<!>
Lỗ Tấn sinh ra năm 1881 ở Thiệu Hưng, trong một gia đình quan lại đang lụi tàn. Tuổi thơ của ông không có tiếng cười, chỉ có tiếng cầm đồ, tiếng nợ nần và tiếng ho khan của cha trong đêm. Cha ông chết, chết oan, chết vì những thang thuốc của lang băm. Cậu bé Chu Thụ Nhân khi ấy đã thề, phải trở thành một bác sĩ thật giỏi để không ai phải chết như cha mình nữa.
Vì lời thề đó, ông vượt biển sang Nhật. Năm 1904, ông trở thành sinh viên Y khoa ở Tiên Đài - Sendai. Thầy giáo Fujino thương ông như con. Bạn bè nể ông vì học giỏi. Con đường bác sĩ danh vọng đã ở ngay trước mắt.
Cho đến một buổi trưa…
Hôm ấy trong giảng đường, thầy chiếu một thước phim thời sự về cuộc chiến Nga - Nhật. Trên màn ảnh, một người Trung Quốc bị trói chặt, quỳ gối, sắp bị chém đầu vì tội làm gián điệp. Điều làm Lỗ Tấn chết lặng không phải là lưỡi đao sắp hạ xuống. Mà là ở phía sau, một đám đông. Cũng là người Trung Quốc, đồng bào của ông. Họ đứng xem. Họ chen chúc nhau. Khuôn mặt họ trơ lì, ngây dại đi, có người còn vỗ tay, cười cợt.
Trong khoảnh khắc ấy, Lỗ Tấn nghe thấy tiếng vỡ vụn trong lồng ngực mình.
Ông hiểu ra. Dù ông có chữa lành được thân xác to lớn cho những con người kia, thì cũng vô nghĩa. Vì linh hồn nhược tiểu của họ đã chết rồi. Họ chỉ là những cái xác biết đi, cái thây biết cười trước nỗi đau của đồng loại, biết vô cảm trên nỗi nhục của chính dân tộc mình.
Căn bệnh của thân xác không đáng sợ. Căn bệnh tê liệt của tinh thần mới giết chết một người, một dân tộc.
Trưa hôm đó, ông bỏ học….
Ông bỏ luôn giấc mơ làm bác sĩ!
Người ta tiếc cho ông….
Gia đình mắng ông là kẻ điên!
Nhưng ông biết, mình phải cầm một con dao khác. Một con dao mổ linh hồn. Để phẫu thuật linh hồn nhân sinh nhân loại.
Từ đó, ông lấy tên là Lỗ Tấn. Năm 1918, ông viết Nhật ký người điên và gào lên hai chữ "ăn thịt người".
Năm 1921, ông tạo ra AQ - thằng hề bi thảm của cả một dân tộc. Rồi Gào Thét, rồi Bàng Hoàng. Cho đến khi chết năm 1936 ở Thượng Hải, trên bàn vẫn còn dang dở bản thảo.
Cả đời ông chỉ làm một việc: cầm đuốc đi trong đêm, đánh thức những người đang ngủ say trong ngôi nhà sắt không có cửa sổ.
Ông từng nói một câu mà hôm nay đọc lại, tôi vẫn thấy máu mình nóng lên và tim mình nghẹn lại: “Những lời nói dối được viết bằng mực không thể che giấu sự thật được viết bằng máu."
Tôi thấy mình cần thêm Tinh thần Lỗ Tấn, nên sáng nay tôi đã viết về ông, trước cho chính mình, sau cho bạn….
Từ cuộc đời của Lỗ Tấn, tôi tinh chắt được 5 bài học, xin gửi đến bạn, những người yêu đọc - mê viết - để biết mình phải viết vì điều gì? Và phải viết như thế nào?
1. CHỮA NGƯỜI KHÔNG BẰNG CHỮA HỒN - TRÁCH NHIỆM ĐẦU TIÊN CỦA NGƯỜI VIẾT LÀ ĐÁNH THỨC.
Lỗ Tấn bỏ dao mổ không phải vì ông ghét nghề Y. Ông bỏ vì ông thấy một sự thật đau hơn: Thân xác có thể chữa bằng thuốc, nhưng một linh hồn đã tê liệt vì vô cảm, vì sợ hãi, vì nô lệ thì không có thuốc nào chữa được ngoài một tiếng gào tỉnh thức.
Đó là căn bệnh lớn nhất của thời chúng ta. Ta không chết vì đói ăn. Ta chết vì đói ý nghĩa. Ta lướt 5 tiếng một ngày, cười nói ngoài mặt nhưng bên trong trống rỗng, hoang mang, mất kết nối với chính mình, bàng hoàng trong thời cuộc, rối ren trong cuộc đời.
Người viết hôm nay nếu chỉ viết để kiếm view, kiếm tiền, thì là ta đang làm lang băm. Ta đang phát thuốc giảm đau tạm thời. Trách nhiệm của người viết không phải là ru ngủ cho êm. Trách nhiệm là dám làm người gác đêm, dám bật đèn lên khi cả làng đang ngủ mê.
Trước khi viết một bài, hãy hỏi: "Bài này có làm ai đó tỉnh ra 1% không? Hay chỉ làm họ lướt qua cho vui?" Nếu chỉ để vui, đừng viết.
2. ĐỪNG AQ VỚI CHÍNH MÌNH - TỈNH THỨC BẮT ĐẦU TỪ DÁM GỌI TÊN SỰ HÈN NHÁT CỦA MÌNH.
Nhân vật AQ bị đánh sưng mặt, nhưng về nhà lại tự nhủ: "Con tao đánh bố nó, vinh quang cho tao". Lỗ Tấn gọi đó là phép thắng lợi tinh thần - một liều thuốc phiện để tự dối mình cho đỡ nhục.
Chúng ta đang AQ mỗi ngày một cách tinh vi hơn. Bài viết flop, ta đổ tại thuật toán bóp tương tác. Ta đi copy bài của người khác rồi tự nhủ "mình đang học hỏi". Ta giao hết bài cho AI viết rồi tự hào "mình đang tối ưu công nghệ". Đó là ta đang dùng mực để viết lời nói dối che đi sự thật viết bằng máu: Ta đang sợ. Sợ mình không đủ sâu. Sợ mình không có gì thật để nói.
Một xã hội đầy AQ sẽ không bao giờ lớn lên được. Một người viết đầy AQ sẽ không bao giờ chạm được vào ai.
Thực hành 15 phút viết thật mỗi sáng. Tắt hết AI đi, tắt hết thông báo đi. Viết 3 dòng thôi: "Hôm nay, chỗ nào trong bài viết của mình mình đang tự dối mình? Mình đang sợ điều gì mà không dám viết ra?" Chỉ cần gọi tên được, bạn đã tỉnh được một nửa.
3. CẦM ĐUỐC ĐI TRONG ĐÊM - NHÂN HIỆU KHÔNG XÂY BẰNG ÁNH SÁNG, MÀ XÂY BẰNG CAN ĐẢM Ở LẠI TRONG BÓNG TỐI.
Lỗ Tấn từng viết: "Vô tình hay hữu ý, tôi đã thành người cầm đuốc đi trong đêm".
Ông biết, cầm đuốc thì sẽ bị gió táp, sẽ bị người ta chửi là điên, là dở hơi.
Thời nay ai cũng muốn mình nhanh sáng. Muốn một bài viral là thành chuyên gia. Nhưng nhân sinh không có đường tắt. Ánh sáng bền không đến từ một lần lóe lên. Nó đến từ việc dám ở lại trong bóng tối của chính mình đủ lâu để thắp lên ngọn lửa của mình.
Nhân hiệu thật không phải là bạn sáng nhất. Mà là bạn là người cuối cùng vẫn còn ở đó, vẫn giữ được lửa ấm khi mọi người đã bỏ cuộc, đã chạy theo trend mới.
Đây chính là lý do Thành mở lớp Rèn viết 21 buổi sáng liên tục 5h30 - 6h30, không phải để bạn học mẹo viết hay. Mà là để luyện một thứ nghị lực duy nhất: Nghị lực ở lại. Mỗi sáng: Đọc thật 1 trang, viết thật 3 dòng từ tim, cho đi 1 điều tử tế.
Người nào làm được 21 ngày, người đó không cần xây nhân hiệu nữa, tự họ đã thành đuốc.
4. RẠCH VÌ THƯƠNG, KHÔNG PHẢI VÌ GHÉT - NGƯỜI VIẾT CÓ TÂM THÌ ĐAU MÀ VẪN ẤM.
Đây là điều làm tôi kính trọng Lỗ Tấn nhất.
Ông rạch vào quốc dân tính, ông mổ xẻ sự vô cảm, sự hèn nhát đến chảy máu, nhưng chưa bao giờ ông mạt sát đồng bào mình. Trong từng nhát dao của ông, tôi chỉ thấy một nỗi đau và một tình thương vô hạn.
Người viết có hai kiểu. Kiểu thứ nhất rạch vì ghét - chửi cho sướng miệng, chê bai cho hả giận, người đọc nghe xong chỉ thấy cay độc và sợ hãi.
Kiểu thứ hai rạch vì thương - nói ra sự thật đau đớn nhưng với một trái tim muốn người kia được cứu. Lời nói có thể đau, nhưng năng lượng phía sau là ấm, là nâng đỡ, là ôm lấy.
Thời AI, ta rất dễ sa vào kiểu thứ nhất. Thấy người ta dùng AI sao chép, ta chửi "lũ lười biếng, vô hồn". Nhưng chửi xong thì được gì? Người ta chỉ đóng cửa lại. Trách nhiệm của người viết tỉnh thức là phải nói được sự thật mà vẫn giữ được lòng từ.
Thành đã làm đúng giọng thứ 2 này và đã giữ nó làm trục gần 20 năm nay: Thành không chống AI, Thành dùng AI mỗi ngày. Nhưng Thành nói rõ: Chữ chạm tim thì không thể thuê viết hộ. Công thức thì AI cho được, nhưng một giọt nước mắt thật, một lần dám nói thật về nỗi sợ của mình thì không.
Hãy viết đau nhưng ấm. Người ta sẽ ở lại vì cái ấm rất thật đó.
5. SỐNG ĐỂ VIẾT, VIẾT ĐỂ SỐNG - AI GIỮ ĐƯỢC MỘT TRỤC MƯỜI NĂM, NGƯỜI ĐÓ CÓ NHÂN HIỆU.
Cả đời Lỗ Tấn chỉ có một trục duy nhất: Thức tỉnh. Từ khi bỏ Y khoa năm 1906 đến khi trút hơi thở cuối cùng năm 1936, ông không đổi trục. Dù nghèo, dù bị săn lùng, dù bị chửi là phản động, ông vẫn chỉ viết về một điều đó.
Đây là bài học về nhân sinh quan trọng nhất. Con người hiện đại khổ vì có quá nhiều trục. Nay thấy người ta bán khóa học giàu, mình cũng muốn bán. Mai thấy người ta làm healing, mình cũng muốn làm. Ta đổi trục liên tục nên ta vô sắc, vô hình. Không ai nhớ ta là ai.
Học viên học viết của Thành cũng vậy, mỗi ngày họ phải chiến đấu với cám dỗ “chạy trend” của riêng mình, ít người kiên trì, kiên nhẫn, kỷ luật với lựa chọn Trục của mình, theo định hướng của người dạy. Họ không hiểu: Rằng họ phải làm một điều gì đó, nhớ nhé, một điều thôi, đủ lâu, và đủ sâu, điều đó tự khắc trở thành Sự Nghiệp.
Nhân hiệu không phải là nổi tiếng. Nhân hiệu là khi người ta nhắc đến một giá trị, người ta nhớ đến tên bạn. Muốn vậy, bạn phải dám sống chết với một trục đủ lâu để trục đó trở thành con người bạn.
Thành đi gần 20 năm chỉ một trục: Sống để Viết - Viết để Sống với những góc nhìn mới và những giải pháp mới cho những điều đã cũ.
Thành đi qua nhiều người thầy: Tagore cho Thành sự an nhiên, cho trái tim lớn, Dostoevsky cho Thành can đảm đi vào bóng tối, Andersen cho Thành lối về của sự ở lại, và Lỗ Tấn cho Thành ngọn đuốc thức không bao giờ tắt.
Ai giữ được một trục 10 năm, người đó có nhân hiệu.
Ai đổi trục theo trend, người đó chỉ có sinh kế, không có sự nghiệp.
Tôi chọn nghề viết, vì mang trong mình một tinh thần như Lỗ Tấn.
Tôi muốn dùng ngòi bút của mình, dù nhỏ bé, để đánh thức một điều gì đó đã ngủ quên rất lâu: tâm linh nhân sinh và lương tri của con người.
Tôi đã thực sự đau lòng, khi nhìn thấy căn bệnh tê liệt của linh hồn đang lan ra. Người ta không còn nhận ra đâu là thật - đâu là giả. Không còn phân biệt được đâu là Sự Thật - đâu là Dối Trá.
Người ta sống, nhưng linh hồn thì đã ngủ mê.
Giữa một xã hội mà ai cũng viết chỉ để sinh nhai, sẽ còn ai dám viết vì chính mình và vì người khác?
….
Sau khi ra trường, tôi đã có cơ hội làm báo. Tôi đã ở trong biên chế Giáo dục, một vị trí mà nhiều người cũng mong muốn, nhưng linh hồn tôi gào thét ý nghĩa của sự sống, tôi đã bươn ra, đã chọn một góc tự do trong giáo dục, trong nghề viết của riêng mình…
Vì tôi không muốn viết những điều mà trái tim mình không thực sự muốn viết.
Tôi không muốn dùng ngòi bút của mình để nói những lời nói dối được viết bằng mực.
Mỗi khi viết một bài, tôi thấy mình đang chắt từng lời từ chính huyết quản của mình ra.
Có quá nhiều điều muốn viết. Nhiều đến mức trào ra ở cổ họng. Đến mức, nếu không được viết, tôi cảm tưởng mình không sống được.
Nhưng rồi tôi lại phải tiết độ lại.
Không phải vì tôi không dám.
Mà vì tôi biết, không phải ai cũng có thể đọc - hiểu - và thấm được.
Thật kỳ lạ, chúng ta luôn chỉ muốn nghe những gì mình muốn nghe, muốn đọc những gì mình muốn đọc.
Trong khi đáng lẽ, chúng ta phải dám nghe, dám đọc cả những điều mà không một ai muốn cho chúng ta được chạm vào.
Và tôi muốn viết chính những điều đó.
Những điều không ai muốn bạn được nghe. Nhưng bạn buộc phải nghe trong đời.
Vì đó là Sự Thật.
BÀI THỰC HÀNH NGAY 5 PHÚT BUỔI SÁNG DÀNH CHO CHÚNG TA: ĐỐI THOẠI CÙNG SỰ THẬT
Lấy giấy bút ra. Đừng mở điện thoại. Chỉ 5 phút thôi. Đây là cách chúng ta cầm đuốc như Lỗ Tấn, mỗi sáng.
Phút 1: THỞ VÀ HỎI
Nhắm mắt lại. Hít sâu 3 hơi. Rồi tự hỏi mình một câu duy nhất, thật chậm:
"Hôm nay, có một sự thật nào mình đang cố che giấu bằng mực không?"

Phút 2 & 3 & 4: VIẾT THẬT - VIẾT BẰNG MÁU
Viết liền tay, không sửa, không gọt, 3 dòng thôi, theo công thức này:
Dòng 1: Sự thật tôi đang né tránh là...
Dòng 2: Tôi né nó vì tôi sợ...
Dòng 3: Nếu hôm nay tôi dám nói ra 1% của sự thật đó, tôi sẽ viết...
Ví dụ của tôi sáng nay:
Sự thật tôi đang né tránh là tôi đang viết nhạt đi cho an toàn.
Tôi né nó vì tôi sợ bị unfollow, sợ bị chê là tiêu cực.
Nếu hôm nay tôi dám nói ra 1% của sự thật đó, tôi sẽ viết: Tôi thực sự mệt khi phải tỏ ra tích cực.
Phút 5: ĐỌC LẠI VÀ GIỮ LẠI
Đọc lại 3 dòng đó. Đặt tay lên ngực. Tự hỏi: "Dòng nào làm tim mình nhói lên một chút?" Đó chính là dòng có máu. Hãy giữ lại dòng đó cho bài viết hôm nay.
Hết 5 phút.
Không cần viết hay. Chỉ cần viết thật.
Bài này dài, và bạn không nên đọc lướt.
Hãy lưu lại để 5h30 sáng mai, bạn có đủ tĩnh lặng để làm 5 phút này.
Hãy chia sẻ về tường, không phải để khoe, mà để nhắc mình thực hành.
Và nếu bạn có một người bạn, một người em đang viết rất hay nhưng bài viết không còn máu nữa, đang AQ với chính mình, đang để đuốc của mình sắp tắt...
Hãy gửi bài thực hành này cho họ. Biết đâu, 5 phút này sẽ cứu được một ngòi bút.
Nguyễn Hà Thành
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét