(1942-2005) (Xin bấm Ctrl+click vào các tựa để nghe nhạc)
Có thể nói từ lúc Hồ Chí Minh – cha đẻ ra đảng Cộng sản Việt Nam xuất hiện, dân Việt Nam lúc đó không biết hắn là ai, theo Nguyễn Văn Trấn – một đảng viên cộng sản kỳ cựu ở Miền Nam (gốc Chợ Đệm Long An), tác giả cuốn Viết cho mẹ và quốc hội kể: «Tội nghiệp đồng chí và đồng bào Nam bộ chưng hửng lần này là hai. Lần đầu không biết HCM là cha nào ở đâu tự nhiên nhảy lên làm chủ tịch.
<!>
Rồi lần này. Làm sao nghe nói là bấy lâu nay đi tìm đường cứu nước, đã tìm thấy được ở Liên Xô, bây giờ về nước lại dở chứng giải tán ĐCS của người ta đi.» cho đến ngày miền Nam sụp đổ, cả nước nói chung và Miền Nam nói riêng gánh chịu vô vàn tang tóc, đất nước chưa ngày nào bình yên, cuộc chiến diễn tiến dầu ngấm ngầm hay công khai đều gặp sức đề kháng mãnh liệt của nhân dân nhứt là nhân dân Miền Nam, điều này dễ nhận ra qua các ca khúc thời chiến trong đó nhạc sĩ Trần Thiện Thanh đã góp công lớn trong việc tác động tinh thần và thôi thúc công cuộc bảo vệ nền dân chủ tự do, hàng hàng lớp lớp thanh niên đứng lên đáp lời sông núi, đồng bào miền Nam vào khoảng giữa thập niên 50 thế kỷ trước rất quen thuộc những tiếng ca bình dị trong nhạc phẩm Bức tâm thư của Lam Phương – Hồ Đình phương:
Vừa rồi làng có truyền tin.
Nói rằng: Nước non đang mong
đi quân dịch là thương nòi giống.
…
Song hành với các nhạc phẩm cổ võ, động viên tinh thần dấn thân, nhiều ca khúc đầy tính nhân bản, đượm tình dân tộc vọng về đất Bắc xuất hiện như Chuyến Đò Vĩ Tuyến của Lam Phương:
Đêm nay trăng sáng quá anh ơi
Sao ta lìa cách bởi dòng sông bạc hai màu.
Hay Về đây anh của Nguyễn Hiền:
Người ơi! Nước Nam của người Việt Nam
Vì đâu oán tranh để lòng nát tan
Ðây Bến Hải là nơi ngăn cách đôi tình
Ðứng lên tìm chốn yên vui thanh bình
…
Người ơi ước mong ngày tàn chinh chiến
Ðể toàn dân sống trong cuộc đời ấm êm.
Từ lúc Bắc quân âm thầm rồi ồ ạt xâm nhập miền Nam, hàng hàng lớp lớp thanh niên chấp nhận gác lại bút nghiên:
Xếp áo thư sinh vui bước đăng trình, mười sáu tròn trăng
Ghi trên báng súng lời thề chinh nhân
tám hướng thành gần
Gió buốt mây ngàn tàn đêm khe núi, đâu dễ sờn lòng
Người đi cho những người mình yêu mến
cho tương lai, cho tim ước vọng ngày nào hoa cài lên vai áo.
(nhạc phẩm Mười sáu trăng tròn của Trần Thiện Thanh, để tránh lập lại, từ đây các bản nhạc viện dẫn không nêu tác giả đều là của Trần Thiện Thanh.)
Dĩ nhiên cuộc chia tay nào mà không bịn rịn luyến thương nhứt là đối với những đôi tình nhân chớm yêu, tâm trạng này thể hiện trong ca khúc Ngày anh đi:
Ngày anh đi ngày anh đi ai làm trăng vỡ đôi
Ngày anh đi ngày anh đi phượng rơi rơi ngàn lối
Áo chinh nhân ép cánh thư ngày nào
Gửi cho nhau lúc mới quen lần đầu
Ngày anh đi ngày anh đi sông hồ in dáng em.
Hãy nghe Tâm sự người lính trẻ:
Từ khi anh thôi học, từ khi đôi đứa đôi đời
Từ sông ngăn núi trở, tạ từ không nói nên lời
Từ khi gót sông hồ ngược xuôi
Ôi những đêm thật dài hồn nghe thương nhớ ai
Một năm tìm vui nơi quan tái
Chưa về một lần dù chỉ một lần thôi
…
Dầu sao, tuy không dáng hình, niềm tin vẫn luôn là chất xúc tác kết chặt tình yêu đôi lứa, ca khúc Không bao giờ ngăn cách khẳng định điều này:
… Chúng mình cách xa mà vẫn gần nhau
Tình yêu không mau phai như màu áo
Dẫu cho thời gian đem tâm tư vào nhớ
Lá rơi gọi mùa thu về sân úa
Vẫn không bao giờ
Không bao giờ ngăn cách đâu em
Và luôn ước hẹn Một ngày gần đây
… Nếu biết rằng anh ra đi vì đời
Và cho em được tươi hồng nét môi
Có tiếc đêm nào đi về chung lối
Mà bây giờ đôi đứa đôi nơi
Thì em ơi xin đừng buồn.
Một ngày gần đây những đêm dài vô tận hôm nay
Sẽ thay bằng một trời trăng sao
Sao rơi trong mắt đầy trăng vương vai áo này
Một trời trăng sao đó riêng đôi mình.…
Bóng dáng chinh nhân được thi vị hóa trong nhạc phẩm Người yêu của lính:
Nếu em không là người yêu của lính
Ai thương nhớ em chiều dừng hành quân
Ai khẽ nhắc tên em muôn nghìn lần
Để thấy cánh sao gần
Không đẹp bằng hồ mắt giai nhân.
Nếu em không là người yêu của lính
Ai đem cánh hoa rừng về tặng em
Ai băng gió sương cho em đợi chờ
Và những lúc anh về
Ai kể chuyện đời lính em nghe.
Với điệu nhạc vui tươi, nhạc phẩm Màu mũ anh màu áo em có tác dụng như lời ân tình khích lệ của các cô em hậu phương đối với chinh nhân đang xông pha nơi trận mạc:
Khi em đã yêu anh chàng lính Thủy Quân Lục Chiến
Bạc mầu áo trận, bạc luôn cả chiếc mũ xanh.
Khi em đã yêu anh chàng lính Thủy Quân Lục Chiến
Bạc mầu áo trận, bạc luôn cả chiếc mũ xanh
Hay em đã yêu anh chàng lính Dù là anh
Dù tung giữa trời và địa cầu dâng đất lên
Khi em biết yêu thiên thần mũ đỏ dù hoa
Mầu áo bông hồng em nhớ cho
Đáp lại, các chiến sĩ đang xuôi ngược ở các tuyền đầu trên mọi miền đất nước vẫn luôn tưởng nhớ đến bóng hình của người thương như trong Tình thư của lính
Thư của lính không xanh màu trời như mơ ước đâu em
Thư của lính không thơm nồng hương không nét hoa đa tình
Thư của lính ba lô làm bàn nên nét chữ không ngay
Nhưng thư của lính ghi giữa rừng cây khi nhớ em thật đầy
hay trong Lời tình viết vội:
Bao năm xuôi ngược khắp miền hành quân ngày đêm..
Gian lao nhưng lòng vẫn nặng tình yêu núi sông
Cho nên nhiều khi biết người yêu nhớ
Trang thư vài câu làm tin thế thôi
Hay trong Một ngày gần đây:
Nếu biết rằng anh ra đi vì đời
Và cho em được tươi hồng nét môi
Có tiếc đêm nào đi về chung lối
Mà bây giờ đôi đứa đôi nơi
Thì em ơi xin đừng buồn
Hoặc trong Không bao giờ ngăn cách:
"Anh về với em rồi mai lại đi
Đường xa mang theo bao nhiêu tình ý
Viết tên người yêu lên ba lô nặng trĩu
Đêm quân hành dừng chân đồi hoa tím
Nhớ xưa đôi mình hẹn nhau mà sao sáng
Đâu bằng đôi mắt em
…
Thì đôi tim non không xa vạn lý
Áo anh nhuộm phong sương nhưng quê hương đẹp ý
Lối trăng đầy tình em còn soi sáng
Sẽ không bao giờ, không bao giờ ngăn cách đâu em
Có thể nói bao nhiêu tình cảm nồng nàn tha thiết gói trọn trong ca khúc Anh về với em
Anh về với em như chim liền cánh như cây liền cành.
Như đò với sông, như nước xuôi giòng vào lòng biển xanh.
Em ơi trăng còn sáng nên tình yêu vẫn còn mang,
Em ơi sương còn xuống nên tim côi mong sưởi ấm.
Ta xa nhau lâu rồi, ta mong nhau lâu rồi, gần nhau đêm nay thôi...
Em biết không những chiều, khi sương thu giăng giăng,
Anh nhớ xưa chúng mình hay đi trên đường vắng,
Anh nhớ xưa một lần lặng ngắm ánh mây trôi
Làm người yêu lính chiến mấy ai gần nhau ....
Dĩ nhiên là người yêu lính chiến mấy ai gần nhau, nhưng tâm hồn của họ chẳng phút giây xa nhau, tâm trạng này thể hiện trong ca khúc Chiều trên phá Tam Giang (Thơ Tô Thùy Yên), tuy đang dừng quân trên vùng đất địa đầu giới tuyến xa xôi - Phá Tam Giang ở Huế, chinh nhân thả tâm hồn bình bồng về bóng dáng người yêu ở tận thành đô:
“Giờ này có thể trời đang nắng, em rời thư viện đi rong chơi,
…
Giờ này có thể trời đang mưa, em đi dưới hàng hiên sướt mướt, …
Giờ này em vào quán nước quen, nơi chúng ta thường hẹn. …”
rồi bổng nhiên mường tượng đến cảnh “cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”:
“Em dòng lệ bất giác chảy tuôn, nghĩ tới một điều em không rõ, nghĩ tới một điều em sợ không dám nghĩ, đến một người đi giữa chiến tranh…”
Điều không dám nghĩ này được phô bày trong nhạc phẩm Góa phụ ngây thơ:
“…
Tuổi trẻ ơi sao quá nhiều nước mắt
Chiến tranh ơi bóng tương lai mịt mù
Đơn xin cưới, một tờ đơn xin cưới
Anh thảo rồi, anh lại xé em ơi
Bởi không muốn thấy người yêu nhỏ bé
Một sớm nào, thành góa phụ ngây thơ
…”
Cũng như trong ca khúc Ngại ngùng:
Muốn nói mà ngại ngùng
Thư hồng anh viết gửi cho em
Muốn nói lời trao duyên
Sao tình riêng cứ ngại ngùng thêm.
Chỉ mong thành đôi khi thanh bình trở lại:
Ớ, sao anh ngại ngùng
Ớ, sao em thẹn thùng
Một mai này khi thôi chiến chinh
Em chờ anh về trăm hoa nở xinh
Một mai này khi thôi chiến chinh
Anh về rộn ràng câu ca chiến binh.
Nhiều binh chủng hiện diện trong dòng nhạc Trần Thiện Thanh:
- Về lục quân với nhạc phẩm Sư đoàn I BB hành khúc
- Về hải quân như Hoa biển (cùng Anh Thy):
…
Biển khơi không mang hoa màu trắng
Tàu anh xa xôi chưa tìm bến
Nên em còn hờn, nên em còn buồn
Sao chưa thấy anh sang
Em ơi giận hờn xin như hoa sóng tan trong đại dương.
…
- Về không quân có bài Tuyết trắng:
…
Đây áo bay màu xanh xanh như tình ái
Thắt lại khăn ấm chính em đan
Khi gió quay cuồng sau cánh bay
Con tàu thét gầm cho tim ngất ngây
Phi đạo chạy dài anh cất cánh bay lên
Trong quãng đời chinh chiến, có thể nói thời điểm khắc sâu vào tâm khảm nhứt là mấy ngày lễ tết đầu năm, để bảo vệ sự an vui cho đồng bào, người lính trận càng phải đề cao cảnh giác trước mọi âm mưu của địch quân, cảm nhận tâm trạng chinh nhân vào giây phút thiêng liêng này, Trần Thiện Thanh tạo ra ca khúc Đồn vắng chiều xuân:
Đầu xuân năm đó anh ra đi
Mùa xuân này đến anh chưa về
Những hôm vừa xong phiên gác chiều
Ven rừng kín hoa mai vàng
Chợt nhớ tới sắc áo năm nào em đến thăm gác nhỏ
…
Đầu xuân năm đó anh ra đi
Mùa xuân này đến anh chưa về
Những hôm vừa xong phiên gác chiều
Ven rừng kín hoa mai vàng
Chợt nhớ tới sắc áo năm nào em đến thăm gác nhỏ.
Nhân đây xin nhắc đến một số ca khúc quen thuộc về xuân tiền đồn của nhiều nhạc sĩ khác như nhạc phẩm Phiên gác đêm xuân của Nguyễn Văn Đông:
Đón Giao Thừa một phiên gác đêm
Chào xuân đến súng xa vang rền
Xác hoa tàn rơi trên báng súng
Ngỡ rằng pháo tung bay, ngờ đâu hoa lá rơi
…
Ngồi ngắm mấy nóc chòi canh
Mơ rằng đây mái nhà tranh
Mà ước chiếc bánh ngày xuân
Cùng hương khói vương niềm thuơng.
…
Hay Xuân Này Con Không Về của Trịnh Lâm Ngân:
Con biết bây giờ mẹ chờ tin con
khi thấy mai đào nở vàng bên nương
Năm trước con hẹn đầu xuân sẽ về
nay én bay đầy trước ngõ mà tin con vẫn xa ngàn xa
Con biết bây giờ mẹ chờ em trông
nhưng nếu con về bạn bè thương mong
bao lứa trai cùng chào xuân chiến trường
không lẽ riêng mình êm ấm
Mẹ ơi con xuân này vắng nhà
Mẹ thương con xin đợi ngày mai...
…
Hoặc Mùa Xuân trên cao của Trầm Tử Thiêng:
Quê hương trong thời đau thương
Mùa Xuân chia ly là thường
bao nhiêu khổ nhục tủi hờn
Hát lên nhân loại
Trả buồn cho đông
…
Hay Tôi chưa có mùa Xuân của Châu Kỳ:
…
Hai mươi mấy xuân rồi, tôi vẫn đi hoài,
nghe như vắng tiếng cười, chạnh vì non nước tôi,
đang còn lửa khói, ôi xót xa đầy vơi.
Đợi hai ba năm nữa, quê mình thôi khói lửa,
mời xuân đến với tôi, giờ còn nặng hai vai,
thân tha hương hồ hải, hỏi xuân có gì vui,
…
Nhạy cảm trước mọi biến động chiến cuộc, ý thức mối hiểm nguy luôn rình rập người lính trận, biết bao đứa con yêu của tổ quốc đã nằm xuống, các gương hy sinh anh dũng ấy đã kết tinh thành những tuyệt phẩm để đời khiến mỗi lần nghe lại, thính giả khó tránh nỗi bồi hồi xúc động như Anh không chết đâu anh
Anh không chết đâu anh, người anh hùng mũ đỏ tên Đương (*)
Tôi vẫn thấy đêm đêm một bóng dù sáng trên đồi máu
Nghe trong đêm kêu gào từng tiếng súng pháo đếm mau
Và tiếng súng tiếng súng hay nhạc chiêu hồn đưa anh đi anh đi
Anh, anh không chết đâu anh, anh chỉ về với mẹ mong con
Anh vẫn sống thênh thang trong lòng muôn người biết thương đời lính
Trong tim cô sinh viên hay buồn thường nhắc nhở những chiến công
Chuyện nước mắt ướt sân trường đại học chuyện anh riêng anh riêng anh
…
(*) Đại úy Nguyễn Văn Đương - Pháo đội trưởng pháo binh dù.
Hay tưởng nhớ Đại úy phi công Trần Thế Vinh với ca khúc Bay lên cao đi anh :
Những vết in trên đầu phi đạo
Vết nào là vết đáp của anh ?
Ôi con chim hung, một giây kia gẫy cánh
Ðã “đáp” thêm một lần tuyệt vời
Cao bay lên cao bay lên cao đi anh
Như trong kỷ niệm, anh đạp gió xé mây trôi
Cao bay lên cao bay lên cao đi anh
Xin linh hồn anh, lên trời cao bay thật mau
…
Cùng vinh danh chàng tuổi trẻ hào hùng này (mất vào lúc 26 tuổi), Trầm Tử Thiêng sáng tác ca khúc Vinh thăng cho một loài chim
…
Toàn dân ngùi ngùi thương đau,
khi tin chim thiêng lâm nạn.
Toàn dân ngậm ngùi thương đau,
khi tin chim thiêng về tổ.
anh vắng bay trên trời này
nhưng bóng anh sáng ngời hoài
Từ trong tim tôi muôn năm không mờ phai.
…
Hoặc nhạc phẩm Bắc đẩu dành cho Đại úy thiết giáp Nguyễn Ngọc Bích:
Vì sao Bắc Đẩu trôi dạt đêm mưa,
người xa cách người, nước mắt tiễn đưa
đã thấy xót xa
…
Hay Rừng lá thắp để tưởng niệm Đại úy thủy quân lục chiến Vũ Mạnh Hùng:
Rừng lá xanh xanh cây phủ đường đi
Thành phố sau lưng ôm mộng ước gì
…
Khi bùn lầy còn pha sắc áo xanh
Trong khói súng xây thành mắt quầng thâm mất ngủ
Tàn đêm khói lửa giờ chỉ còn hai tiếng bên anh
…
Hoặc tưởng niệm Trung úy nhảy dù Trần Duy Phước với ca khúc Giấc Ngủ Trên Đồi Xanh
Một người nằm xuống máu trên vai trên cổ áo
In đưa tang rồi người tình ngờ giữa chiêm bao
Một người nằm đây suốt đêm qua anh ngủ say
Bao nhiêu đêm rồi giờ người ngủ giấc này.
…
Hay Người ở lại Charlie – vinh danh Đại tá nhảy dù Nguyễn Đình Bảo:
Anh! Anh! Hỡi anh ở lại Charlie
Anh! Anh! Hỡi anh giã từ vũ khí
Vâng, chính anh là ngôi sao mới
Một lần này chợt sáng trưng
Là cánh dù đan bằng tiếc thương vô cùng.
Ngoài khả năng sáng tác dồi dào, Trần Thiện Thanh còn là một ca sĩ nổi tiếng với danh hiệu Nhật Trường, nhờ giọng ca truyền cảm, làm nổi bậc cái hồn của từng nhạc phẩm, Nhật Trường dước ví ngang hàng với các danh ca Duy Khánh, Hùng Cường và Chế Linh, giới mộ điệu thường gọi là tứ trụ nhạc vàng, Trần Thiện Thanh còn là một đạo diễn xuất sắc cho một số nhạc cảnh như Anh không chết đâu anh, Người ở lại Charlie, Chiều trên phá Tam Giang do chính đôi song ca Nhật Trường - Thanh Lan trình diễn.
Điểm đặc biệt cần ghi nhận là dầu trong mọi tình huống khắc nghiệt nhứt của cuộc chiến, dấu vết hận thù không hề thấy trong dòng nhạc thời chiến nói riêng cũng như trong các tác phẩm văn học ở miền Nam nói chung, khác hẳn với các ca khúc đồng thời ở miền Bắc, hầu hết các tác phẩm đều nhuốm mùi sắt máu, tiêu biểu như ca khúc Bình Trị Thiên khói lửa của Nguyễn Văn Thương:
bài hát bình trị thiên khói lửa - Résultats dans - Recherche de vidéos
Le moteur de recherche qui vous aide à trouver facilement et précisément ce que vous cherchez. Trouvez les infor...
Đồng bào ơi, cùng Bình Trị Thiên đứng lên!
Đứng lên ta nguyền giết loài người lang sói.
Căm thù đây, phải trút hết.
Loài hung tàn, phải quyết hết.
Nên chi dầu hơn nửa thế kỷ chấm dứt chiến tranh, nhạc thời chiến miền Nam – bên thua cuộc vẫn luôn được người dân cả nước ưa chuộng, vẫn còn được lưu truyền rộng rãi trong khi nhạc thời chiến miền Bắc – bên thắng cuộc thì không ai buồn nhắc tới!
hoa tâm tư
3-2026
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét