Hiện nay, hệ thống cưỡng chế cấm vận quốc tế đang đối diện với một thách thức có hệ thống và tinh vi tại vùng biển Đông Nam Á. Trong khi Eo biển Hormuz vẫn là yếu điểm địa chính trị xuất phát của các nguồn nhiên liệu hóa thạch từ Ba Tư (Iran), thì một đầu mối tiếp vận mới, quan trọng không kém, đã lộ diện cách đó hàng ngàn hải lý về phía Đông: vùng duyên hải Vũng Tàu, Việt Nam.Qua các phân tích pháp lý về hải hành, dữ liệu đăng ký công ty và thống kê thương vụ, tập phúc trình này xác nhận rằng Việt Nam đã trở thành một "trạm trung chuyển" chính yếu trong việc tẩy rửa và tái vận tải dầu thô cũng như các sản phẩm hóa dầu đang bị quốc tế cấm vận của Ba Tư.
<!>
Cuộc điều tra này nhận diện một mô thức hoạt động đồng quy giữa "Hạm đội Ma" (Ghost Fleet) của Ba Tư và các thực thể quốc doanh Việt Nam, cụ thể là các chi nhánh trực thuộc Tổng Công ty Vận tải Dầu khí (PVTrans).
Bằng chứng cho thấy một guồng máy hoạt động như sau: Các tàu chở dầu khổng lồ (VLCC) của Ba Tư vận hành trong điều kiện "vô ảnh" bằng cách tắt Hệ thống Nhận diện Tự động (AIS), thực hiện việc chuyển tải trên biển (STS) với các tàu Việt Nam tại Biển Đông. Những cuộc chuyển tải này thực chất là nhằm "thanh tẩy" nguồn gốc của dầu, cho phép chúng được ngụy tạo dưới danh nghĩa xuất xứ từ Mã Lai hoặc Việt Nam trước khi tái xuất sang Trung Hoa Lục địa hoặc tiêu thụ trong mạng lưới năng lượng nội địa.
Động lực của hoạt động này không chỉ đơn thuần là từ các nhóm buôn lậu trục lợi, mà dường như đã bám rễ sâu vào chiến lược kinh tế vĩ mô của nhà cầm quyền Hà Nội. Trước tình trạng thiếu hụt năng lượng trầm trọng để cung ứng cho kế hoạch kỹ nghệ hóa, các tổ hợp công nghiệp Việt Nam đã hình thành sự lệ thuộc vào nguồn dầu thô giá rẻ. Sự chênh lệch giá từ nguồn dầu bị cấm vận của Ba Tư — thường thấp hơn đáng kể so với giá dầu Brent tiêu chuẩn — đã trở thành một khoản trợ cấp ngầm cho sự bành trướng kỹ nghệ này.
Hơn nữa, phúc trình này nhấn mạnh về "Hố thẳm Thống kê" — một sự sai biệt khổng lồ giữa dữ liệu quan thuế do Tổng cục Hải quan Việt Nam công bố và khối lượng nhiên liệu thực tế được vệ tinh ghi nhận khi tiến vào lãnh hải Việt Nam. Sự sai lệch lên đến hàng triệu thùng dầu chính là "bằng chứng thép" cho các giao dịch bất minh này.
Khi Hoa Kỳ gia tăng chiến dịch "áp lực tối đa" đối với Tehran, trạm trung chuyển Vũng Tàu trở thành một tử huyệt trong hệ thống cấm vận. Sự can dự của các thực thể như Công ty Cổ phần Vận tải Khí và Hóa chất Việt Nam (PCT), vốn đã bị Bộ Ngân khố Hoa Kỳ (OFAC) chế tài, cho thấy các hoạt động này đang diễn ra dưới "Bức màn Quốc doanh" của các xí nghiệp chủ quyền, gây khó khăn cho việc cưỡng chế ngoại giao và đe dọa nghiêm trọng đến quan hệ đối tác chiến lược giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.
Tiết I: Cơ Nguy Địa Chính Trị của "Hạm Đội Vô Ảnh"
1.1 Sự Tiến Hóa của Thủ Đoạn Gian Lận
Để thấu hiểu nguyên do Vũng Tàu trở thành một thương cảng trung chuyển lậu, cần phân tích những áp lực kinh tế và địa chính trị đang đè nặng lên nước Cộng hòa Hồi giáo Ba Tư. Sau khi Hoa Kỳ rút khỏi Thỏa ước Hạt nhân (JCPOA) và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt, ngành hóa dầu của Ba Tư — nguồn thu ngoại tệ chính của quốc gia này — đã rơi vào tình thế lâm nguy. Hệ thống cấm vận được thiết kế để bao vây toàn diện, không chỉ nhắm vào việc bán dầu mà còn vào toàn bộ hệ sinh thái vận tải hàng hải, bảo hiểm và thanh toán tài chánh.
Bị khước từ quyền tiếp cận các nghiệp đoàn bảo hiểm hàng hải quốc tế (P&I), hệ thống ngân hàng SWIFT và các sổ đăng ký tàu biển chính thống, Công ty Dầu hỏa Quốc gia Ba Tư (NIOC) đã buộc phải cải biến. Kết quả là sự ra đời của một nền kinh tế hàng hải song song, thường được gọi là "Hạm đội Ma" hay "Hạm đội Tối". Đoàn tàu này, bao gồm phần lớn các tàu chở dầu cũ kỹ đáng lẽ phải đưa đi tháo dỡ, nay hoạt động ngoài vòng pháp luật hàng hải quốc tế để duy trì dòng chảy nhiên liệu.
Tuy nhiên, một hạm đội ma sẽ trở nên vô dụng nếu không có điểm thâm nhập vào thị trường chính thống. Dầu thô của Ba Tư không thể chuyển trực tiếp đến người mua mà không gây ra các biện pháp trừng phạt thứ cấp. Do đó, nguồn dầu này phải được "tẩy rửa" để che đậy nguồn gốc. Nhu cầu này đã tạo ra đòi hỏi về một "trạm trung chuyển": một lãnh thổ có hạ tầng bến cảng đủ sức tiếp nhận các tàu VLCC trọng tải lớn, vị trí chiến lược gần thị trường Trung Cộng, và một môi trường chính trị đủ mập mờ hoặc dung túng cho các cuộc chuyển tải bất hợp pháp. Việt Nam, và cụ thể là khu vực neo đậu ngoài khơi Vũng Tàu, đã hội đủ các điều kiện này.
1.2 Sự Bất Thường tại Vũng Tàu: Địa Linh tạo Chiến Lược
Vũng Tàu, nằm tại điểm giao thoa giữa Biển Đông và hệ thống sông ngòi nội địa, là cửa ngõ hàng hải dẫn vào thủ phủ kỹ nghệ miền Nam. Dữ liệu vệ tinh từ năm 2020 đến 2025 cho thấy một sự bất thường rõ rệt: sự tập trung dày đặc các cuộc chuyển tải STS liên quan đến những con tàu có lịch sử hành trình bị "ngụy tạo".
Vùng biển này cung cấp một nơi neo đậu kín gió, nằm trong Vùng Đặc quyền Kinh tế (EEZ) của Việt Nam, tạo nên một lớp vỏ pháp lý ngăn chặn sự can thiệp của quốc tế. Phương thức hoạt động (modus operandi) được quan sát thấy rất kỷ luật:Các tàu chở dầu bị cấm vận rời đảo Kharg, băng qua Ấn Độ Dương và Eo biển Malacca.
Khi tiến vào Biển Đông, chúng thực hiện các thủ đoạn đánh lừa hàng hải (DSP).
Tín hiệu AIS bị ngắt hoặc bị điều chỉnh để hiển thị vị trí giả cách đó hàng trăm hải lý.
Trong bóng tối của kỹ thuật số, chúng gặp gỡ các tàu tiếp vận nhỏ hơn, thường thuộc sở hữu của các chi nhánh thuộc PVTrans.
Dầu được chuyển sang "tàu sạch", sau đó hồ sơ chứng nhận xuất xứ bị đánh tráo thành hàng hóa từ "Mã Lai" hoặc "Việt Nam" — một quy trình được giới buôn lậu gọi là "tẩy trắng" (white-washing).
Tiết II: Mối Liên Kết Doanh Nghiệp – Bức Màn Quốc Doanh
2.1 Hệ Sinh Thái PVTrans
Trung tâm của mạng lưới trung chuyển Vũng Tàu là Tổng Công ty Vận tải Dầu khí (PVTrans). Là một phần của tập đoàn quốc doanh PetroVietnam (PVN), PVTrans hưởng quyền bảo hộ chủ quyền và sự kín kẽ trong vận hành mà các công ty tư nhân không có được.
Cơ cấu công ty này rất lắt léo, được thiết kế để phân tán rủi ro nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát tập trung. Các thực thể trọng yếu bao gồm:Công ty Cổ phần Vận tải Khí và Hóa chất Việt Nam (PCT): Bị OFAC liệt danh vào ngày 16 tháng 12 năm 2020 vì hỗ trợ vận tải sản phẩm dầu hỏa từ Ba Tư.
Công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí Miền Nam (SPT): Quản lý các tàu PVT Aurora và PVT Dolphin, vốn bị tình nghi liên quan đến việc vận chuyển dầu từ Venezuela và Ba Tư.
Hệ thống Nhân sự Đan xen: Các viên chức như Đỗ Đức Chiến đã đồng thời nắm giữ các vai trò lãnh đạo tại nhiều chi nhánh khác nhau, bảo đảm các quyết định chiến lược — như việc chấp nhận các hợp đồng thuê tàu đầy rủi ro từ Ba Tư — được phối hợp nhịp nhàng trong toàn bộ tổ hợp.
2.2 Trường Hợp của Võ Ngọc Phụng
Vụ án của Võ Ngọc Phụng, Giám đốc điều hành của PCT, là một ví dụ điển hình cho sự giao thoa giữa quản trị doanh nghiệp quốc doanh và tài chánh bất hợp pháp của Ba Tư. Năm 2020, Phụng bị Hoa Kỳ chế tài cá nhân vì đóng vai trò là đầu mối tiếp vận cho Triliance Petrochemical, một môi giới tại Hồng Kông cho phía Ba Tư. Việc PCT có trụ sở tại tòa nhà Everrich (Sài Gòn) và tích hợp sâu vào mạng lưới PVTrans cho thấy những hoạt động này diễn ra với sự thấu hiểu, hoặc ít nhất là sự dung túng, của các cấp quản lý cao hơn trong bộ máy nhà nước.
Tiết III: Phân Tích Pháp Lý – Hố Thẳm Thống Kê
Một cuộc phân tích đối soát dữ liệu thương mại cho thấy một sự sai lệch đáng kinh ngạc. Trong khi dữ liệu từ Tổng cục Hải quan báo cáo nhập cảng từ Ba Tư gần như bằng không, thì dữ liệu vệ tinh từ các đơn vị như Vortexa lại cho thấy hàng triệu thùng dầu thô Ba Tư đã cập bến hoặc chuyển tải tại vùng biển Việt Nam.
Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) nhận định rằng khối lượng này không được tiêu thụ nội địa mà được dùng để tái xuất sang các nhà máy lọc dầu "ấm trà" (teapot) tại Trung Cộng. Thủ đoạn "Hợp chủng Mã Lai" (Malaysian Blend) được sử dụng để tận dụng các ưu đãi thuế quan và sự lỏng lẻo trong kiểm soát đối với hàng hóa từ Đông Nam Á so với Trung Đông.
Tiết IV: Động Lực Kinh Tế – "Kỷ Nguyên Mới"
Tại sao một xí nghiệp quốc doanh lại chấp nhận rủi ro bị Hoa Kỳ trừng phạt? Câu trả lời nằm ở chiến lược "Kỷ Nguyên Mới" của nhà cầm quyền. Sự bùng nổ kỹ nghệ đang đối diện với nút thắt năng lượng và tình trạng thiếu hụt điện năng trầm trọng.
Dầu hỏa Ba Tư, do bị cấm vận, thường được bán với giá rẻ hơn từ 10 đến 20 Mỹ kim mỗi thùng so với giá thị trường. Việc tiếp cận nguồn nhiên liệu giá rẻ này đóng vai trò như một khoản trợ cấp ngầm cho nền sản xuất nội địa. Ngoài ra, các công ty quốc doanh còn thu lợi nhuận khổng lồ từ phí vận chuyển, lưu kho và dịch vụ "tẩy rửa" nguồn gốc.
Kết Luận
Những bằng chứng hội tụ về một sự thật không mấy dễ chịu: Việt Nam đã trở thành một mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng hóa dầu bất hợp pháp của Ba Tư. "Trạm trung chuyển Vũng Tàu" không phải là một sự cố riêng lẻ mà là một hoạt động có hệ thống với sự tham gia của các thực thể quốc doanh.
Đối với Hoa Kỳ, điều này tạo ra một thế lưỡng nan về ngoại giao khi Việt Nam là đối tác quan trọng để đối trọng với ảnh hưởng của Trung Cộng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, nếu Washington không tiến tới việc chế tài các tập đoàn mẹ hoặc gây áp lực trực tiếp lên ban quản lý cảng biển, trạm trung chuyển này sẽ vẫn tiếp tục hoạt động, tiếp tay cho sự bền bỉ của chính quyền Tehran.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét