Nhìn Ra Bốn Phương : Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Tìm bài viết

Vì Bài viết và hình ảnh quá nhiều,nên Quí Vị và Các Bạn có thể xem phần Lưu trử Blog bên tay phải, chữ màu xanh (giống như mục lục) để tỉm tiêu đề, xong bấm vào đó để xem. Muốn xem bài cũ hơn, xin bấm vào (tháng....) năm... (vì blog Free nên có thể nhiều hình ảnh bị mất, hoặc không load kịp, xin Quí Bạn thông cảm)

Nhìn lên trên, có chữ Suối Nguồn Tươi Trẻ là phần dành cho Thơ, bấm vào đó để sang trang Thơ. Khi mở Youtube nhớ bấm vào ô vuông góc dưới bên phải để mở rộng màn hình xem cho đẹp.

Cám ơn Quí Vị

Thứ Ba, 10 tháng 3, 2026

Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Kính thưa quí bạn

Hôm nay gởi các bạn một chuyện vui và hai tin xét thấy nên lưu ý về sức khỏe

1. Một người đàn ông người Anh đã phải vào bịnh viện cấp cứu vì toàn thân bỗng nhiên chuyển sang màu xanh, từ đầu đến chân.

2. Các chuyên gia thường khuyên: “Hãy tập thể dục cho não” nếu muốn giảm nguy cơ sa sút trí tuệ (dementia, như Alzheimer).

3. Một loại virus ít người biết đang lan ở Bắc California

4. Góc đố vui và lời giải (người xưa đố vui ra sao)

HCD 10-Mar-2026

----------=----------

Nếu các bạn không thấy hình chỉ thấy cái khung trống không hình, thì nên dọc Microsoft Word attached.

<!>

Nguồn tin và chi tiết: https://nypost.com/2026/03/10/worldnews/manhospitalizedafterturningbluefromheadtotoebecauseofbizarrebedroomdiscovery/?utm_source=samsungnews&utm_campaign=nypost&utm_medium=referral&utm_source=snews&utm_medium=referral

HCD : Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

Một « bịnh » hy hữu nhưng có thật của anh Tommy Lynch, 42 tuổi, sống ở Anh.

Một người đàn ông đã phải vào bịnh viện cấp cứu vì toàn thân bỗng nhiên chuyển sang màu xanh, từ đầu đến chân. Hóa ra, thủ phạm không phải là bệnh tim hay phổi, mà là... bộ drap trải giường mới mua của anh ấy.

Anh Tommy được tặng một bộ drap trải giường màu xanh nước biển (navy blue) cỡ kingsize. Anh đã trải lên giường và nằm ngủ hai đêm liền mà không hề giặt trước.

Sáng hôm sau, anh thức dậy và Khám phá da mình bị nhuộm xanh từ đầu đến chân, trông giống như nhân vật trong phim "Avatar". Một người bạn làm trong ngành chăm sóc sức khỏe nhìn thấy đã vội vàng đưa anh đi cấp cứu vì nghĩ anh bị thiếu oxy.

Khi vào viện, các bác sĩ cũng rất hoảng vì chưa từng thấy ai xanh như vậy mà vẫn sống. Họ cho anh nằm giường và thở oxy ngay lập tức. Một lúc sau, bác sĩ dùng cồn sát trùng lau lên tay anh để chuẩn bị lấy máu. Điều kỳ diệu (và cũng là lời giải đáp) đã xảy ra: miếng bông thấm cồn chuyển sang màu xanh.

Lúc này anh Tommy mới chợt nhận ra, màu xanh trên người anh chính là thuốc nhuộm từ bộ drap trải giường mới. Ani thú nhận rằng mình không hề biết là phải giặt drap giường mới mua trước khi sử dụng. Vì anh ngủ khỏa thân, đổ mồ hôi và nằm đè lên drap, thuốc nhuộm đã thấm hết vào da.

Các bác sĩ đã được một trận cười bể bụng. Còn anh Tommy, sau khi rời nhà thương (với tâm trạng vừa xấu hổ vừa nhẹ nhõm), đã phải mất một tuần tắm rửa liên tục, nước trong bồn tắm lúc nào cũng có màu xanh, thì da mới trở lại bình thường.

===<oOo>===

Nguồn tin và chi tiết : https://www.sciencealert.com/brain-stretching-is-the-secret-to-protecting-your-mind-from-dementia?utm_source=flipboard&utm_content=ScienceAlert%2Fmagazine%2FScienceAlert

HCD : Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

1. Ý chính của bài: “Kéo giãn” não để chống sa sút trí tuệ

- Các chuyên gia thường khuyên: “Hãy tập thể dục cho não” nếu muốn giảm nguy cơ sa sút trí tuệ (dementia, như Alzheimer).

- Nhưng thay vì chỉ làm một việc lặp đi lặp lại (như giải ô chữ mỗi ngày), bài báo nhấn mạnh:

Điều quan trọng là “kéo giãn” não bằng nhiều hoạt động khác nhau, giúp não phải học, phải thích nghi, phải suy nghĩ theo nhiều cách.

Những hoạt động này được gọi là “cognitively enriching activities” – hoạt động làm giàu, kích thích trí tuệ.

2. Những hoạt động “kéo giãn” não là gì?

Bài báo liệt kê nhiều ví dụ về hoạt động kích thích trí tuệ, từ nhỏ đến lớn, xuyên suốt cuộc đời:

- Đọc và viết (sách, báo, tài liệu…).

Học ngoại ngữ.

- Chơi cờ (như cờ vua).

- Giải câu đố, trò chơi trí tuệ (puzzle, ô chữ…).

- Đi bảo tàng, xem triển lãm, xem nghệ thuật.

- Chơi nhạc, học nhạc cụ.

- Xem chim, quan sát thiên nhiên (birdwatching).

- Tham gia các hoạt động có tính xã hội và suy nghĩ nhanh, như:

- Tham gia câu lạc bộ đọc sách (vừa đọc, vừa thảo luận).

- Các hoạt động đòi hỏi phản ứng nhanh, chú ý, suy luận.

Điểm quan trọng:

- Không phải chỉ một hoạt động duy nhất, mà là sự đa dạng.

- Nên chọn những việc có ý nghĩa với bản thân, mình thích và gắn bó lâu dài, chứ không chỉ “thử cho biết rồi bỏ”.

3. Nghiên cứu lớn về “học suốt đời” và nguy cơ Alzheimer

Nhân vật chính trong bài là nghiên cứu do nhà thần kinh tâm lý học Andrea Zammit (Đại học Rush, Chicago) dẫn dắt:

- Đối tượng nghiên cứu:

- Gần 2.000 người lớn tuổi, từ 53 đến 100 tuổi.

- Lúc bắt đầu nghiên cứu, chưa ai bị sa sút trí tuệ.

- Họ được theo dõi trong 8 năm.

- Cách nghiên cứu:

- Hỏi chi tiết về quá trình học tập và hoạt động trí tuệ của họ:

- Thời trẻ,

- Trung niên,

- Tuổi già.

- Đánh giá bằng nhiều bài test thần kinh học để đo trí nhớ, suy nghĩ, tốc độ xét đoán, v.v.

- Kết quả chính:

- Một số người sau đó bị chẩn đoán Alzheimer.

- Nhưng:

- Ở những người có mức độ “học suốt đời” cao nhất, bệnh xuất hiện trễ hơn khoảng 5 năm so với nhóm ít hoạt động trí tuệ nhất.

- Những người duy trì hoạt động trí tuệ nhiều hơn từ trung niên trở đi có tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn.

4. Khám phá đặc biệt từ khám nghiệm tử thi

Một phần rất quan trọng của nghiên cứu là:

- Trong số người tham gia, có 948 người qua đời trong thời gian nghiên cứu và được khám nghiệm não.

- Kết quả:

- Nhiều người có dấu hiệu bệnh Alzheimer trong não (mảng amyloid, rối sợi thần kinh…).

- Nhưng những người có đời sống trí tuệ phong phú hơn (tức là tham gia nhiều hoạt động kích thích trí tuệ) thì:

- Trí nhớ và khả năng suy nghĩ của họ tốt hơn trong những năm cuối đời.

- Tốc độ suy giảm chậm hơn, dù não vẫn có tổn thương bệnh lý.

Điều này dẫn đến khái niệm “dự trữ nhận thức” (cognitive reserve):

- Dự trữ nhận thức nghĩa là:

- Việc học, hoạt động trí tuệ, trải nghiệm phong phú làm mạnh các kết nối thần kinh ở nhiều vùng não.

- Nhờ đó, khi não bị tổn thương do tuổi già hay bệnh tật, não vẫn có “dự phòng” để bù trừ, tìm đường khác để hoạt động, nên biểu hiện suy giảm chậm hơn, nhẹ hơn.

Nói đơn giản:

Não càng được “rèn luyện” và “kéo giãn” nhiều, thì càng có sức chịu đựng trước bệnh tật.

5. Nghiên cứu này nói gì về nguyên nhân – kết quả?

- Nghiên cứu của Zammit chỉ ra mối liên hệ (association) giữa:

- Hoạt động trí tuệ phong phú,

- Và nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn, khởi phát muộn hơn.

- Nhưng:

- Nó không thể chắc chắn 100% rằng hoạt động trí tuệ là nguyên nhân trực tiếp làm giảm nguy cơ (vì đó là nghiên cứu quan sát, không phải thí nghiệm can thiệp).

- Tuy vậy, kết quả phù hợp với nhiều nghiên cứu khác, ví dụ:

- Nghiên cứu cho thấy chơi nhạc cụ liên quan đến sức khỏe não tốt hơn.

- Nghiên cứu về “tập tốc độ xét đoán “(brain speed training): dùng chương trình trên máy tính, bắt người chơi phải nhanh chóng nhận diện hình ảnh trong khi màn hình có nhiều yếu tố gây nhiễu.

→ Gợi ý rằng tập luyện tốc độ xét đoán, chú ý, phản ứng có thể giúp ích.

Hiện nay còn có nghiên cứu do Viện Y tế Quốc gia Mỹ tài trợ, đang xem xét xem các bài tập não trên máy tính lâu dài (nhắm vào chú ý và thời gian phản ứng) có lợi ích rõ rệt hay không.

6. Gợi ý thực tế: nên chọn hoạt động trí tuệ như thế nào?

- Chuyên gia Jessica Langbaum (Viện Alzheimer Banner) nói:

- Tốc độ xét đoán của não ảnh hưởng đến khả năng đa nhiệm, lái xe, v.v.

- Bà gợi ý nên chọn hoạt động giúp ta “nghĩ nhanh”, ví dụ:

- Tham gia câu lạc bộ sách: vừa đọc một mình, vừa thảo luận với người khác → kết hợp kích thích trí tuệ và giao tiếp xã hội.

- Zammit nhấn mạnh:

- Không chỉ là một trò chơi hay một bài tập, mà là:

- Những hoạt động có ý nghĩa, mình yêu thích, gắn bó lâu dài.

- Làm đều đặn, không chỉ “thử cho vui”.

7. Sức khỏe thể chất và sức khỏe não gắn liền với nhau

Muốn bảo vệ não, không thể bỏ qua sức khỏe cơ thể.

- Nhiều bệnh mạn tính ở tuổi trung niên làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ về sau, ví dụ:

- Tăng huyết áp: làm hư hại mạch máu, giảm máu lên não.

- Đái tháo đường: nếu kiểm soát kém, gây viêm và tổn thương não.

- Béo phì, rối loạn mỡ máu cũng liên quan đến nguy cơ tim mạch và não.

Vì vậy, các khuyến nghị bảo vệ tim mạch cũng là bảo vệ não:

- Tập thể dục đều đặn (loại vận động ra mồ hôi, tăng nhịp tim).

- Ăn nhiều rau quả, thực phẩm lành mạnh.

- Tránh béo phì.

- Kiểm soát kỷ:

- Đường huyết,

- Huyết áp,

- Mỡ máu (cholesterol).

- Ngủ tốt: giấc ngủ chất lượng cũng rất quan trọng cho não.

8. Tiêm vắc xin và nguy cơ sa sút trí tuệ:

Một điểm thú vị ở cuối bài:

- Tiêm vắc xin zona (shingles): (tin nầy thấy lập lại nhiều lần mấy tháng nay)

- Vốn để phòng bệnh zona – một loại phát ban rất đau do virus.

- Nghiên cứu gần đây cho thấy:

- Những người được tiêm vắc xin zona có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn.

- Cơ chế chưa được giải thích hoàn toàn rõ, nhưng:

- Có thể liên quan đến việc giảm viêm, giảm tổn thương thần kinh do nhiễm virus.

9. Kết luận chung của bài

- Không có “công thức thần kỳ” để hoàn toàn ngăn chặn sa sút trí tuệ hay lão hóa não.

- Nhưng:

- Lối sống có thể làm chậm “đường cong suy giảm”:

- Giữ não hoạt động bằng nhiều hoạt động trí tuệ phong phú, có ý nghĩa.

- Chăm sóc sức khỏe thể chất: vận động, ăn uống, ngủ, kiểm soát bệnh mạn tính.

- Cân nhắc các biện pháp phòng bệnh như tiêm vắc xin zona.

- Ý quan trọng nhất:

- “Kéo giãn” não bằng việc học hỏi và hoạt động trí tuệ suốt đời giúp xây dựng “dự trữ nhận thức”,

- Nhờ đó, khi tuổi cao hoặc có bệnh như Alzheimer, não vẫn có khả năng chống đỡ và bù trừ tốt hơn, làm chậm biểu hiện suy giảm trí nhớ và suy nghĩ.

HCD: Phải tập thể dục cơ thể rồi lại thêm tập thể dục trí óc, nghe sao thấy mệt quá

-----===<oOo>===-----

Nguồn tin và chi tiết: https://www.sfchronicle.com/health/article/hmpv-virus-surge-california-22004576.php?utm_source=flipboard&utm_content=SFChronicle/magazine/San+Francisco

HCD: Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)

Một loại virus ít người biết đang lan ở Bắc California

Trong thời gian gần đây, tại nhiều văn phòng và trường học ở vùng Vịnh San Francisco, số người nghỉ bệnh lại tăng lên. Nhiều người có các triệu chứng cảm cúm nhưng khi xét nghiệm thì không phải COVID-19 cũng không phải cúm.

Các chuyên gia cho rằng thủ phạm có thể là , thường gọi tắt là HMPV, một loại virus đường hô hấp mà phần lớn người Mỹ trước đây ít nghe nói tới.

Virus Human metapneumovirus không phải mới xuất hiện.

• Nó được các nhà khoa học phát hiện lần đầu vào năm 2001.

• Tại Hoa Kỳ, virus này thường xuất hiện theo mùa, chủ yếu từ mùa đông đến mùa xuân.

• Nó thuộc cùng “họ virus” với (RSV) — một virus hô hấp khá phổ biến.

Virus này có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi và có thể ảnh hưởng cả đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới.

Tình hình lây lan ở Bắc California

Dữ liệu theo dõi dịch bệnh và xét nghiệm nước thải cho thấy virus HMPV đang xuất hiện nhiều tại một số khu vực ở Bắc California, gồm:

Việc xét nghiệm nước thải có thể phát hiện virus trong cộng đồng ngay cả khi người dân không đi xét nghiệm, nên đây là cách giúp các nhà khoa học biết virus đang lan rộng.

Thực ra HMPV đã lưu hành hàng chục năm.

Nhưng nó ít được biết đến vì:

1. Triệu chứng gần giống các bệnh hô hấp khác như cúm hoặc cảm lạnh, nên nhiều trường hợp không được xét nghiệm và chẩn đoán đúng.

2. Sau đại dịch COVID-19, việc giám sát các virus hô hấp được tăng cường, nên các nhà khoa học chú ý hơn tới những virus ít được biết như HMPV.

Triệu chứng của HMPV

Các triệu chứng thường thấy gồm:

• Ho

• Sốt

• Nghẹt mũi

• Đau họng

• Khó thở

Ở một số trường hợp nặng, bệnh có thể tiến triển thành:

• viêm phế quản

• viêm phổi

Đa số người nhiễm chỉ bị bệnh nhẹ và tự khỏi. Tuy nhiên một số nhóm có nguy cơ cao hơn, gồm:

• Trẻ em dưới 2 tuổi

• Người từ 65 tuổi trở lên

• Người có hệ miễn dịch yếu

• Người có bệnh tim hoặc bệnh phổi sẵn có

HMPV lây lan giống các virus hô hấp khác, bao gồm:

• Hít phải giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi

• Tiếp xúc gần như bắt tay

• Chạm vào bề mặt có virus, rồi đưa tay lên miệng, mũi hoặc mắt

Luư ý: Hiện nay:

• Chưa có vaccine

• Chưa có thuốc kháng virus đặc trị

Việc điều trị chỉ là:

• Nghỉ ngơi

• Uống nhiều nước

• Điều trị triệu chứng

Phần lớn người bệnh tự hồi phục sau một thời gian.

Cách giảm nguy cơ lây nhiễm

Các chuyên gia khuyến cáo áp dụng những biện pháp giống như phòng ngừa cúm hay cảm lạnh:

• Rửa tay thường xuyên

• Che miệng khi ho hoặc hắt hơi

• Lau sạch các bề mặt thường chạm vào

• Tăng thông gió trong nhà

• Ở nhà khi bị bệnh

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Nên liên hệ bác sĩ nếu có các dấu hiệu sau:

• Khó thở

• Đau ngực

• Không uống đủ nước, có dấu hiệu mất nước

• Triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày

• Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt hoặc lờ đờ bất thường

Tóm lại:

Một loại virus hô hấp ít được chú ý tên là Human metapneumovirus (HMPV) đang lan rộng ở một số nơi tại Bắc California. Bệnh thường giống cảm cúm và đa số nhẹ, nhưng có thể nguy hiểm với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh mãn tính_______________________________________

-----===<oOo>===-----