(Ảnh tư liệu) - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, tại Đại lễ đường Nhân dân, Bắc Kinh, ngày 12/11/2025. AP - Maxim Shemetov - Thùy Dương - Bên cạnh ạnh hồ sơ chiến tranh Ukraina, xung đột Mỹ - Venezuela ..., Trung Quốc, với những thành tích vượt trội và những thách thức đặt ra cho phương Tây, trong những ngày cuối năm 2025, đầu năm 2026 đặc biệt thu hút sự quan tâm của báo giới Pháp. Tóm tắt quá trình phát triển của Trung Quốc ngày nay qua các số liệu, trên tạp chí Le Point, học giả Đan Vương (Dan Wang) nêu bật 3 con số gây ấn tượng với ông : 300 ; 18 và 312 triệu. 300 gigawatt là công suất điện quang của Trung Quốc trong năm 2025, so với 30 gigawatt của Mỹ.
<!>
18 là số năm tính từ thời điểm Trung Quốc xây dựng đường cao tốc đầu tiên - năm 1993, cho đến khi Trung Quốc xây dựng được mạng lưới đường cao tốc tương đương với của Mỹ. Và 321 triệu là tổng số ca phá thai ở Trung Quốc trong thời kỳ chính sách một con, từ năm 1980 đến năm 2015. Đó là một trong những tổn thương tập thể nghiêm trọng mà đảng Cộng Sản Trung Quốc đã gây ra cho người dân qua nhiều thế hệ.
Tương quan phương Tây - Trung Quốc
Học giả Đan Vương từng làm việc tại Trung tâm Paul Tsai về Trung Quốc tại Đại học Yale, sau này là cộng tác viên nghiên cứu tại Viện Hoover thuộc Đại học Stanford, và là tác giả cuốn sách « Breakneck: China’s Quest to Engineer the Future », được xem là chuyên gia có một trong những cái nhìn sâu sắc nhất về Trung Quốc đương đại.
Trong bài trả lời phỏng vấn tạp chí Pháp Le Point có tựa đề « Trung Quốc muốn làm tất cả mọi thứ và tự mình làm tất cả », chuyên gia Đan Vương khẳng định Trung Quốc rất giỏi trong việc tạo cho người dân cảm giác rằng tương lai rõ ràng sẽ tốt đẹp hơn hiện tại. Tại các thành phố lớn như Thượng Hải, Quế Dương … các ga tàu điện ngầm mới, công viên mới xuất hiện, không khí trong lành hơn, ở vùng nông thôn, nhiều cầu và đường sắt cao tốc hơn. Cuộc sống ở Trung Quốc đã thực sự được cải thiện trong những năm gần đây, và người Trung Quốc kỳ vọng điều này sẽ tiếp tục. Đây là sức mạnh của mô hình của Trung Quốc : kết hợp tăng trưởng kinh tế với sự kiên định chính trị của đảng Cộng Sản.
Mỗi quốc gia đều muốn tự thể hiện mình là một cường quốc công nghệ, nhưng người Trung Quốc thực sự tin vào điều đó. Họ biết rằng « thế kỷ ô nhục » của Trung Quốc bắt nguồn từ việc các đế quốc châu Âu và Nhật Bản có công nghệ, còn họ thì không. Đó là lý do tại sao họ bị ám ảnh về việc phải xây dựng một hệ thống công nghệ tự động : năng lượng hạt nhân, sức mạnh hải quân, xe điện và trí tuệ nhân tạo … Trung Quốc muốn làm tất cả mọi thứ, và tự mình làm tất cả. Họ thậm chí đã đạt tới đỉnh về sử dụng dầu lửa, tức là lượng dầu lửa tiêu thụ bắt đầu giảm đi, một phần nhờ vào việc chuyển sang sử dụng xe điện hiệu suất cao, không sử dụng khí đốt nhập từ Trung Đông mà sử dụng than đá, phong điện, quang điện và điện hạt nhân do chính Trung Quốc sản xuất.
Phương Tây ở vị thế tương tự Trung Quốc 30 năm trước
Trung Quốc nhận thức được về việc chung sống với một thế giới đầy thách thức, cạnh tranh khốc liệt, và họ đáp trả bằng sự tăng trưởng và công nghệ. Ví dụ : Khác với Nhật Bản, Trung Quốc đã mở cửa cho các tập đoàn nước ngoài, như Walmart, Apple, Tesla, đến xây dựng nhà máy tại Trung Quốc, chuyển giao bí quyết và đào tạo công nhân Trung Quốc có khả năng sản xuất ra những sản phẩm tốt nhất thế giới.
Đối với nhà nghiên cứu Đan Vương, đó vừa là dấu hiệu của sự khiêm tốn, vừa là một chiến lược học hỏi. Và giờ đây, đến lượt phương Tây thấy mình ở vị thế tương tự như Trung Quốc cách nay 30 năm : phương Tây phải mời những người đã làm chủ công nghệ đến và học cách làm như họ.
Ông Đan Vương cũng cho rằng châu Âu và Mỹ chưa biết đủ về những điều tốt đẹp nhất mà châu Á mang lại. Người Pháp yêu Tokyo, nhiều người đến thăm Seoul hay Đài Bắc, nhưng đa phần Trung Quốc thì vẫn chưa được biết đến và còn bị đánh giá thấp.
Tình hình nội bộ Trung Quốc
Trả lời câu hỏi « Phải chăng các lực lượng dân chủ đã hoàn toàn biến mất ở Trung Quốc? », chuyên gia Đan Vương nhận định lực lượng này rất yếu. Nhìn chung, các cuộc biểu tình, nếu xẩy ra, thường xoay quanh các vấn đề cụ thể và cấp bách : việc xây dựng nhà máy đốt rác trong một khu dân cư, việc mất tiền trong một vụ bê bối ngân hàng … Nhưng rất ít cuộc biểu tình tại Trung Quốc nhắm vào bản chất của hệ thống chính trị. Những cuộc biểu tình kiểu này bị giám sát và đàn áp rất nghiêm ngặt.
Liên quan đến các cuộc thanh trừng gần đây trong quân đội Trung Quốc, ông Đan Vương cho biết, điều gây ấn tượng nhất cho ông là sự bí ẩn chính trị tuyệt đối ở Trung Quốc. Ví dụ, ở Washington, người ta nói chuyện, bình luận tình hình, đảng Dân Chủ làm rò rỉ thông tin chống đảng Cộng Hòa và ngược lại, nhưng ở Bắc Kinh thì trái lại, ngay cả trong Bộ Chính Trị, gồm 23 thành viên, rất ít người thực sự biết Tập Cận Bình nghĩ gì. Hệ thống chính trị Trung Quốc là một hộp đen : một thế giới bí mật mà những người thực sự hiểu rõ sẽ không bao giờ thảo luận với các chuyên gia hay giới báo chí. Và đối với nhà nghiên cứu Đan Vương, tất cả điều này chứng minh Tập Cận Bình hiện giờ đang nắm giữ quyền hành rất lớn và áp đặt ý muốn của mình một cách tuyệt đối.
Sức mạnh thực sự của quân đội Trung Quốc
Sức mạnh quân sự của Trung Quốc dựa trên một nền tảng công nghiệp khổng lồ mà họ có thể tái sử dụng để sản xuất nhiều linh kiện quân sự thiết yếu. Hiện nay, Trung Quốc sản xuất một số lượng lớn drone, được cả Nga và Ukraina sử dụng để tiêu diệt đối phương.
Trung Quốc cũng sở hữu năng lực hải quân rất lớn. Có một câu nói nổi tiếng : « Số lượng tự nó đã là chất lượng ». Ví dụ, trong những năm 1940, Nhật Bản đã chế tạo những chiếc tàu chiến và tàu sân bay đáng gờm, nhưng chỉ 2 chiếc mỗi năm, trong khi Mỹ, nhờ ưu thế công nghiệp vượt trội, có thể áp đảo bất kỳ hệ thống tinh vi nào của Nhật Bản. Đối với chuyên gia Đan Vương, hiện giờ dường như Mỹ đang ở vị thế tương tự như Hải quân Đế quốc Nhật Bản thời trước : Mỹ chế tạo một vài hệ thống rất tinh vi, nhưng Trung Quốc đang chế tạo hơn thế rất nhiều. Trung Quốc đang đóng 1.500 tàu, chủ yếu là tàu thương mại, trong khi Hoa Kỳ chỉ có 5 tàu.
Lhông thể xác định được khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Trung Quốc. Không ai biết câu trả lời cho câu hỏi này, ngay cả Tập Cận Bình cũng không. Nhưng có thể khẳng định chắc chắn rằng Trung Quốc có khả năng vượt xa phương Tây trong lĩnh vực đóng tàu. Theo ông Đan Vương, đây là lợi thế bền vững nhất của Trung Quốc.
Dĩ nhiên là Bắc Kinh muốn sáp nhập Đài Loan. Nhưng hiện giờ một câu hỏi thường được đặt ra là Bắc Kinh muốn chinh phục thêm bao nhiêu lãnh thổ nữa. Ông Đan Vương cho rằng Trung Quốc muốn thống trị toàn bộ khu vực Đông Nam Á. Tập Cận Bình muốn các nhà lãnh đạo của Malaysia, Philippines và Singapore đến Bắc Kinh và cúi đầu trước mình, viễn cảnh khiến Nhật Bản choáng váng. Đối với phương Tây, câu hỏi đặt ra là họ sẵn sàng làm gì để ngăn chặn Trung Quốc thống trị các nước láng giềng.
Trung Quốc đặt cược vào sự sụp đổ của phương Tây
Đó quả thực là một trong những chiến lược của Bắc Kinh. Trung Quốc tin rằng phương Tây hàm chứa đầy rẫy mâu thuẫn, sẽ sớm sụp đổ, và bản thân các nền dân chủ thì không ổn định. Cũng theo Bắc Kinh, Donald Trump là một người thất thường, đến mức không chỉ đang phá hủy nước Mỹ mà còn triệt tiêu cả hệ thống liên minh phương Tây, thung lũng Silicon tạo ra quá nhiều công nghệ, rồi lại tung ra thị trường, tạo ra một loại « mớ hỗn độn não bộ », tất cả những video ngắn do AI tạo ra mà mọi người yêu thích sẽ khiến phương Tây tự sụp đổ. Tuy nhiên, theo phân tích của chuyên gia Đan Vương, những điều kể trên ít có khả năng xảy ra : Trung Quốc đánh giá thấp sự vững mạnh của các thể chế phương Tây.
Cảm giác bất an, bấp bênh thường trực
Nhiều người Trung Quốc cho con cái đi du học tại các trường đại học Mỹ, kể cả Tập Cận Bình cũng cho con gái đi học ở Đại học Harvard. Cho dù chuyện giới tinh hoa toàn cầu gửi con cái đến các trường đại học danh giá Harvard, Stanford, Yale … là rất phổ biến, nhưng chuyên gia Đan Vương nhấn mạnh là ở Trung Quốc, rất ít người cảm thấy thực sự an toàn, kể cả các nhân vật có vai vế ở Bắc Kinh cũng sống trong cảm giác bất an, bấp bênh thường trực.
Ví dụ tầng lớp thượng lưu tại một công ty công nghệ không bao giờ biết khi nào Tập Cận Bình sẽ quyết định « chỉnh đốn » các giám đốc điều hành, như ông từng làm với Jack Ma và những người khác, cáo buộc họ vi phạm « các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội ». Những người làm việc trong lĩnh vực tài chính bị Tập Cận Bình giới hạn mức lương tối đa 300.000 đô la. Ngay cả trong hàng ngũ đảng Cộng Sản hay quân đội Trung Quốc, không ai được an toàn : cách nay vài tuần, Tập Cận Bình đã cách chức 23 tướng lĩnh, trong đó có 1 thành viên Bộ Chính Trị - một sự kiện cực kỳ hiếm hoi.
Nói tóm lại, không bao giờ có cảm giác an toàn thực sự tại Trung Quốc, ngay cả trong giới tinh hoa. Đó là lý do tại sao nhiều người tìm cách bảo đảm một được một « lối thoát » : quốc tịch thứ 2 hoặc thẻ cư trú ở nước ngoài, trong trường hợp cần phải trốn khỏi đảng Cộng Sản Trung Quốc.
Tăng trưởng kinh tế và các tổn thương chính trị song hành
Trong bài trả lời phỏng vấn báo Le Point, chuyên gia Trung Quốc Đan Vương giải thích cuốn sách của ông chứng minh rằng thứ nhất, đảng Cộng Sản Trung Quốc đã gây ra chấn thương tâm lý kéo dài nhiều thế hệ cho người dân của mình trong gần 8 thập kỷ, dù đó là Đại nhảy vọt, nạn đói cướp đi sinh mạng của hàng chục triệu người, hay sự điên rồ của Cách mạng Văn hóa, chính sách một con … Nhưng cũng chính Trung Quốc đã tạo ra sự tăng trưởng kinh tế đáng kinh ngạc, giúp 1,4 tỷ người thoát khỏi cảnh nghèo khó cùng cực. Hàng trăm triệu người đã gia nhập tầng lớp trung lưu, và hàng chục triệu người khác hiện nằm trong giới thượng lưu toàn cầu. Tại Trung Quốc, tăng trưởng kinh tế và các tổn thương chính trị tồn tại song hành với nhau.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét