Trong một thế giới vẫn còn chìm trong tiếng súng của các cuộc chiến ở Ukraine, Gaza, Iran và nhiều nơi khác, Giải Nobel Hòa bình năm 2026 mang một ý nghĩa vượt xa khuôn khổ của một danh hiệu quốc tế. Bên cạnh ý nghĩa tôn vinh những cá nhân hay tổ chức đã góp sức cho hòa bình, cũng là lời nhắc nhở rằng sinh mạng người, nhân phẩm, lòng từ bi và sự thật vẫn có giá trị ngay cả trong những thời khắc đen tối nhất của nhân loại.Khi chiến tranh thường ca ngợi sức mạnh của vũ khí, Nobel Hòa bình hướng sự chú ý của thế giới đến sức mạnh của lòng từ bi:
<!>
Những bác sĩ cứu chữa bệnh nhân giữa bom đạn, các nhà hoạt động bảo vệ nhân quyền, những người dám lên tiếng cho công lý và những cộng đồng không từ bỏ hy vọng. Giải thưởng có ý nghĩa rằng hòa bình không chỉ là sự chấm dứt chiến tranh, mà còn là sự bảo vệ sự sống, phẩm giá và quyền được tồn tại của mọi con người.
Trong bối cảnh thế giới ngày càng phân cực và bất ổn, Nobel Hòa bình 2026 có thể trở thành ngọn đèn đạo đức giúp nhân loại đối thoại, lòng trắc ẩn với nhau và hối thúc bảo vệ những giá trị chung của con người. Bài này được viết vài ngày trước tuần lễ công bố Giải Nobel, do vậy sẽ là thuần suy đoán (và một phần là, ước mơ).
Lịch trình công bố Giải Nobel năm 2026 :
- Giải Nobel Y học: Thứ Hai 5/10.
- Giải Nobel Vật lý học: Thứ Ba 6/10.
- Giải Nobel Hóa học: Thứ Tư 7/10
- Giải Nobel Văn học: Thứ Năm 8/10
- Giải Nobel Hòa bình: Thứ Sáu 9/10
- Giải Nobel Khoa học Kinh tế: Thứ Hai 12/10.
Bạn có thể theo dõi tường thuật trực tiếp và xem thông tin chi tiết trên trang web chính thức của Giải Nobel: https://www.nobelprize.org/
Viện Nobel Na Uy (Norwegian Nobel Institute) đã ghi nhận tổng cộng 287 ứng cử viên (gồm 208 cá nhân và 79 tổ chức) cho Giải Nobel Hòa bình năm 2026, mặc dù danh sách chính thức sẽ được giữ kín trong vòng 50 năm.
Do những người đề cử thường công khai lựa chọn của mình, một số cá nhân và tổ chức nổi bật đã được xác nhận là ứng cử viên cho Giải Nobel Hòa Bình năm 2026:
. Volodymyr Zelenskyy và người dân Ukraine: Được một giáo sư tại Đại học Oslo đề cử vì những nỗ lực không ngừng trong việc bảo vệ nền dân chủ.
. Donald Trump: Được cho là đã được nhiều nhà lập pháp quốc tế và Hoa Kỳ đề cử.
. Greta Thunberg: Được các bản tin ghi nhận là một ứng cử viên được đề cử.
. Maia Sandu: Tổng thống Moldova, được một nghị sĩ Na Uy đề cử.
. Các Nhóm Ứng phó Khẩn cấp (ERR) của Sudan,
. Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC)
. Thủ Tướng Canada Mark Carney.
Theo mạng cá độ quốc tế Polymarket, xác suất để thắng giải quốc tế đang đặt cược vào:
- Sudans Emergency Response Rooms (Các Đơn vị Ứng phó Khẩn cấp tại Sudan): 17%;
- Doctors Without Borders (Bác sĩ Không Biên giới): 11%.
- Mykola Kuleba (nhà hoạt động nhân quyền vì trẻ em Ukraine): 9%.
- Save the Children (Hội cứu trẻ em): 9%.
Có một cơ may rất hiếm hoi cho một nhóm bác sĩ và y tá ở Gaza, nơi rất nhiều lửa đạn; họ đã được đưa vào một đề cử Nobel Hòa Bình cùng với báo cáo viên nhân quyền của Liên Hiệp Quốc Francesca Albanese. Giữa cuộc thảm sát Gaza với hơn 74.000 người bị giết, các bác sĩ tại Gaza đã trở thành biểu tượng của lòng từ bi, sự can đảm và trách nhiệm nghề nghiệp. Chính vì những đóng góp phi thường ấy, nhiều bác sĩ Gaza đã được đề cử cho Giải Nobel Hòa bình, như sự ghi nhận đối với những người đã chọn cứu người thay vì từ bỏ hy vọng trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.
Đề cử chung nhóm này được công bố bởi nghị sĩ châu Âu Matjaž Nemec và được ủng hộ bởi gần 300 người có quyền đề cử đến từ 33 quốc gia. Một đề cử gửi đến Ủy ban Nobel đã nêu bật công lao của các bác sĩ Gaza cùng với Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về Palestine, bà Francesca Albanese.
Trong số những nhân vật được nhắc trong đề cử có bác sĩ Hussam Abu Safiya, một chuyên gia nhi khoa từng điều hành Bệnh viện Kamal Adwan, và bác sĩ Sara Al-Saqqa, một nữ bác sĩ phẫu thuật của Gaza. Những người này được ca ngợi vì đã tiếp tục làm việc trong điều kiện bệnh viện bị tàn phá, thiếu thuốc men, thiếu điện, thiếu nước sạch và luôn đứng trước nguy cơ mất an toàn cá nhân.
Những người đề cử cho rằng các bác sĩ Gaza đã thể hiện các giá trị cốt lõi của hòa bình bằng cách duy trì đạo đức y khoa, cứu chữa mọi bệnh nhân bất kể hoàn cảnh, và bảo vệ phẩm giá con người giữa một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất của thời đại. Họ cầm dao kéo giải phẫu, họ làm việc dưới những trận mưa bom. Họ không cầm vũ khí, nhưng mỗi ngày chiến đấu chống lại đau khổ, cái chết và sự tuyệt vọng bằng chuyên môn và lòng nhân ái.
Sự đề cử này không chỉ dành cho một vài cá nhân, mà còn tượng trưng cho hàng nghìn nhân viên y tế Palestine đã làm việc không ngừng nghỉ trong các bệnh viện, phòng cấp cứu và những cơ sở y tế tạm thời. Nó gửi đi một thông điệp rằng hòa bình không chỉ được xây dựng qua các hiệp định chính trị mà còn qua những hành động bảo vệ sự sống và phẩm giá con người trong lúc chiến tranh diễn ra. Nổi bật trong đó là hai bác sĩ: Hussam Abu Safiya, và Sara Al-Saqqa. Hai bác sĩ này có chuyên môn, du học ở nước ngoài, và chọn về lại với đồng bào của họ.
BS Hussam Abu Safiya sinh ngày 21 tháng 11 năm 1973 tại trại tị nạn Jabalia, phía bắc Gaza. Gia đình ông là những người Palestine bị buộc phải rời quê hương Hamama trong biến cố năm 1948. Sau khi hoàn tất chương trình phổ thông ở Gaza, ông sang Kazakhstan học y khoa tại Đại học Ahmet Yassawi. Tại đây ông gặp và kết hôn với một phụ nữ Kazakhstan tên Elbina. Sau khi tốt nghiệp, hai người trở về Gaza năm 1996. Ông tiếp tục chuyên sâu về nhi khoa và hồi sức sơ sinh, lấy bằng thạc sĩ và chứng nhận chuyên khoa Palestine; sau khi tốt nghiệp ở nước ngoài, ông đã chủ động trở về Gaza để phục vụ cộng đồng của mình thay vì ở lại nước ngoài. Ông dành gần như toàn bộ sự nghiệp để chăm sóc trẻ em và trẻ sơ sinh tại miền bắc Gaza, sau này trở thành trưởng khoa nhi và rồi giám đốc Bệnh viện Kamal Adwan.
Biến cố đau lòng nhất xảy ra vào tháng 10 năm 2024. Trong một cuộc tấn công gần Bệnh viện Kamal Adwan, con trai 15 tuổi của ông là Ibrahim Abu Safiya thiệt mạng. Ông kể rằng mình đã chứng kiến con trai chết ngay tại cổng bệnh viện. Sau đó ông tự lo việc an táng cho con gần khuôn viên bệnh viện để có thể tiếp tục làm việc bên các bệnh nhân. Mẹ ông qua đời vì nhồi máu cơ tim vào tháng 1 năm 2025 trong thời gian ông bị quân Israel giam giữ để điều tra.
Hình ảnh gây xúc động mạnh trên toàn thế giới là cảnh vị bác sĩ mặc áo blouse trắng, một mình bước đi giữa đống đổ nát hướng về các xe tăng bao vây bệnh viện vào cuối tháng 12 năm 2024. Trước đó ông đã nhiều lần từ chối rời bệnh viện vì không muốn bỏ lại bệnh nhân. Hình ảnh ấy trở thành biểu tượng cho lòng tận tụy của nhân viên y tế Gaza.
BS Sara Al-Saqqa sinh khoảng năm 1992 tại Dải Gaza. Bà học y khoa tại Đại học Hồi giáo Gaza (Islamic University of Gaza). Sau đó bà học tiếp và lấy bằng thạc sĩ về phẫu thuật nội soi tại Đại học Queen Mary London ở Anh. Bà được biết đến là nữ bác sĩ đầu tiên tại Gaza hoàn thành chứng chỉ chuyên khoa ngoại tổng quát của Palestine, một thành tựu đặc biệt trong môi trường y khoa vốn chủ yếu do nam giới đảm nhiệm.
Sau quá trình học tập và đào tạo quốc tế, bà có cơ hội phát triển nghề nghiệp ở nước ngoài. Tuy nhiên, nhiều nguồn ghi nhận rằng bà đã chọn quay về Gaza để phục vụ hệ thống y tế đang thiếu hụt nghiêm trọng bác sĩ phẫu thuật. Bà làm việc tại Bệnh viện Al-Shifa, bệnh viện lớn nhất Gaza. Khi chiến tranh bùng nổ cuối năm 2023, bà từ chối rời bệnh viện và tiếp tục làm việc giữa tình trạng thiếu thuốc, thiếu điện và thiếu nhân lực. Bà đồng thời ghi lại tình trạng của các nạn nhân, đặc biệt là trẻ em, gửi tin ra các bạn học cũ để thế giới biết những gì đang diễn ra trong các bệnh viện Gaza.
Một câu chuyện nổi tiếng là khi một sản phụ nguy kịch được đưa đến bệnh viện mà không có bác sĩ sản khoa. Dù là bác sĩ ngoại tổng quát, không phải sản khoa, bà đã quyết định thực hiện ca phẫu thuật khẩn cấp để cứu cả mẹ lẫn con. May mắn, ca mổ thành công. Bà từng nói điều khiến bà đau đớn nhất không phải sự nguy hiểm đối với bản thân, mà là cảm giác bất lực khi nhìn những đứa trẻ bị thương mà không đủ phương tiện để cứu chữa.
Nhìn về hai vị bác sĩ trưởng nhóm các y viện Gaza, BS Hussam Abu Safiya, 53 tuổi, tượng trưng cho lòng trung thành với lời thề Hippocrates ngay cả khi mất con trai và đối mặt với bắt giữ khi bị chụp mũ là tiếp tay khủng bố, còn nữ BS Sara Al-Saqqa, 34 tuổi, tượng trưng cho thế hệ bác sĩ trẻ Gaza chọn ở lại quê hương để cứu người giữa chiến tranh. Chính những câu chuyện ấy đã khiến tên tuổi họ được nhắc đến trong các đề cử Nobel Hòa bình như những biểu tượng của lòng từ bi, và gắn bó với dân tộc.
Theo thư đề cử được công bố bởi nghị sĩ châu Âu Matjaž Nemec, nhóm các bác sĩ Gaza, trong đó có Hussam Abu Safiya và Sara Al-Saqqa, được đề cử cùng với bà Francesca Albanese cho Giải Nobel Hòa bình. Thư đề cử xem đây là sự ghi nhận cho cả những người bảo vệ nhân quyền lẫn những nhân viên y tế đã gìn giữ sự sống giữa chiến tranh.
Francesca Albanese là một luật gia và chuyên gia nhân quyền người Ý. Bà được biết đến nhiều nhất với vai trò Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tình hình nhân quyền tại các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Theo thư đề cử, bà được ca ngợi vì sự kiên định trong việc bảo vệ luật pháp quốc tế và quyền con người bất chấp áp lực chính trị lớn.
Francesca Albanese là người Ý, không phải người Palestine. Bà không "chọn về Gaza" theo nghĩa sinh sống ở đó như các bác sĩ Gaza. Công việc của bà là theo dõi, điều tra, báo cáo và vận động quốc tế liên quan đến tình hình nhân quyền của người Palestine. Trong thư đề cử Nobel, những người đề cử cho rằng bà đã dành nhiều năm nghiên cứu và làm việc về luật nhân đạo quốc tế, người tị nạn và quyền của người Palestine. Họ đánh giá bà là người đã liên tục đưa vấn đề dân thường Palestine ra trước công luận quốc tế, bất chấp những chỉ trích và áp lực chính trị từ nhiều phía.
Khác với câu chuyện của các bác sĩ Gaza, sức mạnh đạo đức của Francesca Albanese nằm ở việc bà tiếp tục lên tiếng dù đối mặt với áp lực cá nhân rất lớn. Những người đề cử viết rằng bà vẫn giữ lập trường độc lập và trung thành với các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hiệp Quốc và luật nhân đạo quốc tế dù phải hứng chịu các cuộc công kích và sức ép chính trị.
Một chi tiết cảm động khác là trong thư đề cử, bà được mô tả như người "giữ tấm gương trước thế giới", buộc cộng đồng quốc tế phải nhìn vào nỗi đau của thường dân và vào trách nhiệm đạo đức của chính mình. Những người ủng hộ xem việc bà kiên trì làm công việc này là một hành động can đảm vì sự thật và phẩm giá con người.
Nếu nhìn ở khía cạnh biểu tượng, đề cử này kết hợp ba hình ảnh:
. Francesca Albanese: tiếng nói của luật pháp và lương tri quốc tế.
. Hussam Abu Safiya: người bác sĩ mất con trai nhưng vẫn ở lại bệnh viện cứu bệnh nhân.
. Sara Al-Saqqa: nữ phẫu thuật gia đầu tiên của Gaza, từ chối rời khỏi vùng chiến sự để tiếp tục điều trị cho người bị thương.
Theo những người đề cử, cả ba đại diện cho hai mặt không thể tách rời của hòa bình: bảo vệ chính nghĩa và bảo vệ sự sống.
Hình ảnh gây xúc động nhất có lẽ là sự tương phản giữa họ: một phụ nữ Ý ở diễn đàn quốc tế cố gắng để thế giới không quên Gaza, trong khi những bác sĩ ở Gaza ngày đêm cố gắng để người dân của họ được sống thêm một ngày nữa. Chính sự gặp gỡ giữa tiếng nói và hành động ấy đã tạo nên ý nghĩa đặc biệt của đề cử Nobel này.
Họ không có cơ may cao để thắng giải Nobel. Nhưng các việc họ làm là hy hữu, đặc biệt là các bác sĩ và y tá trong trại Gaza, mỗi ngày đều có cơ nguy chết vì bom rơi đạn bắn. Nhưng họ không rời bỏ trại tỵ nạn Gaza, bất kể nơi đây đã có 74.000 người Palestine đã bị Israel thảm sát. Nếu họ bỏ cuộc, nếu họ trở về với thế giới an toàn ngoài Gaza, họ nghĩ rằng sẽ không có ai trên cõi này tình nguyện vào thay thế.
Bác sĩ Hussam Abu Safiya hiện chưa được trả tự do, còn đang bị giam tại Israel. Hussam Abu Safiya, giám đốc Bệnh viện Kamal Adwan ở Bắc Gaza, bị bắt ngày 27/12/2024 sau cuộc đột kích của quân Israel vào bệnh viện. Tháng 6/2026, ông xuất hiện qua video trong một phiên tòa tại Israel và yêu cầu được trả tự do, nói rằng việc giam giữ ông là "bất công và tùy tiện". Các báo cáo cho biết ông vẫn bị giam mà không có cáo trạng chính thức, theo một cơ chế pháp lý đặc biệt của Israel.
Gần nhất là vào tháng 9/2026, nhiều tổ chức nhân quyền và giới y khoa quốc tế tiếp tục kêu gọi trả tự do cho ông, đồng thời bày tỏ lo ngại về sức khỏe và điều kiện giam giữ. Điều đặc biệt xúc động là sau khi con trai 15 tuổi của ông, Ibrahim Abu Safiya, bị giết gần cổng bệnh viện vào năm 2024, ông vẫn tiếp tục ở lại chăm sóc bệnh nhân thay vì rời khỏi cơ sở y tế. Chính sự tận tụy ấy đã khiến ông trở thành một trong những biểu tượng nổi bật của ngành y tế Gaza trong thời chiến.
Phan Tấn Hải
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét