Những ngày qua, ý định "thu phục" Greenland của Mr. Trump đang trở thành tâm điểm câu chuyện thời-sự quốc-tế, bên cạnh chảo dầu đang bốc khói ngùn ngụt khắp mảnh đất Ba-Tư. Khoan đề cập đến những quan-điểm ủng hộ chống đối Trump, hãy nhìn ở góc toàn cục để toàn cảnh ván cờ địa-chính-trị thế giới.
I. TQ
Việc Tàu+ tìm cách thiết lập sự hiện diện tại Greenland không phải là một kế hoạch bộc phát tức thời, mà là một phần trong chiến-lược dài hạn có tên gọi "Con đường Tơ lụa xuyên Cực" (Polar Silk Road). Các dấu hiệu cho thấy Bắc-kinh đang nỗ lực "đi tắt" qua Greenland để tiếp cận Bắc Mỹ và rút ngắn tuyến hàng hải toàn cầu:
<!>
1. Đầu tư hạ tầng hàng-không và cảng-biển
Tàu+ hiểu rằng muốn kiểm soát Greenland thì phải có khả năng tiếp cận.
Năm 2018, tập đoàn quốc-doanh CCCC của Tàu+ đã tham gia đấu thầu xây dựng 3 sân bay quốc tế lớn tại Greenland (Nuuk, Ilulissat và Qaqortoq).
Mục đích: Mặc dù dưới danh nghĩa thúc đẩy du lịch, nhưng các sân bay có đường băng dài là điều-kiện tiên quyết để vận hành máy bay vận-tải quân-sự và dân dụng cỡ lớn. Mỹ đã can thiệp quyết liệt, ép Đan Mạch tự bỏ vốn để loại Tàu+ ra khỏi dự án này.
2. Thu mua và khai thác tài nguyên chiến lược
Tàu+ hiện đang thống-trị chuỗi cung ứng đất hiếm thế giới, và họ muốn duy trì vị thế đó bằng cách sở-hữu các mỏ tại Greenland.
Công ty Shenghe Resources đã trở thành cổ đông lớn của dự án mỏ Kvanefjeld – nơi chứa trữ lượng đất hiếm và Uranium khổng lồ.
Chủ đích: Việc nắm giữ tài nguyên tại Greenland giúp Tàu+ có đòn bẩy kinh-tế ngay trên thềm lục-địa Bắc Mỹ, đồng thời ngăn cản Mỹ tự chủ nguồn cung vật-liệu sản xuất chip và vũ-khí công nghệ cao.
3. Hiện diện khoa-học nhưng mang tính chiến-lược
Tàu+ tự định nghĩa mình là một "Quốc-gia gần Bắc Cực" (Near-Arctic State) để có danh chính ngôn thuận tham gia vào các sự vụ tại đây.
Họ thiết lập các trạm nghiên cứu khoa học và cử tàu phá băng (như tàu Xue Long - Tuyết Long) đi qua vùng biển này thường xuyên.
Chủ đích: Thu thập dữ-liệu thủy văn, đo đạc đáy biển và khí hậu. Những dữ-liệu này vô cùng quan trọng cho việc vận hành tàu ngầm hạt nhân dưới lớp băng Bắc Cực – con đường ngắn nhất và khó bị phát hiện nhất để tiếp cận bờ biển Hoa Kỳ.
4. Tận dụng sự tan băng (Tuyến hành lang Tây Bắc)
Biến đổi khí hậu làm băng tan, mở ra tuyến đường hàng hải qua phía Bắc Canada và Greenland.
Tàu+ công bố "Sách trắng về Bắc Cực", nhấn mạnh việc sử dụng tuyến đường này để rút ngắn thời gian vận chuyển từ Thượng Hải đến New York xuống còn khoảng 20 ngày (so với 30 ngày qua kênh đào Panama).
Mục tiêu: Biến Greenland thành một "trạm trung chuyển" hoặc trung tâm logistics quan trọng. Nếu có căn cứ tại đây, Tàu+ có thể kiểm soát luồng hàng hóa đổ vào Bắc Mỹ từ phía Bắc.
5. Chiến thuật "Ngoại giao kinh tế" với người bản địa
Tàu+ tìm cách tiếp cận trực tiếp chính quyền tự trị Greenland thay vì thông qua Đan Mạch.
Họ thúc đẩy các thỏa thuận thương mại tự do, hứa hẹn đầu tư hàng tỷ USD vào các ngành công nghiệp mà Đan Mạch và EU đang bỏ ngỏ.
Ý đồ: Tạo ra sự phụ-thuộc kinh-tế (tương tự mô hình ở một số nước châu Phi hoặc Đông Nam Á). Khi Greenland muốn độc-lập hoàn toàn khỏi Đan Mạch, họ sẽ cần một "nhà tài trợ" mới, và Tàu+ sẵn sàng đóng vai trò đó để đổi lấy quyền sử dụng lãnh thổ.
II. NGA
Nga không chỉ "nhòm ngó" mà thực tế đang coi Bắc Cực là ưu tiên hàng đầu trong học thuyết quân sự và kinh-tế của mình. Mặc dù Greenland thuộc chủ quyền Đan Mạch (đồng minh NATO), nhưng Nga đang thực hiện các bước đi chiến-lược để bao vây và làm suy yếu tầm ảnh hưởng của phương Tây tại đây:
1. Phục hồi và xây dựng "Chuỗi đảo quân sự"
Nga đã tái kích hoạt hàng loạt căn cứ quân sự từ thời Liên-xô (cũ) dọc theo bờ biển Bắc Cực và các quần đảo lân cận (như Franz Josef Land).
Họ xây dựng căn cứ "Trefoil Bắc Cực" (Nagurskoye) – căn cứ quân sự cực Bắc của Nga, nơi có đường băng cho phép máy bay ném bom chiến-lược có khả năng mang vũ-khí hạt-nhân hạ cánh.
Mục đích: Từ Nagurskoye đến Greenland chỉ cách nhau chừng 900 ÷ 1.000km (Nằm trong tầm hoạt-động của oanh-tạc-cơ, UAV/drone tầm xa và hoả-tiễn hành-trình...). Việc Nga hiện diện quân sự mạnh mẽ tại đây là để răn đe căn cứ Thule của Mỹ và kiểm soát lối ra của các hạm đội NATO từ Đại-tây-dương vào Bắc Cực.
2. Độc quyền Tuyến đường biển phương Bắc (NSR)
Nga đang nỗ lực biến tuyến đường biển qua Bắc Cực thành "con đường nội thủy" của riêng mình.
Họ yêu cầu tất cả tàu bè nước ngoài phải xin phép và thuê tàu phá băng của Nga khi đi qua tuyến đường này. Nga cũng đầu tư mạnh vào đội tàu phá băng nguyên-tử thế hệ mới (Lớp Arktika) mà không quốc gia nào (kể cả Mỹ) có thể sánh kịp.
Mục tiêu: Nếu kiểm soát được NSR, Nga sẽ tạo ra một áp lực kinh tế cực lớn lên Greenland – điểm cuối của tuyến đường này trước khi đi vào Đại-tây-dương.
3. Cắm cờ dưới đáy biển và yêu sách thềm lục địa
Năm 2007, Nga đã dùng tàu ngầm cắm một lá cờ bằng titanium dưới đáy biển Bắc Cực ngay tại điểm Cực Bắc. Nga lập luận rằng dãy núi ngầm Lomonosov nối liền thềm lục địa của Nga với vùng biển gần Greenland.
Ý đồ thâm sâu: Đây là một cuộc chiến pháp lý tại LHQ. Nếu yêu sách này được chấp nhận, Nga sẽ có quyền kiểm soát tài-nguyên (dầu khí, khoáng sản) tại vùng biển chồng lấn với vùng đặc quyền kinh tế của Greenland và Đan Mạch.
4. Tăng cường hoạt động tàu ngầm tại "Khe hở GIUK"
Vùng biển giữa Greenland, Iceland và Vương quốc Anh (GIUK gap) là cửa ngõ duy nhất để Hạm đội Phương Bắc của Nga tiến vào Đại-tây-dương.
Tần suất tàu ngầm hạt nhân Nga xuất hiện tại khu vực này đã đạt mức cao nhất kể từ sau Chiến-tranh Lạnh. Nga thường xuyên diễn tập cắt đứt các đường cáp quang dưới đáy biển nối Mỹ và Châu Âu chạy qua khu vực này.
Chủ đích: Biến Greenland thành một "vùng xám" về an ninh. Nếu Nga kiểm soát được vùng biển quanh Greenland, họ có thể chia cắt hoàn toàn sự hỗ trợ của Mỹ dành cho Châu Âu trong trường hợp có xung đột.
5. Chiến tranh thông tin và gây chia rẽ NATO
Nga sử dụng các kênh truyền thông và mạng xã hội để kích động tinh thần độc lập của người dân Greenland.
Họ ủng hộ các phong trào ly khai khỏi Đan Mạch, nhấn mạnh rằng Mỹ đang "chiếm đóng" Greenland trái phép!
Thâm ý: Một khi Greenland tách rời khỏi Đan Mạch và NATO sẽ trở thành một quốc gia yếu ớt, dễ bị Nga và Tàu+ chi phối thông qua các thỏa thuận kinh tế và an ninh riêng lẻ.
III. USA
Chính vì những dấu hiệu nêu trên, chính-quyền Trump (đặc biệt là với sự cố-vấn của Marco Rubio) coi việc để Nga, Tàu+ đặt chân lên Greenland là một thảm họa an ninh quốc gia.
Trong mắt Hoa-thịnh-đốn, nếu không nhanh tay sở hữu hoặc bảo hộ hoàn toàn Greenland, hòn đảo này sẽ sớm trở thành một "đặc khu kinh tế" của Tàu+ hoặc một Crimea II của Nga ngay giữa lòng Đại-tây-dương.
Bên cạnh chiêu thức ngoại giao đàm phán và áp lực thuế quan, team Trump còn vận-dung quân bài pháp-lý dựa trên các căn cứ sau:
+ Hiệp ước 1941: Khi Đức Quốc-xã chiếm Đan Mạch, Đại-sứ Đan Mạch tại Mỹ là Henrik Kauffmann đã đơn phương ký kết thỏa thuận cho phép Mỹ bảo hộ Greenland. Đây là bước đi lịch-sử để ngăn Đức chiếm hòn đảo.
+ Mỹ "giữ" Greenland giùm Đan Mạch: Họ đã xây dựng các căn cứ quân sự quan trọng (như Thule) và bảo vệ nguồn tài nguyên cryolite quý giá tại đây trong suốt Thế chiến II.
+ Chủ quyền sau Thế chiến II: Sau năm 1945, Mỹ đã trả lại quyền quản lý dân sự cho Đan Mạch nhưng vẫn duy trì sự hiện diện quân sự thông qua Hiệp ước phòng thủ 1951.
+ Vấn đề Cuba: Sau chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha (1898), Tây Ban Nha nhượng quyền kiểm soát Cuba cho Mỹ. Mỹ đã trao trả độc lập cho Cuba nhưng kèm theo Tu chính án Platt, cho phép Mỹ can thiệp vào Cuba khi cần thiết và giữ lại căn cứ Guantanamo.
IV. CUỘC ĐUA TAM MÃ
Ô mỡ Greenland đang bị tranh chấp bởi quân mã của 3 cường-quốc thế giới:
* Mỹ: Muốn "thu hồi" để làm lá chắn phòng thủ.
* Tàu+: Muốn "mua chuộc" để làm bàn đạp kinh tế, xâu chuỗi Con đường Tơ-lụa xuyên Cực.
* Nga: Muốn "bao vây / cô lập" để khẳng-định vị thế siêu-cường Bắc Cực.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét