TÁC ĐỘNG TRƯỚC MẮT VỀ MỘT PHÁN QUYẾT CỦA TCPV HOA KỲ - Nhất Hùng

TÁC ĐỘNG TRƯỚC MẮT VỀ MỘT PHÁN QUYẾT CỦA TCPV HOA KỲ

Nhất Hùng

Ngày 20/2/2026, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ (SCOTUS) đã đưa ra một phán quyết lịch sử với tỷ lệ 6-3, bác bỏ quyền đơn phương áp thuế diện rộng của Tổng thống Donald Trump. Đây được xem là một bước ngoặt lớn về mặt pháp lý, hạn chế quyền lực hành pháp trong chính sách thương mại.

<!>

Chúng tôi giải thích chi tiết về phán quyết này và những gì có thể diễn ra tiếp theo:

1. Tại sao Tòa án phán quyết như vậy?

Trọng tâm của vụ kiện nằm ở cách hiểu Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977.

- Lập luận của Chính quyền: Tổng Thống Donald Trump đã sử dụng IEEPA để áp các mức thuế "đối ứng" (Reciprocal Tariffs) và thuế chống buôn lậu fentanyl lên gần như toàn bộ hàng hóa nhập khẩu với lập luận rằng ông có quyền "điều tiết nhập khẩu" trong tình trạng khẩn cấp quốc gia.

- Phán quyết của Tối Cao Pháp Viện: Chánh án John Roberts và đa số thẩm phán cho rằng cụm từ "điều tiết nhập khẩu" (regulate importation) trong luật không đồng nghĩa với quyền đánh thuế.

Tòa cho rằng Hiến pháp Mỹ quy định quyền đánh thuế và thuế quan thuộc về Quốc hội (Điều I). Nếu Quốc hội muốn trao quyền đánh thuế cho Tổng thống, họ phải ghi rõ điều đó bằng văn bản và nhận định việc áp thuế hàng tỷ USD là một quyết định có tầm ảnh hưởng kinh tế và chính trị lớn, nên không thể dựa trên một cách giải thích luật mơ hồ mà không có sự cho phép cụ thể từ Quốc hội.

2. Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Mặc dù phán quyết này là một thất bại pháp lý, nhưng cuộc chiến thuế quan chưa kết thúc. Các kịch bản có thể diễn ra:

Ngay sau phán quyết, Tổng thống Trump đã có phản ứng tức thì khi tuyên bố áp dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Ông tuyên bố áp thuế toàn cầu 10% (thay vì các mức cao hơn trước đó).

Theo Điều 122, Tổng thống chỉ có quyền áp thuế tối đa 15% và chỉ trong 150 ngày. Sau thời gian này, ông buộc phải được Quốc hội phê chuẩn nếu muốn duy trì.

Một câu hỏi lớn hiện nay là số tiền thuế hàng tỷ USD đã thu từ năm 2025 đến nay sẽ đi về đâu. Ước tính có khoảng 175 - 200 tỷ USD đã được các doanh nghiệp nhập khẩu nộp vào ngân sách. Tòa án chưa quyết định ngay việc hoàn trả, nhưng các doanh nghiệp đang ráo riết khởi kiện để đòi lại số tiền này. Điều này có thể gây áp lực lớn lên ngân sách quốc gia.

Vì các công cụ đơn phương của Tổng thống hiện bị giới hạn thời gian (150 ngày), Tổng Thống Donald Trump sẽ phải chuyển sang vận động Quốc hội thông qua các đạo luật mới để hợp thức hóa chính sách thuế của mình. Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đang đến gần, việc này sẽ gặp nhiều khó khăn tại Nghị trường.

Đối với thị trường, các doanh nghiệp tạm thời thở phào nhẹ nhõm vì các mức thuế "khủng" bị bãi bỏ, giúp giảm chi phí đầu vào.

Đối với các đối tác thương mại, các quốc gia như Canada, Mexico, Trung Cộng và EU đang theo dõi để xem liệu Mỹ có thực sự dỡ bỏ các rào cản hay chỉ đơn giản là "thay bình mới cho rượu cũ" bằng các sắc lệnh khác.

Phán quyết của Tối Cao Pháp Viện đã dựng lên một "hàng rào" hiến pháp ngăn chặn quyền lực tuyệt đối của Tổng thống về thuế, buộc ông phải quay lại bàn bạc với Quốc hội. Phán quyết này tạo ra một "cú phanh" đối với chiến lược thương mại của chính quyền đương nhiệm, buộc Tổng Thống phải tìm những con đường lách luật hoặc sẽ đối mặt với các cuộc đàm phán cam go tại Quốc hội.