốc gia khác,” ông Biden nói và nhấn mạnh: “Việc quân Mỹ đóng ở Afghanistan không bao giờ có nghĩa là một công việc của nhiều thế hệ. Chúng ta đã bị tấn công. Chúng ta đã ra trận với những mục tiêu rõ ràng. Chúng ta đã hoàn thành được những mục tiêu đó. Và đã đến lúc kết thúc cuộc chiến mãi mãi.”
So với thời điểm nước Mỹ bị tấn công ngày 11 Tháng Chín, 2001, cục diện thế giới đã thay đổi chóng mặt, tổ chức khủng bố Al Qaeda bị xóa sổ, Osama bin Laden bị tiêu diệt và Afghanistan không còn là một điểm nóng chiến lược của Mỹ.
Trong 20 năm Hoa Kỳ bị sa lầy trong các cuộc chiến tranh Iraq và Afghanistan, Trung Quốc đã nổi lên thành một “đối thủ cạnh tranh chiến lược” toàn cầu, còn Nga thì mở rộng ảnh hưởng ở Đông Âu và Trung Đông. Cục diện thay đổi đòi hỏi Hoa Kỳ phải thay đổi chiến lược để đối phó.
Ông Mark Esper, cựu bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ dưới quyền Tổng Thống Trump, đã nhiều lần bày tỏ tới ý định “tái bố trí lại lực lượng” tới vùng Châu Á-Thái Bình Dương để cạnh tranh với Trung Quốc. Trong cuộc họp báo chung với Tổng Thống Ashraf Ghani ở Kabul, Afghanistan, hôm 29 Tháng Hai, 2020, ngay sau khi ký thỏa thuận hòa bình với Taliban, ông Esper cũng nhấn mạnh ý tưởng rút quân khỏi Afghanistan để đối phó với Trung Quốc dù ông cam kết tiếp tục hỗ trợ nước này bằng cách bố trí một lực lượng Mỹ chống khủng bố “bên kia đường chân trời.”
Trước đó nữa, Tổng Thống Barack Obama năm 2010 cũng có kế hoạch rút quân tương tự, cũng đề ra chiến lược “xoay trục” (pivot) sang Châu Á với bóng ma Trung Quốc trong ý tưởng nhưng rồi các tổ chức IS, Taliban trỗi dậy, và Mỹ lại phải tập trung vào Trung Đông và Afghanistan; cuộc “xoay trục” gần như không thực thi được.
Trung Quốc có thêm 10 năm quý giá để bành trướng thế lực ở Đông Á, cả về quân sự lẫn kinh tế. Cùng với sự trỗi dậy của Trung Quốc, phương thức tiến hành chiến tranh cũng thay đổi đáng kể, trở nên toàn diện hơn, bao gồm cả kinh tế thương mại, công nghệ và ý thức hệ; cuộc đụng độ trên chiến trường được thay bằng đấu vũ khí công nghệ cao, chiến tranh công nghê thông tin.
Thứ vũ khí đáng sợ nhất hiện nay không phải là những vụ đặt bom xe, tấn công cảm tử vào chỗ đông người mà là những vụ tấn công điện toán từ bên kia đại dương có thể đánh sập những hệ thống hạ tầng thiết yếu nhất của quốc gia. Đối phó với một đối thủ như vậy, không chỉ quân đội mà cả xã hội Mỹ cần chuẩn bị chu đáo và tập trung nguồn lực, không thể tiếp tục phân tán vào các mặt trận nhỏ và rải rác như hiện nay.
Kể lể dài dòng như vậy để thấy, quyết định rút quân khỏi Afghanistan (và Iraq) để tập trung vào Đông Á – với Đài Loan và Biển Đông là điểm nóng – là chính sách chung, nhất quán của cả hai đảng Dân Chủ và Cộng Hòa, cho dù ông Trump hay ông Biden ngồi trong Tòa Bạch Ốc thì cuộc rút quân khỏi Afghanistan vẫn cứ diễn ra theo kế hoạch.
Cũng như sự kiện Sài Gòn thất thủ năm 1975, sự sụp đổ của Afghanistan là một thất bại đáng buồn trong chiến lược của Mỹ, nhưng không có giải pháp nào tốt hơn để chấm dứt chiến tranh tái lập hòa bình ở đất nước tan hoang này.
Trong những giờ phút cuối cùng, người Mỹ đã cố gắng để di tản ra khỏi nước hàng chục ngàn người Afghanistan đã từng cộng tác với Mỹ, cả với quân đội và chính quyền Mỹ cũng như với các tổ chức truyền thông và xã hội của Mỹ; tránh cho họ viễn cảnh bị Taliban trả thù tàn bạo như trường hợp hàng trăm ngàn quân dân cán chính Việt Nam Cộng Hòa trước kia. Đó có lẽ là việc tốt cuối cùng mà người Mỹ làm được cho người Afghanistan trước khi khép lại một trang sử nhiều máu và nước mắt. [qd]
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét