Nhìn Ra Bốn Phương : Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Tìm bài viết

Vì Bài viết và hình ảnh quá nhiều,nên Quí Vị và Các Bạn có thể xem phần Lưu trử Blog bên tay phải, chữ màu xanh (giống như mục lục) để tỉm tiêu đề, xong bấm vào đó để xem. Muốn xem bài cũ hơn, xin bấm vào (tháng....) năm... (vì blog Free nên có thể nhiều hình ảnh bị mất, hoặc không load kịp, xin Quí Bạn thông cảm)

Nhìn lên trên, có chữ Suối Nguồn Tươi Trẻ là phần dành cho Thơ, bấm vào đó để sang trang Thơ. Khi mở Youtube nhớ bấm vào ô vuông góc dưới bên phải để mở rộng màn hình xem cho đẹp.

Cám ơn Quí Vị

Chủ Nhật, 22 tháng 3, 2026

Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Kính thưa quí bạn

Hôm nay đến bàn cà phê MTC cùng các bạn với vài chuyện đời thường và đố vui

1. Có nên tin vào số calo trên nhãn thực phẩm?

2. Năm việc chăm sóc bánh xe mà người lái thường quên

3. Thuốc metformin (thuốc trị tiểu đường) có thể vừa tốt vừa không tốt cho người già — tùy hoàn cảnh.

4. Góc đố vui và lời giải

HCD 23-Mar-2026

-----===<oOo>===-----

Chữ nhỏ khó đọc các bạn giữ key Ctrl cùng lúc lăn bánh xe trên mouse để zoom cho chữ và hình to ra.

-----===<oOo>===-----

Nguồn tin và chi tiết : https://flipboard.com/@NBCNews/-can-you-trust-calorie-counts-on-food-la/a-eZ1VIbyURoiM1u4hpErhUg%3Aa%3A47769541-15c5a90aaa%2Fnbcnews.com

HCD : Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

Có nên tin vào số calo trên nhãn thực phẩm?

Câu trả lời ngắn không hoàn toàn chính xác.

1. Số calo trên nhãn chỉ là ước tính Luật ở Mỹ yêu cầu ghi calo từ năm 1990 Nhưng thực tế: Cách tính có nhiều “đoán chừng” (ước lượng) Cơ quan quản lý cho phép: Sai số tới ±20%

Ví dụ:

Ghi 500 calo Thực tế có thể lên tới 600 calo vẫn hợp lệ

2. Vì sao có sai số?

- Mỗi người hấp thụ khác nhau Calo cơ thể nhận được phụ thuộc vào: Hệ tiêu hóa Ruột hấp thụ bao nhiêu Vi khuẩn đường ruột xử lý ra sao Cùng một món ăn: Người này hấp thụ nhiều Người kia hấp thụ ít

- Cách đo calo không hoàn hảo Cách chính xác nhất (trong phòng thí nghiệm): Đốt cháy thực phẩm để đo năng lượng Nhưng Cơ thể con người không phải cái lò đốt Không phải thứ gì ăn vào cũng hấp thụ hết

Cách phổ biến ngoài thực tế: Dùng công thức chuẩn: Đạm: 4 calo/gram Tinh bột: 4 calo/gram Chất béo: 9 calo/gram

Đây chỉ là ước tính gần đúng -

- Chế biến và con người làm sai lệch Nấu ăn làm thay đổi dinh dưỡng Cùng món nhưng: Người làm nhiều sốt (kết quả) nhiều calo hơn Người làm ít (kết quả) ít calo hơn

Nhà hàng thường sai số nhiều hơn thực phẩm đóng gói --

3. Một số thực phẩm “không đúng như nhãn” Thực phẩm thực vật (rau, hạt) Khó tiêu (kết quả) cơ thể hấp thụ ít hơn ghi trên nhãn

Ví dụ: Hạnh nhân nguyên hạt (kết quả) hấp thụ ít calo hơn Bơ hạnh nhân (kết quả) hấp thụ nhiều hơn (vì đã nghiền)

Chất xơ Hầu như không cung cấp calo thực sự Đi qua ruột mà không tiêu hóa hết

Nhãn có thể ghi calo (kết quả) nhưng cơ thể không dùng hết

4. Lưu ý quan trọng Không phải sản phẩm nào cũng được kiểm tra kỹ Nếu thấy: Một sản phẩm ít calo “bất thường” so với loại tương tự (kết quả) nên nghi ngờ

Kết luận: Số calo trên nhãn: Hữu ích để tham khảo Không chính xác tuyệt đối Bạn nên hiểu như sau: Nó giống “ước lượng gần đúng” Không thể chính xác từng calo

Calo trên nhãn là con số tương đối, không phải tuyệt đối — dùng để định hướng, không nên tin 100%.

-----===<oOo>===-----

Nguồn tin và chi tiết: https://www.slashgear.com/2125358/tire-wheel-maintenance-checks-forgetting-about/?zsource=flipboard

HCD: Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)

Năm việc chăm sóc bánh xe mà người lái thường quên

1. Xét kỹ tình trạng bánh xe

Bề ngoài bánh xe dù rửa sạch vẫn có thể che giấu nhiều hư tổn. Bánh xe vốn gánh trọn sức nặng và va đập của đường sá, nên hoa văn mặt bánh sẽ mòn nhanh hơn ta tưởng. Nếu thấy mòn không đều, phồng dộp, hay hoa văn đã xuống thấp, đó là dấu hiệu phải thay ngay, kẻo nguy hiểm khi hành trình.

2. Đừng bỏ quên bánh dự phòng

Bánh dự phòng thường nằm khuất trong xe, lâu ngày không ai đoái hoài. Đến khi hữu sự mới đem ra dùng thì mới hay nó đã xuống hơi, nứt nẻ, hoặc kém an toàn.

Bánh dự phòng phải được chăm sóc như bốn bánh đang dùng, bằng không khi gặp cảnh bất ngờ, ta sẽ lâm vào thế khó xử.

HCD: Vui ở chỗ là hầu hết xe chạy dn không có “bánh dự phòng”. Hầu hết các dòng xe chạy điện (EV) hiện nay đều không trang bị bánh xe dự phòng (spare tire) sẵn theo xe. Thay vào đó, các nhà sản xuất thường cung cấp một bộ dụng cụ vá lốp khẩn cấp (tire repair kit) gồm máy bơm hơi nhỏ và keo tự vá.

Các xe điện: Tesla, VinFast, Hyundai & Kia, Ford.

Các hãng xe hạng sang Lucid, Rivian, Porsche.

3. Siết chặt đai ốc bánh xe

Đai ốc giữ bánh vào trục xe, lâu ngày có thể lỏng dần vì rung động trên đường.

Sau khi thay bánh, người lái nên chạy chừng ba chục dặm rồi siết lại theo đúng mức lực mà nhà chế tạo quy định. Siết quá tay thì hại trục, siết thiếu thì bánh dễ rung, thậm chí có thể rời khỏi trục.

4. Cân bằng bánh xe

Một ổ gà nhỏ cũng đủ làm lệch sự cân bằng của bánh. Khi bánh mất cân bằng, xe rung, tay lái khó giữ, và các bộ phận như giảm xóc, hệ thống treo cũng mau hư.

Nếu thấy xe chạy không êm như trước, nên đem cân lại bánh bằng máy chuyên dụng để gắn lại các miếng chì cho đúng vị trí.

5. Giữ gìn van hơi

Van hơi tuy nhỏ nhưng giữ vai trò trọng yếu: giữ hơi trong bánh và cho phép bơm thêm khi cần. Van bằng cao su lâu ngày sẽ lão hóa, nứt, hoặc rò hơi.

Nếu thấy van cong, nứt, hoặc có dấu hiệu thoát hơi, phải thay ngay, kẻo đang đi lại bất thần xẹp bánh.

Nguồn tin và chi tiết: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12938515/?utm_source=flipboard&utm_content=other

HCD : Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

Bài này nói về một điều rất quan trọng: Thuốc metformin (thuốc trị tiểu đường) có thể vừa tốt vừa không tốt cho người già — tùy hoàn cảnh.

Tốt: giúp sống khỏe, giảm viêm, cải thiện chuyển hóa Không tốt: có thể làm cơ bắp khó phát triển hoặc yếu đi Đây được gọi là “nghịch lý điều trị” (tức là vừa lợi vừa hại).

1. Metformin là gì và vì sao được quan tâm chống lão hóa?

Metformin là thuốc dùng cho bệnh tiểu đường type 2. Nhưng gần đây người ta phát hiện nó có thể: Giảm viêm Giảm stress oxy hóa (lão hóa tế bào) Cải thiện chuyển hóa Có thể giúp sống lâu hơn Vì vậy, nó được nghiên cứu như một thuốc chống lão hóa.

2. Vấn đề lớn: ảnh hưởng đến cơ bắp (sarcopenia)

Khi già đi, con người bị mất cơ (sarcopenia) (kết quả) yếu, dễ té, mất tự lập.

Bài báo cho thấy: Kết quả nghiên cứu bị “mâu thuẫn” Nghiên cứu quan sát: (kết quả) Người dùng metformin ít bị mất cơ hơn

Nghiên cứu can thiệp (thử nghiệm thực tế): (kết quả) Người tập tạ + dùng metformin cơ phát triển kém hơn

3. Giải thích khoa học: vì sao lại mâu thuẫn?

Trong cơ thể có 2 hệ thống quan trọng: AMPK (bật khi thiếu năng lượng)

Giúp: chống lão hóa giảm viêm cải thiện chuyển hóa Metformin kích hoạt AMPK mTOR (xây dựng cơ) Giúp: tổng hợp protein tăng cơ

Vấn đề: AMPK ức chế mTOR Metformin (kết quả) tăng AMPK (tốt cho sức khỏe) Nhưng lại (kết quả) giảm mTOR (xấu cho tăng cơ)

4. Kết quả thực tế trong cơ bắp

Các nghiên cứu cho thấy metformin có thể:

Làm giảm: Tăng cơ khi tập tạ Tổng hợp protein cơ Sức mạnh cơ (trong một số trường hợp) Có thể kích hoạt “chương trình phá cơ”

Tăng các tín hiệu gây teo cơ (FoxO3a, myostatin…)

5. Vì sao có người lợi – có người hại?

Câu trả lời: phụ thuộc hoàn cảnh (context)

Trường hợp metformin CÓ LỢI: Người già yếu Người bị tiểu đường / đề kháng insulin Người có viêm mạn tính

Metformin giúp cải thiện chuyển hóa Giảm viêm (kết quả) gián tiếp bảo vệ cơ

Trường hợp metformin CÓ HẠI: Người già nhưng khỏe Người tập thể lực (tập tạ)

Cơ cần mTOR để phát triển Metformin lại chặn mTOR (kết quả) cơ không lớn được

6. Dinh dưỡng và tập luyện cũng ảnh hưởng

Ăn ít protein: (kết quả) metformin càng dễ làm mất cơ Tập tạ: (kết quả) metformin làm giảm hiệu quả tăng cơ Tập aerobic (đi bộ, chạy): (kết quả) có thể hợp với metformin hơn

7. Vai trò của hệ vi sinh đường ruột Metformin còn: Thay đổi vi khuẩn ruột Tăng chất có lợi (SCFA) Giảm viêm Giúp cơ trong người bệnh yếu

Nhưng không đủ để bù lại việc giảm tăng cơ ở người khỏe

|8. Kết luận quan trọng nhất Metformin không phải thuốc “chống lão hóa thần kỳ cho tất cả mọi người” :

Tốt khi: Người bệnh chuyển hóa Người yếu, dễ suy kiệt

Không tốt khi: Người khỏe, tập thể hình Muốn tăng cơ

9. Hướng đi tương lai Các nhà khoa học đề xuất: Dùng liều thấp hoặc gián đoạn Kết hợp: dinh dưỡng (protein) tập luyện phù hợp Cá nhân hóa theo từng người

Tóm lại:

Metformin giống như “dao hai lưỡi”: Giúp sống khỏe hơn (chống lão hóa, chuyển hóa tốt) Nhưng có thể làm cơ yếu đi nếu dùng sai người, sai cách

-----===<oOo>===-----

Đây là câu đố quá khó.

From: Hoai Vu <hoai.hvu@

Sent: Saturday, March 21, 2026 5:59 CH

Subject: Giải đáp câu đố

Kính gửi anh Đẳng lời giải cho mấy câu đố hôm nay.

Đây là câu đố quá khó.

Câu trả lời là 21 (6+7=13, 7+8=15, 8+13=21, 13+15=28, ...). Tiếp theo số 28 là số 36, vân vân.

Lưỡng Quốc Trạng Nguyên Mạc Đĩnh Chi. Chuyện cụ Mạc Đĩnh Chi bắt đom đóm dùng làm đèn để đọc sách thì chắc chỉ lúc thiếu thời thôi, chứ đến lúc theo học Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc thì chắc cũng không đói khổ nữa. Sử chép rằng một trong những thầy dạy cụ Mạc Đĩnh Chi là Chiêu Quốc Vương (em khác mẹ của Trần Thánh Tông, chú của Trần Nhân Tông). Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc là một trong những hoàng tử (con của Trần Thái Tông) rất hay chữ, đa tài và hào phóng. Ông ta kén chọn những người học giỏi nổi tiếng nhưng chưa thành đạt, mở trường ngay trong vương phủ mà chu cấp cho ăn và dạy cho họ học. Tất cả những học trò đó đều đỗ đạt và vinh hiển.

Trần Ích Tắc là một người rất hay chữ nhưng cũng nhiều tham vọng. Khi quân Nguyên đánh Việt Nam thì Trần Ích Tắc theo quân Nguyên với hy vọng được hoàng đế nhà Nguyên cho làm vua nước Nam. Khi thắng quân Nguyên lần sau cùng thì Trần Nhân Tông trị tội rất nặng tay với những người theo hàng giặc, duy chỉ có nể Trần Ích Tắc là chú nên chỉ truất vương hiệu (không còn là Chiêu Quốc Vương nữa) và gọi là Ả Trần (ý nói người nhút nhát như đàn bà, mới thấy giặc đã khiếp vía mà hàng). Ngoài ra thì Trần Nhân Tông cũng không hành hạ gì người chú Trần Ích Tắc thêm nữa. Sau khi Trần Ích Tắc mất thì hoàng đế nhà Nguyên lại truy thăng cho ông ta là Trung Ý Vương.

Đó là lịch sử xoay quanh ông thầy dạy học cụ Mạc Đĩnh Chi.

Cà Mau?

Kính anh,

Hoài

HCD: Cám ơn anh Hoài

----------=----------

From: Bùi Phạm Thành <bpthanh@

Sent: Saturday, March 21, 2026 6:02 CH

Subject: Re: Muoi hai dieu hieu lam ve trung ga, xuat xu bai Vong Co, goc do vui va loi giai

Kính anh Huỳnh Chiếu Đẳng,

Cảm ơn anh vẫn "kiên trì" sưu tập bài vở hữu ích để gửi đến đọc giả.

Nay tôi xin giải đáp 2 câu đố.

Câu đố vui 3 là Mạc Đỉnh Chi, với điển tích nhà nghèo bắt đom đóm bỏ vào chai làm đèn để học bài ban đêm, đi thi đỗ trạng nguyên. Trong truyền thuyết, khi đi sứ Tàu, ông bị thử tài viết văn tế công chúa Tàu với đề tài là một chữ Nhất. Ông ứng khẩu đọc:

Thanh thiên nhất đóa vân,

Hồng lô nhất điểm tuyết,

Thượng uyển nhất chi hoa,

Dao Trì nhất phiến nguyệt.

Y ! Vân tán, tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết !

có nghĩa là

Trời xanh có một áng mây,

Lò hồng (*) có một bông tuyết,

(Vườn) Thượng uyển có một cành hoa,

(Hồ) Dao Trì có một mảnh trăng.

Than ôi ! Mây tản, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết !---

(*) Theo tôi nghĩ thì "hồng lô" là chỉ màu trời chiều chứ không phải trong lò than, vì trong lò than đỏ thì làm gì có tuyết được.