Đôi điều Tâm sự : NGHỀ DẠY HỌC - Đỗ Chiêu Đức

Nhân đọc bài viết "NGHỀ DẠY HỌC của nhà văn Quyên Di" và bài thơ "Giáo Già Tự Tình" của thầy Phạm Khắc Trí, cựu giáo sư Trung học Phan Thanh Giản & Đoàn Thị Điểm Cần Thơ xưa :

GIÁO GIÀ TỰ TÌNH

Cõi đời gió bụi bao gian khổ,

Suốt kiếp phong sương lắm đoạn trường.

<!>

Lòng đỏ khôn nguôi niềm biệt xứ,

Trời xanh khéo bỡn khách tha phương.

Ba chìm bảy nổi còn ngơ ngác ,

Chín ghét mười thương những vấn vương.

Năm tháng tuổI già quay ngó lại ,

Cười ai khôn dại chốn vô thường.

PKT

... Đỗ Chiêu Đức tôi cũng muốn nói lên "Đôi Điều Tâm Sự" sau đây...

Kính Thưa Thầy Cô và các bạn đồng môn,

Hổm rày đọc hết Giáo Già tự trào, tự bạch, tự trách , tự thán , tự vịnh , nay lại "tự tình". Làm Đỗ Chiêu Đức tôi cũng xúc động với nghề Thầy Giáo nầy. Theo tôi biết thì ngoài Thầy Lộc, Thầy Trí, Thầy Vạn (Trầm Vân), Thầy Nguyễn Văn Trường, Thầy Chân Diện Mục... thì anh Huỳnh Hữu Đức, anh Cao Linh Tử, Niên Trưởng Song Quang, niên Trưởng mà cũng là người giữ vườn của trang mạng PTG&ĐTĐ USA là Nhà Văn Trần Bang Thạch cũng là Nhà Giáo, và cuối cùng là người mang tiếng Thầy Đồ Dỏm là tôi đây cũng là... một Thầy Giáo Già, vì ai trẻ nhất cũng trên 75 cả rồi !!!

Không biết chị Phương Hà (Lộc Mai), Cô Kim Oanh, Kim Phượng... có phải là Cô Giáo hay không ? Chớ Cô Kim Quang thì là Hiệu Trưởng Trường Trung Tiểu Học TÂN TRIỀU (TÂN HƯNG) Cái Răng ngày xưa của tôi đó !

Đỗ Chiêu Đức 7 tuởi đến 14 tuổi

Riêng tôi, xuất thân con nhà nghèo, thất học sớm, mà lại mơ ước làm Thầy giáo (nghèo mà ham !), trong khi chữ Hoa chỉ học có Tiểu Học, chữ Việt thì mới học hết lớp Đệ Lục là... tốt nghiệp rồi. Khi tốt nghiệp Tiểu học tiếng Hoa, vì nhà nghèo, anh em đông nên không thể ra Cần Thơ để học tiếp bậc Trung học. Lúc đó Ba tôi đã than rằng : "Chữ Hoa mà chỉ học có 5 năm thì đâu có ra gì ! Bây giờ đi học chữ Việt, chắc nó sẽ quên hết chữ Hoa quá, mất gốc là cái chắc !" Nghe ba tôi than, tôi cũng rất buồn, nên để dành tiền mua sách dạy chữ Nho về học chữ Hoa bằng từ Hán Việt, điều này cũng phù hợp với bà con lối xóm, họ nói : "Cái thằng nầy nó học chữ Tàu, nên nó biết chữ Nho !". Trong ấp Yên Thượng của tôi ở lại có ngôi chùa Linh Thạnh Tự, tôi đến đó để học chữ Nho với ông Thầy Thừng, là Thầy trụ trì của ngôi chùa, nên chữ Nho cũng biết kha khá. Có một điều trở ngại là chữ Nho là chữ Hán Cổ, không phù hợp với tiếng Hán hiện đại, nên vẫn không xem báo và đọc tiểu thuyết Quỳnh Dao hay truyện võ hiệp của Kim Dung được, vả lại tôi chỉ biết phát âm bằng âm Việt Hán, chứ đâu biết phát âm bằng tiếng Quan Thoại.....

Lớp tôi chuyển sang học tiếng Việt 11 đứa, luyện thi 3 tháng, đi thi Bằng Tiểu Học, đậu 10 đứa, Bà con trong chợ đều khen, "Mấy đứa học trò trường Hoa chuyển sang học tiếng Việt giỏi thiệt !". Mười đứa thi đậu lại tiếp tục học lớp luyện thi vào Đệ Thất của Trường Trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ. Một tháng sau đi thi, chỉ có mình ên tôi trúng tuyển vào Đệ Thất PTG của năm học 1962-1963 mà thôi. Đến giữa năm Đệ lục, thì có lớp luyện thi Trung Học Đệ Nhất Cấp cho học sinh Lục, Ngũ, Tứ của thầy Thiều Quang Minh treo đầy quảng cáo trước mặt cổng trường Phan Thanh Giản. Tôi mới đánh liều cả gan ghi danh vào lớp luyện thi đó, 6 tháng sau, hè năm 1964, Trời xui đất khiến tôi đi thi và đậu ngay bằng Trung học Đệ Nhất Cấp. Cuối năm Đệ Lục mà đã đậu Bằng Trung Học ĐNC, vấn đề là ở đây, đậu Bằng Trung Học rồi không lẽ lại vào học lớp Đệ Ngũ, Còn xin học Đệ Tam thì Trường PTG đâu có cho, ra học ngoài trường tư thì đâu có tiền đóng học phí, cuối cùng... tôi đành "tốt nghiệp" ở cuối năm Đệ Lục với bằng Trung Học Đệ Nhất Cấp.

Rồi vì sinh kế, tôi phải lên Chợ Lớn làm lao công trong trường Trung Tiểu học PHƯỚC ĐỨC của ban Phước Kiến ở số 226 đường Khổng Tử Quận 5, ban đêm đi học lớp Tam Nhị luyện thi Tú Tài 1 ở trường Chu Văn An... Chính trong thời gian nầy, tôi học cách phát âm bằng tiếng Quan Thoại với các thầy cô trong trường Phước Đức, và học nói tiếng Tiều Châu, tiếng Quảng Đông với bà con ở Chợ Lớn khi đi chợ, đi ăn cơm... Cuối tuần thì chui vào các rạp chiếu bóng bình dân chiếu thường trực suốt ngày 2 phim cũ nói tiếng Quan thoại, thường là một phim xưa cổ trang 古装, và một phim thời đại mới 时代装 để học nghe tiếng Quan Thoại cả xưa lẫn nay, dần dần tôi nói năng trôi chảy, cộng thêm số vốn văn học Hán Việt có sẵn, lại có hoa tay, viết chữ đẹp nên ông Sự Vụ Trưởng 事務主任 của trường Phước Đức lúc bấy giờ là ông Hà Đức Phương rất tốt bụng, đã giới thiệu tôi lên Ban Mê Thuộc để dạy học, năm đó là năm 1966, tôi vừa tròn 18 tuổi...

Đỗ Chiêu Đức khi 18 tuổi

Sẵn đây, cũng xin trình bày luôn để mọi người được biết là : Trước đây, tất cả các trường Hoa ở khắp Miền Nam, trừ một vài trường của tư nhân lập ra ở Sài Gòn Chợ Lớn, còn tất cả đều là TRƯỜNG CÔNG LẬP , do Ngũ Ban (Quảng Đông, Triều Châu, Phước Kiến, Hải Nam và Khách Gia "Ban Hẹ"). Với Hội Phụ Huynh học sinh thường là những thương gia giàu có ở địa phương đứng ra tổ chức, gây quỹ, xây dựng và điều hành mọi sinh hoạt và hỗ trợ toàn bộ kinh phí hoạt động của nhà trường.

Đối với Nhà Nước, thì là trường Tư Thục, còn đối với đồng bào người Hoa, là trường Công Lập. Ban Quản Trị của Hội phụ huynh học sinh (Đổng Sự Hội 董事會) chịu trách nhiệm tìm người giỏi, có học thức, có kinh nghiệm tổ chức điều hành giáo dục làm Hiệu Trưởng. Hiệu Trưởng chịu trách nhiệm đi tìm giáo viên về hợp tác với mình. Nên cứ Hè đến là tất cả Hiệu Trưởng của các trường Hoa ở các Tỉnh đều đổ xô về Sài Gòn Chợ Lớn để tìm thêm giáo viên về dạy cho trường mình. Thường thì, Hợp đồng của BQT Hội PHHS ký với Hiệu Trưởng là 2 năm. Nếu điều hành không có thành tích, thì sau 2 năm, Hiệu Trưởng sẽ tự động rút lui, còn nếu là Hiệu Trưởng giỏi thì Hội PHHS sẽ giữ lại tiếp tục 2 năm nữa !. Vì thế, nên Hiệu Trưởng tìm được giáo viên, thì chỉ ký hợp đồng 1 năm mà thôi, sau 1 năm, nếu là GV giỏi, thì Hiệu Trưởng sẽ ký tiếp 1 năm nữa, còn nếu HT nín thinh, thì GV tự động cuốn gói đi tìm trường khác ! Về tiêu chuẩn của giáo viên tiếng Hoa thì phải tốt nghiệp Trung học và chỉ cần nói thông thạo tiếng Quan Thoại và viết chữ đẹp là được rồi. Nguyên tắc là thế, nhưng có nhiều Hiệu Trưởng và giáo viên trụ lại 8 năm, 10 năm hoặc định cư lập nghiệp luôn ở địa phương đó cũng là chuyện thường tình.

Đối với Bộ và Ty giáo dục, thì mỗi địa phương đều phải tìm một người ở tại địa phương có bằng cấp thích hợp (Tú Tài 1, 2, hoặc Đại học) để đứng tên làm Hiệu Trưởng và phụ trách tất cả giấy tờ và thủ tục hành chánh của nhà trường. Trước đây vì chiến tranh, nam phải đi lính, nên thường là nữ đứng tên làm Hiệu Trưởng (Như trường hợp Cô Nguyễn Kim Quang là Hiệu Trưởng Hành Chánh của trường Tân Hưng Cái Răng vậy). Vì thế mà mỗi trường HOA đều có 2 vị Hiệu Trưởng : Một điều hành bên chuyên môn tiếng Hoa, và Một chịu trách nhiệm về thủ tục hành chánh bên tiếng Việt.

Đỗ Chiêu Đức khi dạy ở Ban Mê Thuộc (1966)

Đôi hàng giải thích, để mọi người hiểu được là tại sao anh lao công Đỗ Chiêu Đức phủi chân cái rụp là nhảy lên thành thầy giáo trong nháy mắt liền một khi !... Còn về việc học thi Tú Tài thì mãi đến sau biến cố năm Mâu Thân, khi đi lính theo lệnh Tổng động viên rồi, mới mua sách về tự học, nhờ có điểm lính nên năm 1970 mới đậu được Tú Tài I và năm sau 1971 đậu luôn Tú Tài II, tất cả đều là ban D cổ ngữ. Ghi danh vào Ban Việt Hán của Đại Học Văn Khoa Sài Gòn ở số 12 Đinh Tiên Hoàng Quận Nhứt, nhưng đâu có thời gian về trường nghe giảng, chỉ lấy tài liệu về tự học mà thôi. Năm 1972 là năm Mùa Hè Đỏ Lửa, nên không về trường thi được, mãi đến hè 1973 mới đậu được Chứng Chỉ Dự Bị Năm Thứ Nhất, Hè 1974 mắc bận lu bu với công tác Trao đổi tù binh... nên cũng không có thi cử gì cả. Năm 1975 thì khỏi phải nói... "sự nghiệp học hành" chấm dứt luôn từ đó !

Mới có 18 tuổi đã trở thành Thầy Giáo dạy lớp Hai Tiểu Học rồi, rồi cứ cái đà vừa học vừa dạy vừa... đi lính, lại được lên dạy Trung học ở các lớp đêm Chợ Lớn của các trường Quảng Nhã, Phước Đức... Sau 1975, cũng vừa học vừa dạy ở các Trung Tâm Ngoại Ngữ của các Đại Học ở Sài Gòn và nhờ có vốn kiến thức về Hoa Việt, Việt Hoa rất vững, nên khi dạy cho Trung Tâm Ngoại Ngữ ANH HOA của Đại Học Tổng Hợp ở số 1 đường Nguyễn Trãi, học trò đại học theo học rất đông, nên "Trời xui Đất khiến" lại được thỉnh giảng vào Khoa Trung của Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn (Đại Học Văn Khoa ngày trước ở số 12 Đinh Tiên Hoàng Quận I) do Giáo sư Lương Duy Thứ làm Trưởng khoa. Đang dạy 12.000$ một tiết ở Trung Tâm Ngoại Ngữ, được thỉnh giảng vào dạy Đại học với thù lao 30.000$ một tiết (năm 1994 khi 100 usd chỉ đổi được 1.100.000 vnđ mà thôi) Tôi sướng như muốn lên mây, nhưng cũng cực như "con vòi", vì ngoài thời gian lên lớp ra, thì phải cố gắng nghiên cứu và học thêm các tài liệu giảng dạy của Đại học Bắc Kinh gởi qua, nếu không, thì lấy đâu ra kiến thức mà dạy ?! Thường thì phải học ngày trước và dạy lại ngày sau và lại phải truyền đạt thật khéo thật sinh động... May nhờ các bạn học sinh "thương tình" cùng rủ nhau vào giảng đường nghe giảng rất đông ! Cứ thế, nuôi sống một vợ và ba con học đại học ở đất Sài Gòn Chợ Lớn cho đến năm 1998 thì được anh em bảo lãnh sang định cư ở Hoa Kỳ !

Đỗ Chiêu Đức khi được thỉnh giảng

Dạy học và Tự Học mấy chục năm, học trò cũng nhiều mà Thầy học thì cũng lắm, chẳng những học ở Thầy, ở bạn, mà gần đây còn phải "Học Ở Các Học Trò Cũ của mình" nữa, về các mặt như Máy Tính, Computer... Cho nên lại càng thắm thía hơn với lời dạy của Đức Khổng Phu Tử là "Tam nhân đồng hành, tất hữu ngã sư yên 三人同行必有我師焉" (Trong 3 người cùng đi, thế nào cũng có một người là Thầy của ta đó !). Nên "Trạch kỳ thiện giả nhi tòng chi, kỳ bất thiện giả nhi cải chi 擇其善者而從之，其不善者而改之" (chọn người giỏi mà học theo cái giỏi của họ và người dở thì biết cái dở đó mà tránh ).

Bây giờ ngồi đây nghĩ lại, ai đó than van oán trách cho nghề giáo là nghề nghèo nàn bạc bẽo, "Nhà văn, nhà giáo, nhà báo là ...Nhà nghèo mà!". Riêng tôi, thì tôi rất thỏa mãn với cái nghề giáo của mình : Thứ nhất, là thỏa mãn được ước mơ làm Thầy Giáo của mình từ thuở nhỏ. Thứ hai, là nhờ dạy học mà bắt buộc phải tự học, nên kiến thức ngày càng phong phú hơn. Thứ ba, là trước mắt, Thầy học, bạn học, học trò ở khắp Năm Châu Bốn Bể. Đi đâu cũng có người quen hết. Thứ tư, là được dạy cả 3 bậc học, từ Tiểu Học, Trung Hoc, cho đến Đại Học (Đụng "La Phong" rồi còn gì !). Chẳng những thỏa mãn ước mơ được làm thầy giáo của mình, mà tôi còn vươn đến đỉnh cao nhất của nghề Thầy Giáo, nhất là được đứng trên bục giảng của trường Đại Học Văn Khoa ngày xưa để giảng cho sinh viên. Thú thật, trước đây dù có nằm mơ tôi cũng không dám mơ được như thế ! Và...

Niềm VUI lớn nhất là cho đến trước mắt thì Thầy cũng như là bạn, bạn cũng như là Thầy, học trò mà cũng là bạn, và cũng là THẦY nữa ! Đâu có nghề nào được như nghề nầy, đâu có nghề nào Vui hơn nghề nầy nữa đâu ?!

Trong niềm VUI đó, xin được HỌA VẬN bài GIÁO GIÀ TỰ TÌNH của Thầy PHẠM KHẮC TRÍ kính mến sau đây :

GIÁO GIÀ TỰ TÌNH

Bụi phấn suốt đời dù có khổ,

Niềm vui chan chứa khắp bao trường.

Tiểu Trung Đại học luôn ba cấp,

Âu Á Mỹ Châu khắp bốn phương.

Đồng học bạn bè tình mãi thắm,

Thầy Cô anh chị nghĩa còn vương.

Học Thầy, học Bạn, học... Trò nữa !

Cầu học "Tam Nhân" ấy lẽ thường !!!

Đỗ Chiêu Đức.

kính bút.

Đỗ Chiêu Đức hiện nay