câu lạc bộ Văn Hóa Montreal - Dinh Hung Ngo

Bài số 38 - Câu lạc bộ Văn Hóa Montreal Giới thiệu Phả ký Montreal

Mặc cho thế sự thăng trầm, mấy trăm năm sau con cháu chúng ta vẫn sống ở Montreal như nhiều sắc dân khác và sẽ có cháu thắc mắc hay tò mò tìm hiểu về nguồn gốc cha ông sang tỵ nạn cộng sản tại đây. Vì nghĩ đến các cháu này mà câu lạc bộ Văn Hóa Montreal có dự án viết phả ký Montreal (Phả 譜 : chép thứ tự người trong nhà, họ; ký 記 : sách ghi chép) tức lịch sử về các hội đoàn trong cộng đồng người Việt tỵ nạn cộng sản sống tai Montreal. Trong dự án này, chúng tôi đã thưc hiện được các cuốn phả ký dưới đây:

<!>

1.Cuốn sách Văn nhân Việt tại Montreal, Nhân Ảnh, 2025, 208 trang giới thiệu các văn nhân của Montreal (bán trên site Amazon.ca).

2. Cuốn sách song ngữ Y SĨ VIỆT NAM TẠI MONTREAL VÀ CANADA, Medecins vietnamiens à Montreal et au Canada, Nhân Ảnh XB ,năm 2026, 212 trang (bán trên site Amazon.ca).

3. Dựng Tượng đài văn hóa, hiện đặt tại trụ sở của CĐNVQGVM, gồm khoảng 200 tác phẩm của 33 văn nhân (Tượng đài chưa được chính thức giới thiệu, lý do là chưa gặp được người làm chính trị quan tâm đến mặt trận văn hóa).

4. Cuốn song ngữ Người Việt công giáo tại Montreal, Edition bilingue vietnamienne française, Vietnamiens catholiques à Montréal,(ở dạng ebook)

5. Cuốn sách song ngữ Người Việt Montreal, Vietnamiens à Montreal, Edition bilingue vietnamienne française Montréal, để vinh danh các Văn Vật, văn nhân Việt nổi tiếng tại Montreal.

6. Cuốn sách song ngữ GIÁO CHỨC VIỆT TẠI MONTREAL, Enseingants vietnamiens à Montreal, Nhân Ảnh XB ,năm 2026

Tuần này CLB Văn Hóa Montreal giới thiệu cuốn sách mang dấu ấn phả ký :

Giáo Chức Việt Montréal

Édition bilingue française vietnamienne

Enseignants vietnamiens à Montréal

Lạp Chúc Nguyễn Huy

Nhân Ảnh - 2026

Ngoài mục đích tương lai làm di chứng 移証[1] về Hội giáo chức cho con cháu, cuốn phả ký còn có mục đích sau với đồng nghiệp hiện tại:

-Tìm lại thời gian và không gian của Marcel PROUST

-Nhớ lại vần thơ thi hào Nguyễn Khuyến

1. Tìm lại thời gian và không gian của Marcel PROUST

Hội giáo chưc thành lập năm 1993, đã hơn 30 năm rồi, hầu hết thày cô đã ở tuổi xế chiều và nay cũng là lúc tìm lại vài kỷ niệm đẹp trong không gian và thời gian chân quí của cuộc đời gắn bó với Hội giáo chức. Đại văn hào Pháp Marcel PROUST[2] gọi đó là thời gian đã mất nên đã viết:’’Le souvenir d’un lieu (espace) n’est que le regret d’un certain instant (temps)’’ (Nhớ lại một nơi chốn nào đó tức không gian như nơi picnic chỉ là luyến tiếc một khoảnh khắc tức thời gian như lúc thầy cô hàn huyên bên bờ sông). Và nay, mở cuốn phả ký, nhìn lại hình ảnh mình đi du ngoạn, picnic, đứng hợp ca, cùng nhau hàn huyên quanh bàn cơm thịnh soạn, thưởng thức tiếng ca, tiếng hát ‘’Nam Kỳ lục tỉnh’’ của ông giáo Trương Văn Tấn qua bài vọng cổ Tình anh bán chiếu … thày cô sẽ nhớ lại một kỷ niệm thân thương về bãi cỏ picnic (không gian) và hàn huyên cùng đồng nghiệp (thời gian lúc đó).

2. Nhớ lại thi hào Nguyễn Khuyến

Đã ở đỉnh cao văn học mà cụ Nguyễn Khuyến còn tâm sự:

Bạn già lớp trước nay còn mấy

Chuyện cũ mười điều chín chẳng như.

Sau hơn 30 năm sinh hoạt, nay thì hội viên vắng mặt dần mỗi năm họp mặt vì lý do tuổi tác, bệnh tật chẳng chịu quên ‘’ Chuyện cũ mười điều chin chẳng như’’.

Vì vậy cuốn phả ký không đề cập đến ‘’chín chuyên cũ chẳng như ý’’ mà chỉ chú trọng in lại những hình ảnh xưa, viết lại kỷ niệm đẹp trong sinh hoạt của Hội và bỏ hết các tài liệu thuộc loại ‘’chẳng như’’,

Outre l'objectif futur de laisser une trace (移証) de l'Association des Enseignants à nos descendants, ce livre de chroniques familiales poursuit également les buts suivants vis-à-vis de nos collègues actuels :

· Retrouver le temps et l'espace de Marcel PROUST

· Se remémorer les vers du grand poète Nguyễn Khuyến

1. Retrouver le temps et l'espace de Marcel PROUST

L'Association des Enseignants a été fondée en 1993, il y a déjà plus de 30 ans. La plupart des professeurs sont maintenant au crépuscule de leur vie, et le moment est venu de retrouver quelques beaux souvenirs dans l'espace et le temps précieux de notre existence liée à l'Association des Enseignants. Le grand écrivain français Marcel PROUST appelait cela le temps perdu, et il a écrit : « Le souvenir d'un lieu (espace) n'est que le regret d'un certain instant (temps) » (Se souvenir d'un lieu quelconque, c'est-à-dire d'un espace comme le lieu de pique-nique, n'est que la nostalgie d'un instant, c'est-à-dire du temps où les enseignants devisaient au bord de la rivière). Et aujourd'hui, en ouvrant ce livre de chroniques, en revoyant les images de soi-même en excursion, en pique-nique, debout en train de chanter en chœur, devisant ensemble autour d'une table bien garnie, savourant les chants et les mélodies du « Nam Kỳ lục tỉnh » du professeur Trương Văn Tấn à travers le vọng cổ Tình anh bán chiếu… les enseignants se rappelleront un souvenir cher lié à la pelouse du pique-nique (l'espace) et aux conversations avec les collègues (le temps de ce moment-là).

2. Se remémorer le grand poète Nguyễn Khuyến

Ayant atteint le sommet de sa carrière littéraire, le respectable Nguyễn Khuyến confiait encore :

Des vieux amis d’antan, combien ont survécu

Des choses du passé, neuf sur dix m'ont déçu.

Traduction de Thân Trọng An[3]

Après plus de 30 ans d'activités, les membres se font de plus en plus rares à chaque réunion annuelle pour les raisons d’âge et de maladie. C'est pourquoi ce livre de chroniques se concentre uniquement sur la réimpression des images d'autrefois, la réécriture des beaux souvenirs de la vie de l'Association, et écarte tous les documents de type « mauvais souvenir ».

Mục lục

Lời giới thiệu

Lời phi lộ

Dẫn nhập

Chương 1 Từ ông đồ đến ông giáo

Ông đồ

Ông đồ tỵ nạn

Thành công của giáo chức tỵ nạn

Chương 2. Lược sử thành lập

1.Ban đại diện

2. Sinh hoạt văn hóa xã hội

Chương 3. Phổ biến văn hóa

1.Ông giáo nhạc sĩ

2.Ông giáo nhiếp ảnh

3.Ông giáo khoa học

4.Ông giáo thi nhân

Chương 4. Giáo chức thi văn

1.Trận chiến đốt sách bắt nho

2. Trận địa trong âm thanh

3. Giáo chức thi văn

Song Thao

Võ Kỳ Điền

Hoàng Xuân Sơn

Lưu Nguyễn

Hải Bình-Hải Phong

Tôn Thất Tuệ

Chương 5. Giáo chức biên khảo

Phạm Hoàng Hộ

Nguyễn Văn Trung

Lê Hữu Mục

Nguyễn Khắc Ngữ

Nguyễn Văn Lục

Khiếu Đức Long

Nguyễn Kiến Thiết

Lâm Văn Bé

Lạp Chúc Nguyễn Huy

Lê Quốc

Thái Việt

Trịnh văn Dụ

Kết luận1

Hồn thơ giáo chức: Tuấn Trang, Sao Khuê, Lộc Bắc,Hoàng Xuân Sơn, Hoàng Chiều Nhân, Trúc Lan,

Thi nhân giáo chức Phan Tuấn Trang

Saison changeante

Cette nuit il neigeait sur ma ville

Tout est blanc d’un blanc immaculé

Mais ce matin une petite bruine

Vient timidement faire fondre à moitié

Cette neige qui devient gluante et collante!

Qu’une averse la nettoie impunément

Pour que ma ville redevienne …

Grisâtre et dénudée!

Tuấn Trang, Nội san GĐCGCVNTM, 2016, tr.162)

Bản dịch của chính thi nhân

Chuyển mùa

Đêm qua tuyết rơi rơi

Trên thành phố của tôi

Tất cả đều trắng xóa

Một màu trắng tinh nguyên

Nhưng sáng nay mưa bụi

Len lén nửa tuyết tan

Thành một màu bùn đất

Chỉ một trận mưa rào

Quét sạch trôi tất cả

Để lại thành phố tôi

Màu xám tro trơ trụi.

Le poète chercheur Nguyễn Kiến Thiết, auteur de nombreux articles dans le Bulletin interne du CGĐGCVN et sur le Forum des enseignants.

Thơ xuân gởi bạn

Nắng có soi về hướng ấy không

Mà nghe thương nhớ thoáng qua lòng

Chiều bên song cửa em mơ ngắm

Để tứ thơ về như ước mong

Mưa có rơi về hướng ấy không

Mà nghe réo rắt tiếng thơ hồng

Ở em, ngày ấy còn son trẻ

Viết những lời yêu với Vĩnh Long

Gió có reo về hướng ấy không

Mà nghe gian khổ thoáng qua dòng

Mà nghe rưng rức niềm tâm sự

Non nước vơi đầy em biết không

Mây có bay về hướng ấy không

Hãy chở giùm tôi một ráng hồng

Về bên song cửa em tìm ý

Viết những lời yêu với núi sông

Xuân có quay về hướng ấy không

Cho tôi nhắn gỏi ý xuân hồng

Cho tôi nhắn gởi câu ly hận

Và mảnh tình riêng với núi sông.

Trúc Lan (Nội san GĐCGCVNTM, 2008, tr. 91)

Poème de printemps envoyé à toi

Le soleil brille-t-il encore vers toi,

Qu’un souffle de regret effleure mon émoi ?

Le soir, près de ta fenêtre, tu rêves, tu regardes,

Pour que revienne le vers, comme un vœu qui se déploie.

La pluie tombe-t-elle encore vers toi,

Que j’entende vibrer un poème rose en moi ?

Chez toi, en ces jours-là, tu étais jeune et tendre,

Écrivant des mots d’amour pour Vĩnh Long, pour toi.

Le vent souffle-t-il encore vers toi,

Que les épreuves passent au fil de mon émoi ?

Que j’entende sangloter les confidences,

Le pays, plein ou vide, le sais-tu, toi ?

Les nuages volent-ils encore vers toi,

Portez-moi donc un éclat rose, une fois.

Vers ta fenêtre, où tu cherches l’idée

Écrire des mots d’amour pour les monts et les bois.

Le printemps revient-il encore vers toi,

Que je t’envoie l’âme rose du printemps, la foi ?

Que je t’envoie un mot de séparation, de peine,

Et un fragment de mon amour pour les monts et les bois.

Trúc Lan (Bulletin interne GĐCGCVNTM, 2008, p. 91)

Kết luận 2

Âm thanh giáo chức

Âm thanh của giáo chức du dương trong 3 bản nhạc :

1. Khung trời mùa hạ. Thơ : Nguyễn Hải Bình, nhạc : Nguyên Ngọc (Nội san 2001 tr. 222)

2. Cố gắng học. Hoàng Anh Lương-Trúc Lan (Nội san 2001 tr. 224)

3. Bài ca gia đình cựu giáo chức. Hoàng Anh Lương (Nội san 2013 tr. 326)

________________________________

[1] Di 移 có nghĩa chuyển đi; chứng 証 : bằng cứ. Di chứng : bằng cứ chuyển đời này sang đới khác

[2] Marcel PROUST (1871 – 1922) A la recherche du temps perdu” , 7 tập, 3000 tr. được liệt vào gia tài văn chương thế giới.

[3]  Une 2e traduction réalisée par le docteur Thân Trọng An pour le livre : 

Des vieux amis d’antan, combien de survivants

Des choses du passé, neuf sur dix sont navrantes

Rất hay

hùng