BẢN ĐÚC KẾT CHIẾN LƯỢC : ĐƯỜNG LỐI ĐỐI NGOẠI CỦA TỔNGTHỐNG DONALD TRUMP DƯỚI LĂNG KÍNH LUẬT PHÁP QUỐC TẾ, ĐỒNG MINH NATO VÀ UKRAINE

BẢN ĐÚC KẾT CHIẾN LƯỢC : ĐƯỜNG LỐI ĐỐI NGOẠI CỦA TỔNG THỐNG DONALD TRUMP DƯỚI LĂNG KÍNH LUẬT PHÁP QUỐC TẾ, ĐỒNG MINH NATO VÀ UKRAINE (Ngôn ngữ : Tiếng Việt, Anh, Pháp, Đức, Na Uy, Tây Ban Nha, Ukraine, Nga)

Kính gửi:Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc; Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền; Chủ tịch và các thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc.Liên minh châu Âu, Nghị viện châu Âu; NATO, ASEAN và các quốc gia thành viên.Quý vị Tổng thống, Thủ tướng, Nghị viện các quốc gia dân chủ, tự do hoặc trung lập; Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), Ủy ban Nobel Na Uy, Tòa Thánh Vatican, Các tổ chức quốc tế, liên chính phủ, phi chính phủ và các cơ quan truyền thông quốc tế.

<!>

Tổ chức Giám sát Quyền của Giới Luật sư Canada (Lawyers’ Rights Watch Canada); Ủy ban Luật gia Quốc tế (International Commission of Jurists); Viện Nhân quyền thuộc Hiệp hội Luật sư Quốc tế (International Bar Association’s Human Rights Institute); Tổ chức Luật sư vì Luật sư (Lawyers for Lawyers).

Các tổ chức xã hội dân sự, giới luật gia, học giả và những cá nhân, tổ chức cam kết bảo vệ hòa bình, nhân quyền, tự do, dân chủ, công lý và Nhà nước pháp quyền.

Chúng tôi trân trọng kính gửi Quý Ngài và Quý vị Bản Đúc kết Chiến lược: Đường lối Đối ngoại của Tổng thống Donald Trump dưới lăng kính Luật pháp Quốc tế, Đồng minh NATO và Ukraine để thẩm tường, cứu xét và ủng hộ:

I. TÔN TRỌNG LUẬT PHÁP QUỐC TẾ : QUAN ĐIỂM "SỨC MẠNH VÀ ĐẠO ĐỨC ĐƠN PHƯƠNG"

Đường lối chính trị của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ hai phản ánh sự dịch chuyển mạnh mẽ từ trật tự đa phương sang chủ nghĩa đơn phương hành động. Bản chất cách tiếp cận này đối với hệ thống pháp lý toàn cầu được định hình qua các phương diện cốt lõi sau:Tuyên bố về giới hạn quyền lực: Trong cuộc phỏng vấn chính thức với tờ New York Times vào đầu năm 2026, Tổng thống Trump khẳng định "tôi không cần luật pháp quốc tế". Ông nhấn mạnh rằng quyền lực toàn cầu của người đứng đầu nước Mỹ chỉ bị kiềm chế và dẫn dắt bởi "đạo đức và lý trí của chính bản thân", chứ không phải bởi các điều ước hay định chế quốc tế. Dù tuyên bố chính quyền Mỹ vẫn có lúc tuân thủ, ông khẳng định Mỹ là bên duy nhất quyết định khi nào các ràng buộc pháp lý này được áp dụng.

Hành động đơn phương và can thiệp quân sự: Học thuyết đối ngoại mới chứng kiến các biện pháp áp đặt cứng rắn. Tiêu biểu là việc quân đội Mỹ thực hiện chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro ngay tại Caracas, thiết lập tầm ảnh hưởng sâu sắc tại quốc gia này, phối hợp không kích các cơ sở hạt nhân của Iran dẫn đến leo thang quân sự lớn tại Trung Đông, cùng các cuộc không kích tại Syria, Yemen, Somalia.

Rút lui khỏi các định chế đa phương: Washington gia tăng áp lực lên hệ thống tư pháp quốc tế bằng việc công bố các lệnh trừng phạt cứng rắn nhắm vào Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), ngăn chặn các giao dịch và cắt đứt nguồn lực của cơ quan này. Mỹ cũng tiến hành rút khỏi hoặc cắt giảm tài trợ đối với hàng chục tổ chức và thỏa thuận quốc tế lớn.

Đối chiếu với Luật pháp Quốc tế: Các chuyên gia Liên Hợp Quốc và giới luật học quốc tế đánh giá các động thái trên — đặc biệt là việc bác bỏ thẩm quyền của ICC, sử dụng vũ lực đơn phương, và đe dọa chủ quyền các nước vùng vịnh hay Bắc Mỹ — là sự thách thức trực tiếp đối với Điều 2(4) Hiến chương Liên Hợp Quốc về tôn trọng chủ quyền, vẹn toàn lãnh thổ và không đe dọa sử dụng vũ lực. Các đồng minh châu Âu như Pháp và Đức đã liên tục đưa ra cảnh báo về nguy cơ tan rã của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ thiết lập từ sau Thế chiến II.

II. TÍNH NHẤT QUÁN VÀ LOGIC CỦA "HỌC THUYẾT TRUMP"

Đường lối chính trị của ông Trump thường bị các nhà phê bình coi là khó đoán, song dưới góc độ khoa học chính trị và chủ nghĩa hiện thực, nó sở hữu một logic nội tại rất nhất quán:Nhất quán về Mục tiêu "Nước Mỹ trên hết" (America First): Mọi quyết định đối ngoại đều tối ưu hóa lợi ích kinh tế, an ninh trực tiếp và giảm chi phí toàn cầu cho công dân Mỹ. Việc đảo ngược các cam kết khí hậu hay thỏa thuận vũ mại cũ đều tuân thủ chặt chẽ logic này.

Logic Thực dụng Thương mại (Transactionalism): Ông Trump xem xét các mối quan hệ quốc tế, kể cả liên minh quân sự, như những hợp đồng thương mại. Bản hợp đồng phải có lợi có qua có lại (reciprocity), nơi các đồng minh phải trả tiền hoặc đóng góp tương xứng cho sự bảo hộ của Mỹ.

Ưu tiên Đàm phán Song phương giữa các Cường quốc: Logic của ông gạt bỏ các diễn đàn đa phương vụng về để thay bằng các cuộc thương lượng trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo hàng đầu (như với Vladimir Putin hoặc các lãnh đạo Trung Đông) nhằm đạt thỏa thuận nhanh chóng.

III. MỐI QUAN HỆ VỚI KHỐI ĐỒNG MINH NATO : SỰ THAY ĐỔI BẢN CHẤT LIÊN MINH

Câu hỏi liệu chính sách của ông Trump có cấu thành hành vi "phản bội" NATO hay không phụ thuộc vào cách diễn giải bản chất của liên minh:Tái định nghĩa Điều 5 Hiến chương NATO : Tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO, Tổng thống Trump gây rúng động khi tuyên bố nghĩa vụ phòng thủ tập thể theo Điều 5 — một cuộc tấn công vào một thành viên là cuộc tấn công vào cả khối — chỉ là "vấn đề về cách diễn giải". Ông khẳng định việc Mỹ có can thiệp quân sự hay không sẽ tùy thuộc vào bối cảnh cụ thể và mức độ đóng góp ngân sách quốc phòng của quốc gia bị tấn công.

Biến công cụ răn đe thành công cụ cưỡng chế: Tổ chức Carnegie Endowment nhận định ông Trump đã biến NATO từ một công cụ răn đe chống lại các đối thủ bên ngoài thành một cơ chế gây áp lực lên chính các đồng minh châu Âu. Việc Mỹ đe dọa can thiệp quân sự hoặc sáp nhập Greenland (vùng tự trị của Đan Mạch — một thành viên NATO), ép buộc châu Âu nhượng bộ thương mại, và cắt giảm quân số đồn trú tại Đức, Ba Lan, đã làm rạn nứt lòng tin chiến lược sâu sắc.

Góc nhìn phản biện từ phía Mỹ: Những người ủng hộ ông Trump lập luận đây không phải là sự phản bội, mà là hành động "sửa chữa một liên minh lỗi thời". Áp lực cứng rắn của Mỹ đã thành công buộc các quốc gia châu Âu phải tăng đáng kể ngân sách quốc phòng tự thân. Minh chứng là Hiệp ước Quốc phòng mới về Greenland ký kết vào tháng 9/2026 giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã giải tỏa được xung đột bằng con đường ngoại giao chính thức, cho thấy cấu trúc NATO vẫn được duy trì nhưng dưới một trạng thái ràng buộc khắt khe và thực dụng hơn.

IV. CHÍNH SÁCH VỚI UKRAINE : THỎA HIỆP CHIẾN LƯỢC VỚI NGA VÀ SỰ BẤT CÔNG ĐƠN PHƯƠNG

Mối quan hệ giữa chính quyền Trump và Ukraine đang chịu thử thách lớn nhất dưới áp lực kết thúc chiến sự nhanh chóng, bộc lộ sự thiếu công bằng nghiêm trọng trong cách tiếp cận:Cắt giảm viện trợ và thúc ép nhượng bộ lãnh thổ: Trái ngược với các gói viện trợ khổng lồ trước đây, chính quyền Trump chỉ duy trì một phần nhỏ hỗ trợ tài chính và an ninh cho Kyiv. Trong các vòng đàm phán hòa bình, Washington thúc đẩy các kế hoạch yêu cầu Ukraine phải nhượng bộ một phần lãnh thổ cho Nga để đổi lấy lệnh ngừng bắn, đồng thời tuyên bố một phần trách nhiệm để xảy ra cuộc chiến thuộc về chính quyền Kyiv.

Thỏa thuận Dầu Diesel Nga gây chấn động: Bước đi diễn ra vào tháng 10/2026 khi Tổng thống Trump đóng băng hàng loạt lệnh trừng phạt kinh tế đối với Nga do Quốc hội Mỹ thông qua (Đạo luật Lindsey Graham). Mỹ quyết định nhập khẩu dầu diesel từ Nga nhằm hạ giá năng lượng nội địa trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

"Lệnh ngừng bắn năng lượng" một chiều bất công: Tổng thống Trump đơn phương công bố một "Lệnh ngừng bắn năng lượng", đe dọa sẽ cắt nguồn chia sẻ tình báo của Mỹ nếu Ukraine tiếp tục sử dụng máy bay không người lái tấn công các nhà máy lọc dầu nằm trong lãnh thổ Nga. Tuy nhiên, một thực tế hoàn toàn bất công và phi lý là chính quyền Tổng thống Trump không hề lên án việc Nga không tuân thủ lệnh ngừng bắn năng lượng này. Mặc cho Moscow vẫn liên tục tăng cường các cuộc tấn công tàn khốc vào cơ sở hạ tầng của Ukraine, ông Trump chỉ lên án một chiều nhắm vào Kyiv. Sự thiên vị và áp đặt này đẩy Ukraine vào thế hoàn toàn bất lợi khi bị tước đi quyền tự vệ chính đáng trước quốc gia xâm lược.

Phản ứng quốc tế: Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lên án mạnh mẽ thỏa thuận diesel và áp lực một chiều này, gọi đó là một quyết định "yếu ớt", chơi trực tiếp vào tay Điện Kremlin và là một "món quà cho Putin". Liên minh châu Âu (EU) phản ứng bằng cách lập tức thông qua gói trừng phạt lớn nhất gồm 1.600 danh mục nhắm vào Nga để bù đắp khoảng trống do Mỹ để lại. Hành động này bị các đồng minh phương Tây và giới quan sát đánh giá là sự thỏa hiệp quyền lợi của một đối tác chiến lược để đổi lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn và mục tiêu chính trị quốc gia của Mỹ.

V. ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP : HƯỚNG TỚI CHIẾN DỊCH VẬN ĐỘNG TOÀN CẦU

Dựa trên các nguyên tắc tối cao của luật pháp quốc tế về chủ quyền, vẹn toàn lãnh thổ và quyền tự quyết của các quốc gia, hệ thống lập luận dưới đây phục vụ trực tiếp cho chiến dịch truyền thông quốc tế:

Tiêu chí phân tích

Thực tế đường lối chính trị

Đánh giá dưới góc độ Pháp lý & Công lý toàn cầu

Tôn trọng Luật quốc tế

Khẳng định chỉ bị kiềm chế bởi đạo đức cá nhân; trừng phạt ICC; đơn phương tấn công/bắt giữ lãnh đạo quốc gia khác.

Vi phạm nguyên tắc đa phương: Suy giảm tính nghiêm minh của luật pháp quốc tế, tạo tiền lệ nguy hiểm cho chủ nghĩa bá quyền quân sự đơn phương.

Tính Nhất quán (Logic)

Nhất quán tuyệt đối theo trục "Lợi ích quốc gia thực dụng" và "Thương mại hóa chính trị".

Nhất quán nội tại nhưng bất nhất ngoại tại: Tạo ra sự bất ổn, phá vỡ tính liên tục và độ tin cậy trong các cam kết quốc tế của siêu cường Mỹ.

Cam kết với NATO

Tái diễn giải Điều 5 thành nghĩa vụ có điều kiện; đe dọa chủ quyền thành viên Đan Mạch/Greenland.

Làm suy yếu liên minh: Khiến các đồng minh châu Âu buộc phải tự chủ quân sự, phân rã khối đoàn kết Đại Tây Dương để tự bảo vệ.

Trách nhiệm với Ukraine

Ép Ukraine ngừng phản công bằng cách đe dọa cắt tình báo, áp đặt lệnh ngừng bắn năng lượng một chiều, phớt lờ việc Nga tiếp tục tấn công.

Thỏa hiệp nguyên tắc vẹn toàn lãnh thổ & Bất công: Việc ép buộc nhượng bộ đất đai và áp đặt áp lực một chiều lên quốc gia bị xâm lược làm tổn hại nghiêm trọng đến Công lý, Công bằng và Pháp quyền quốc tế.

Thông điệp chủ đạo cho chiến dịch vận động (Emails):

Để bảo vệ Hòa bình, An ninh và Trật tự thế giới, cộng đồng quốc tế cần đồng lòng khẳng định: Mọi giải pháp chính trị toàn cầu không thể phụ thuộc vào ý chí đơn phương hay lợi ích thương mại của bất kỳ siêu cường nào, mà phải tuyệt đối thượng tôn Hiến chương Liên Hợp Quốc, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia độc lập như Ukraine, chống lại các chính sách áp đặt một chiều bất công, và duy trì tính vững chắc của các liên minh phòng thủ chung.

Xin chân thành cám ơn Quý Ngài và Quý Vị.

Ngày 17 tháng 10 năm 2026

NHÓM BẢO VỆ TỰ DO, DÂN CHỦ, NHÂN QUYỀN, HÒA BÌNH, AN NINH, TRẬT TỰ, CÔNG LÝ VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TẠI VIỆT NAM VÀ QUỐC TẾ

Các thành viên đồng ký tên:Bác sĩ Lê Thị Lễ – lethile10@gmail.com

Giáo sư Nguyễn Thị Hiền – nguyenthihien2018@gmail.com

Giáo sư Phan Thị Độ – phanthido09@gmail.com

Bác sĩ Tạ Nguyễn – drnguyenta@gmail.com

Kỹ sư Bảo Quốc – bquoc8941@gmail.com

Văn phòng Liên lạc các Hiệp hội: Nguyễn Sơn Hà – n.sonha0906@gmail.com

ĐỀ NGHỊ PHỔ BIẾN

Kính đề nghị phổ biến văn bản này đến các cơ quan hữu trách của Liên Hợp Quốc, các chính phủ và nghị viện, các tổ chức quốc tế, các hiệp hội luật gia, tổ chức bảo vệ nhân quyền, giới học thuật, cơ quan truyền thông độc lập và các tổ chức xã hội dân sự hoạt động vì hòa bình, tự do, dân chủ, nhân quyền, công lý và Nhà nước pháp quyền