MTT1: Thưa Cô LB, sở dĩ chương trình có đề tài hôm nay là “Trao niềm tin cho tuổi trẻ” vì lý do sau đây. Cô LB còn nhớ trong kỳ hội thoại cách đây hơn một tháng, sau khi chúng ta trao đổi với nhau về “cộng đồng Việt trên đất Mỹ”, một vài thích giả có liên lạc với tôi yêu cầu đào sâu thêm về tình trạng giới trẻ Việt, về mới liên hệ giữa các thế hệ trẻ - già như thế nào? Vì vậy mới có đề tài hôm nay, thưa Cô. Trở lại câu hỏi của cô LB, xin thưa. Toi vừa đọc một bài viết của tác giả Alex Thái dưới tựa đề: “VÌ SAO TÔI ĐẶT NIỀM TIN VÀO THẾ HỆ TRẺ: CAN ĐẢM ĐẶT CÂU HỎI, LẮNG NGHE VÀ THẤU HIỂU”, tôi chợt nảy sinh nhiều suy nghĩ về vấn đề trên. Vì sao? Vì tác giả bài viết là một người trẻ, tuổi trong khoảng thập niên 40, viết những suy nghĩ về tuổi trẻ hơn ở VN, chiếm trên 60% tỷ lệ dân số ở Việt Nam. Từ đó gợi hứng cho một ông già 84 viết về … khoảng cách giữa các thế hệ Việt … nhìn về quê hương.
Qua Alex Thái: “Chúng ta không nhất thiết phải đồng ý với nhau để có thể lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng nhau. Và nếu thật sự mong muốn những thế hệ sau có thể vượt qua những khoảng cách mà lịch sử và chính thế hệ chúng ta để lại, thì trước hết, chúng ta cũng cần đủ rộng lòng để các em được tìm tòi, thử nghiệm, kể những câu chuyện của mình, và đôi khi cả được sai để trưởng thành…. Có một điều tôi luôn tin tưởng và cố gắng thực hiện trong công việc cũng như cuộc sống: hãy trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội và sự khích lệ, bất kể các em sinh ra ở đâu, lớn lên trong hoàn cảnh nào, hay được nuôi dưỡng bằng những ký ức và cách nhìn lịch sử khác với mình.”
Tôi rất đồng tình với ý tưởng của Alex: “Khoảng cách thế hệ: Hãy trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội và sự khích lệ.” Theo tôi, đây không chỉ là một lời khuyên về giáo dục hay cách nuôi dạy con cháu. Đó còn là một triết lý về con người, về trách nhiệm của thế hệ đi trước và về tương lai của một dân tộc. Vì vậy, mới có câu chuyện giữa hai anh em mình hôm nay, thưa cô LB
LB2: Anh Truyết vừa nhắc lại lời của Alex Thái “Khoảng cách thế hệ: Hãy trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội và sự khích lệ”. Xin anh giải thích gợi ý của Alex Thái về cách trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội, và sự khích lệ như thế nào thưa anh, xin anh nói về sự tin tưởng tuổi trẻ trước ạ.
MTT2: Thưa cô LB, về sự tin tưởng tuổi trẻ, thiết nghĩ, trước hết, đừng bắt thế hệ trẻ phải sống theo khuôn mẫu của chúng ta. Mỗi thế hệ trưởng thành trong những điều kiện lịch sử khác nhau. Những điều mà thế hệ đi trước từng trải qua, từng tin tưởng và từng thành công không nhất thiết sẽ là con đường tốt nhất cho các thế hệ đi sau. Người lớn thường nói: “Ngày xưa chúng tôi đã làm như thế, tại sao các cháu không làm được?” Nhưng chúng ta có thể quên rằng thế giới ngày nay đã khác. Công nghệ, môi trường sống, các vấn đề xã hội và những thách thức mà người trẻ phải đối diện đều đang thay đổi. Tin tưởng thế hệ trẻ là chấp nhận rằng họ có quyền khác chúng ta.
Khi một người đã sống nhiều thập niên, tích lũy kinh nghiệm, trải qua thành công và thất bại, người ấy thường hình thành những nguyên tắc sống mà mình tin là đúng. Điều đó hoàn toàn tự nhiên. Nhưng có một điều chúng ta cần suy nghĩ: những kinh nghiệm từng giúp chúng ta thành công trong quá khứ có thể không còn đủ để giải quyết những vấn đề của tương lai.
Thế giới mà thế hệ trẻ đang sống không hoàn toàn giống thế giới mà chúng ta đã trải qua. Những tiến bộ khoa học, sự thay đổi của xã hội, những vấn đề môi trường và những thách thức về đạo đức đang đặt ra những câu hỏi mới. Vì thế, nếu chúng ta thật lòng mong muốn thế hệ sau tiến bộ, chúng ta phải chấp nhận rằng họ có thể suy nghĩ khác mình, lựa chọn những phương pháp khác mình, thậm chí chất vấn những điều mà mình từng xem là hiển nhiên.
- Tin tưởng không có nghĩa là đồng ý với mọi quyết định của người trẻ. Tin tưởng là tôn trọng quyền suy nghĩ độc lập của họ, ngay cả khi chúng ta chưa đồng ý với kết luận của họ.
- Tin tưởng người trẻ không có nghĩa là cho rằng họ luôn đúng. Đó là chấp nhận rằng họ có quyền suy nghĩ khác, lựa chọn khác và tìm ra những con đường mà chúng ta chưa từng biết đến.
LB3: Còn trao cho tuổi trẻ cơ hội như thế nào thưa anh?
MTT3: Xin nói thẳng ra là nếu đã giao cơ hội cho tuổi trẻ thì đừng chỉ trao trách nhiệm mà không trao quyền hạn. Có một nghịch lý trong mối liên quan giữa các thế hệ, người lớn thường mong muốn người trẻ trưởng thành, có sáng kiến và biết chịu trách nhiệm, nhưng khi người trẻ đưa ra một ý tưởng khác biệt, người lớn lại không muốn trao quyền quyết định cho họ. Chúng ta không thể vừa nói “các cháu hãy chủ động” vừa kiểm soát từng bước đi của các cháu.
Muốn người trẻ trưởng thành, cần cho họ có cơ hội:
- Được tham gia vào những quyết định thực sự có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ.
- Được thử nghiệm những ý tưởng mới, kể cả khi chúng khác với kinh nghiệm của thế hệ trước.
- Được phạm những sai lầm có thể sửa chữa, rồi học hỏi và sửa chữa từ chính những sai lầm ấy.
- Được đảm nhận những vai trò quan trọng, thay vì mãi mãi đứng bên cạnh làm phụ tá để chờ người lớn cho phép.
Đừng xem sự vượt qua của thế hệ sau là sự phủ nhận công lao của thế hệ trước. Có những người đã dành cả cuộc đời để xây dựng một gia đình, phát triển một tổ chức, đóng góp cho cộng đồng hoặc theo đuổi một lý tưởng. Khi thấy người trẻ muốn thay đổi cách làm, họ có thể cảm thấy những gì mình đã làm không còn được coi trọng.
Vì vậy, chúng ta nên nhìn vấn đề theo một hướng khác. Một người thầy giỏi không mong học trò suốt đời phải đứng dưới mình. Một người cha có trách nhiệm không mong con cái mãi mãi phụ thuộc vào mình. Một người lãnh đạo có tầm nhìn không mong tổ chức chỉ có thể hoạt động khi mình còn hiện diện. Ngược lại, thành quả lớn nhất của họ có thể chính là giúp những người đến sau có đủ năng lực để làm những việc mà bản thân họ chưa làm được.
Hãy hình dung một người trồng cây. Ông chăm sóc cây non, tưới nước, bảo vệ nó qua những ngày giông bão. Khi cây lớn lên, cành vươn cao hơn đầu ông, đó không phải là điều đáng buồn. Đó chính là kết quả mà ông đã mong đợi từ ngày đầu tiên.
Nếu thế hệ sau có thể đi xa hơn thế hệ trước, đó không nhất thiết là vì thế hệ trước đã làm chưa đủ tốt. Có khi chính vì thế hệ trước đã làm tốt mà thế hệ sau mới có điều kiện tiến xa hơn.
Tôi cho rằng đây là một thước đo rất đẹp của sự trưởng thành, chúng ta có đủ tự tin để vui mừng trước những thành tựu của người đến sau, ngay cả khi họ vượt qua mình.
Không trao cơ hội thì không thể đòi hỏi kinh nghiệm. Không trao quyền thì khó có thể đòi hỏi tinh thần trách nhiệm. Điều này đúng trong gia đình, trường học, các tổ chức xã hội và cả trong việc xây dựng tương lai của một quốc gia, thưa cô LB.
LB4: Còn khuyến khích và khích lệ tuổi trẻ thì anh diễn giảng làm sao?
MTT4: Nói về sự khích lệ, có thể nói là giúp người trẻ có đủ can đảm để bước tiếp. Thưa cô LB, không phải người trẻ nào cũng có tài năng nổi bật, điều kiện thuận lợi hay sự tự tin cần thiết. Có những người chỉ cần một lời khích lệ đúng lúc để cháu có thể tiếp tục cố gắng. Có những người cần một cơ hội thứ hai, thứ ba sau những lần thất bại. Và có những người cần được lắng nghe trước khi bị phê bình.
Khích lệ không phải là khen ngợi mọi việc họ làm. Đó là giúp họ nhận ra giá trị của bản thân, đồng thời đủ can đảm để nhìn nhận những thiếu sót và sửa đổi. Đôi khi chúng ta chỉ cần nói: “Cháu hãy thử đi. Nếu chưa thành công, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nguyên nhân.” Một câu nói như thế có thể không thay đổi cả thế giới, nhưng có thể thay đổi cách một người trẻ nhìn một người lớn, và nhìn nhận chính mình.
Tình thương chân chính không phải là giữ người khác bên cạnh mình mãi mãi. Trong gia đình, cha mẹ thường mong muốn bảo vệ con cái khỏi những sai lầm. Mong muốn ấy xuất phát từ tình thương. Tuy nhiên, nếu sự bảo vệ kéo dài đến mức cha mẹ quyết định thay con mọi việc, thì tình thương có thể vô tình trở thành một giới hạn.
Một người trẻ không thể học cách tự đứng vững nếu luôn có người đứng thay mình. Họ cũng không thể hình thành khả năng phán đoán nếu mọi câu trả lời đều đã được người khác quyết định sẵn. Điều này không có nghĩa là cứ để mặc người trẻ tự xoay xở. Người lớn vẫn cần hiện diện, hướng dẫn và giúp đỡ, nhất là khi hậu quả của một sai lầm có thể nghiêm trọng hoặc không thể đảo ngược.
LB5: Thưa anh Truyết, khoảng cách thế hệ của người Việt ở hải ngoại, theo LB nghĩ, cũng là một cản ngại không nhỏ trong giao tiếp, trao đổi, thậm chí đến những hợp tác trong công việc, trong quan niệm về cuộc sống, hay thảo luận chính trị, thời sự, v.v…giữa các thế hệ. Các rào cản ấy không chỉ xuất phát từ sự khác biệt về tuổi tác. Nó còn xuất phát từ cách chúng ta nhìn nhận sự khác biệt ấy. Nếu thế hệ trước xem kinh nghiệm của mình là chân lý bất biến, còn thế hệ trẻ xem mọi giá trị cũ đều lỗi thời, thì hai bên khó có thể gặp nhau. Anh Truyết lý giải điều nầy như thế nào?
MTT5: Khoảng cách thế hệ không nhất thiết là một cuộc xung đột trẻ - già. Nhưng nếu người lớn sẵn lòng lắng nghe và người trẻ sẵn lòng học hỏi, khoảng cách ấy có thể trở thành một nguồn lực quý báu. Thế hệ trước có kinh nghiệm, ký ức lịch sử và sự từng trải. Đối lại, thế hệ trẻ có năng lượng, khả năng thích nghi, những câu hỏi mới và những cách giải quyết mới. Hai bên không cần phải giống nhau. Điều quan trọng là biết bổ túc lẫn nhau.
Thế hệ trước không nên sống thay cho thế hệ sau; họ nên giúp thế hệ sau có đủ hành trang để tự mình bước đi. Và thế hệ trẻ cũng không cần phủ nhận những gì thế hệ trước đã làm để chứng minh rằng mình có thể làm tốt hơn.
Khi nói về sự phát triển của Việt Nam, chẳng hạn, nếu muốn xây dựng một xã hội có tinh thần sáng tạo, trách nhiệm và nhân bản, chúng ta không thể chỉ nói với người trẻ rằng họ là tương lai của đất nước. Chúng ta còn phải cho họ cơ hội tham gia kiến tạo tương lai ấy ngay từ hôm nay. Điều đó có nghĩa là lắng nghe tiếng nói của người trẻ, tôn trọng những ý tưởng khác biệt, tạo điều kiện cho họ nghiên cứu, khởi nghiệp, tham gia hoạt động cộng đồng và đảm nhận những công việc có ích cho xã hội.
Đồng thời, cần xây dựng môi trường trong đó năng lực, sự liêm chính và đóng góp thực tế được coi trọng; nơi người trẻ có thể đặt câu hỏi, tranh luận có trách nhiệm và sửa chữa những sai lầm mà không bị đóng khung bởi định kiến như họ còn quá trẻ, chưa có kinh nghiệm, v.v.
Mỗi thế hệ đều có những giá trị đáng gìn giữ như lòng trung thực, tinh thần trách nhiệm, sự cảm thông, lòng biết ơn, ý thức phục vụ cộng đồng và sự tôn trọng con người. Nhưng những giá trị ấy không nhất thiết phải được thể hiện bằng cùng một cách sống, cùng một nghề nghiệp hay cùng một quan điểm xã hội. Chẳng hạn, thế hệ trước có thể thể hiện trách nhiệm với gia đình bằng cách làm việc vất vả, hy sinh lợi ích cá nhân và dành dụm cho con cái, giống như trường hợp của những người tị nân Việt lúc ban đầu, ngày sau năm 1975. Thế hệ sau có thể vẫn trân trọng những giá trị ấy, nhưng lựa chọn cách cân bằng khác giữa công việc, gia đình và cuộc sống, như các thế hệ 1 ½, 2, và 3 ở hải ngoại hiện tại.
Điều cần hỏi không phải là: “Tại sao các cháu không sống giống chúng tôi?” mà là: “Trong cách sống mới ấy, các cháu có còn biết yêu thương, trung thực, có trách nhiệm và tôn trọng người khác hay không?”
Nếu những giá trị cốt lõi vẫn được giữ gìn, sự thay đổi về hình thức không nhất thiết là sự suy thoái.
Truyền thống có sức sống không phải là truyền thống không bao giờ thay đổi, mà là truyền thống có khả năng tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp trong những hoàn cảnh mới. Đây cũng là cách để tránh hai thái cực, bảo thủ đến mức phủ nhận mọi đổi mới, hoặc chạy theo cái mới đến mức đánh mất những điều đáng quý của quá khứ.
Một đất nước không thể đổi mới bền vững nếu thế hệ trẻ chỉ được yêu cầu tiếp nhận những gì có sẵn mà không được tham gia đặt câu hỏi, đề nghị giải pháp và chịu trách nhiệm về công việc chung.
Muốn phát huy tiềm năng của người trẻ, xã hội cần tạo ra những cơ hội thực tế trong giáo dục, nghiên cứu khoa học, quản lý, hoạt động cộng đồng và bảo vệ môi trường. Người trẻ cần được đánh giá dựa trên năng lực, phẩm chất và kết quả công việc, chứ không chỉ dựa trên tuổi tác, quan hệ hay mức độ tuân theo những quan niệm đã có. Đồng thời, người trẻ cũng cần hiểu rằng cơ hội không chỉ là quyền được làm theo ý mình. Cơ hội đi cùng trách nhiệm, năng lực tự phê bình và sự tôn trọng đối với những người đã đóng góp trước đó.
Một xã hội tiến bộ không phải là xã hội trong đó người trẻ luôn đúng và người già luôn sai. Đó là xã hội trong đó không ai bị xem là đúng chỉ vì lớn tuổi hơn, và cũng không ai được xem là đúng chỉ vì trẻ tuổi hơn. Điều quan trọng là lý lẽ, bằng chứng, phẩm chất và lợi ích chung.
Nếu thế hệ trước có thể trao quyền mà không áp đặt, còn thế hệ trẻ có thể đổi mới mà không khinh thường quá khứ, hai thế hệ sẽ không còn là hai phía đối nghịch. Họ trở thành những người cùng xây dựng tương lai.
Một xã hội không biết tin tưởng thế hệ kế tiếp sẽ khó có thể đổi mới. Một xã hội chỉ biết đòi hỏi người trẻ hy sinh mà không trao cho họ cơ hội phát triển cũng khó có thể tiến xa.
LB6: Thưa anh. Thế hệ đi trước đã dành một phần cuộc đời để xây dựng những gì chúng ta đang có. Nhưng tương lai không thể chỉ được xây dựng bằng những kinh nghiệm của quá khứ:
- Muốn thế hệ trẻ trưởng thành, hãy trao cho họ sự tin tưởng;
- Muốn họ có năng lực, hãy trao cho họ cơ hội;
- Muốn họ có nghị lực, hãy trao cho họ sự khích lệ.
Đừng đòi hỏi người trẻ phải đi đúng con đường chúng ta đã đi. Hãy giúp họ có đủ kiến thức để nhận biết con đường đúng, đủ bản lĩnh để lựa chọn và đủ trách nhiệm để chấp nhận hậu quả từ những lựa chọn của mình. Và khi họ thất bại, đừng vội nói rằng chúng ta đã đúng. Hãy cùng họ tìm hiểu điều gì chưa đúng, để lần sau họ có thể làm tốt hơn. Những suy nghĩ trên có thích hợp với tình trạng hiện nay không TS Truyết? Xin anh đào sâu thêm các khái niệm chúng ta khơi mào ở phần trên.
MTT6: Thưa cô LB. Di sản quý giá nhất mà thế hệ trước có thể trao lại không phải là một thế giới đã được sắp đặt sẵn, mà là niềm tin và khả năng để thế hệ sau tự xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Tin tưởng thế hệ trẻ cũng chính là chấp nhận rằng đến một ngày nào đó, họ sẽ làm những việc khác với chúng ta, nghĩ khác với chúng ta, và có thể làm tốt hơn chúng ta. Đó không phải là sự phủ nhận công lao của thế hệ trước. Ngược lại, đó có thể là bằng chứng cho thấy những gì thế hệ trước đã vun trồng không bị lãng phí.
Xin được tâm sự: “Tôi không cho rằng mọi người đều phải trải qua sự chuyển biến này theo cùng một cách. Nhưng theo tôi, đây là một trong những khả năng đẹp đẽ nhất của tuổi già, không còn cần phải giữ lấy vị trí trung tâm, mà có thể tìm thấy niềm vui trong sự trưởng thành của người khác.”
Và khi người trẻ đi xa hơn, chúng ta có thể nhìn họ với niềm vui thay vì sự tiếc nuối, bởi vì cuộc đời của một thế hệ không chỉ có ý nghĩa trong những gì thế hệ ấy trực tiếp thực hiện. Nó còn có ý nghĩa trong những khả năng mà thế hệ ấy mở ra cho những người đến sau. Có lẽ đến một lúc nào đó, điều quan trọng không còn là chúng ta đã đi được bao xa, mà là chúng ta đã giúp những người đến sau có thể đi xa đến mức nào.
Di sản quý giá nhất không phải là khiến thế hệ sau tiếp tục giống chúng ta, mà là giúp họ trở thành phiên bản tốt đẹp nhất của chính họ.
“Thành công của thế hệ trước không phải là tạo ra những người kế tục mình, mà là tạo điều kiện để thế hệ sau có thể làm được những điều tốt đẹp hơn cả những gì mình từng hình dung.” Suy nghĩ trên, thiết nghĩ sẽ “rất khó” để cho những người quản lý đất nước hiện tại “tiêu hóa” được. Thật đáng tiếc!
LB7: Theo LB nghĩ, ký ức đau buồn ở Việt Nam là một phần của lịch sử, không nên bị xóa bỏ, nhưng những người đã trực tiếp trải qua chiến tranh, mất mát gia đình, chia lìa, tù đày, vượt biển, di tản hay phải rời bỏ quê hương có quyền kể lại những gì mình đã trải qua. Đó là ký ức của một đời người. Không ai có quyền yêu cầu họ quên đi những đau khổ ấy chỉ vì thời gian đã trôi qua. Đối với thế hệ trẻ sinh ra sau chiến tranh, những câu chuyện ấy giúp các em hiểu rằng hòa bình không phải là điều tự nhiên mà có; rằng đằng sau những cuộc di dân, những gia đình ly tán và những cuộc đời dang dở, chết chóc là những con người thật, với những hy vọng và nỗi đau thật.
Nhưng có một điều chúng ta cần nhớ: Truyền lại ký ức là giúp thế hệ sau hiểu những gì đã xảy ra; không phải bắt họ phải đau khổ giống chúng ta. Một người trẻ có thể thành kính lắng nghe câu chuyện của ông bà, cha mẹ mà không nhất thiết phải trải qua cùng một cảm xúc. Các em có thể ghi nhận nỗi đau ấy, tôn trọng những hy sinh ấy và vẫn có quyền nhìn về tương lai bằng một tâm thế khác. Đó không phải là sự vô ơn. Đó là quyền được sống cuộc đời của thế hệ mình. Anh nghĩ như thế nào về vấn đề nầy?
MTT7: Thưa cô LB. Câu hỏi :”Có nên truyền lại hận thù cho thế hệ sau không?”. Đây chính là ranh giới quan trọng nhất. Hận thù thường xuất phát từ một tổn thương có thật. Người mất mát có thể cảm thấy rằng nếu mình không tiếp tục căm giận, thì dường như mình đang phản bội những người đã khuất hoặc xem nhẹ những bất công mà mình từng chịu đựng. Và tôi hiểu vì sao tâm lý ấy có thể tồn tại qua nhiều thập niên. Tuy nhiên, cần phân biệt ba điều:
- Ghi nhớ: Không quên những người đã chịu đau khổ và những sự kiện đã xảy ra.
- Đòi hỏi công lý: Mong muốn sự thật được làm sáng tỏ, những sai trái được nhìn nhận và những quyền lợi chính đáng được bảo vệ.
- Nuôi dưỡng hận thù: Muốn thế hệ sau tiếp tục căm ghét một tập thể, một cộng đồng hay những con người chỉ vì họ thuộc về một phía của lịch sử.
Hai điều đầu có thể là nền tảng của một xã hội có trách nhiệm. Điều thứ ba có thể khiến những đau thương của quá khứ tiếp tục chi phối những người chưa từng trải qua chúng. Một người trẻ sinh ra sau chiến tranh không chịu trách nhiệm cá nhân về tất cả những gì những người thuộc thế hệ trước đã làm. Người ấy cần được đánh giá bằng hành động, phẩm chất và trách nhiệm của chính mình.
Công lý đòi hỏi chúng ta không quên sự thật, nhưng công lý không đòi hỏi chúng ta phải truyền hận thù từ đời này sang đời khác. Chúng ta có thể lên án một hành động bất công mà không cần kết án vĩnh viễn mọi người thuộc về một phía. Chúng ta có thể bảo vệ ký ức của nạn nhân mà không biến con cháu mình thành những người phải tiếp tục cuộc chiến của quá khứ vì hận thù…
Thế hệ đi trước có trách nhiệm truyền đạt ký ức, kinh nghiệm và những bài học mà họ đã trả giá bằng chính cuộc đời mình. Nhưng trách nhiệm ấy không bao gồm quyền quyết định trước rằng thế hệ sau phải có cùng một kết luận chính trị, cùng một cảm xúc hay cùng một thái độ đối với những con người đang sống hôm nay.
Chúng ta có thể yêu cầu thế hệ trẻ tôn trọng lịch sử, nhưng không nên bắt các em phải thừa kế nguyên vẹn mọi định kiến và cảm xúc của chúng ta.
LB8: Theo anh, chúng ta, thế hệ thứ I có thể trao truyền lại những biến cố lịch sử đau thương đã trải qua, cho các em cháu hiểu được một giai đoạn lịch sử dân tộc, để các em ghi nhớ. Chúng ta có quyền tích giữ đau buồn hay hận thù cho bản thân. Nhưng theo LB nghĩ, việc trao truyền hận thù trên cho tuổi trẻ, thế hệ 2 hay 3, có cần thiết hay không anh Truyết?
MTT8: Tôi xin nói ngay: Không và không nên làm như thế. Vì sao? Thế hệ trẻ Việt Nam có quyền tự quyết định hướng đi cho tương lai đất nước. Sau khi được cung cấp những hiểu biết cần thiết về lịch sử, thế hệ trẻ phải có quyền quyết định hướng đi cho tương lai Việt Nam. Điều đó không có nghĩa là tuổi trẻ phải quên quá khứ, cũng không có nghĩa là mọi quan điểm đều đúng như nhau. Mà điều đó có nghĩa là các em cần được tiếp cận lịch sử từ nhiều nguồn đáng tin cậy, được xem xét bằng chứng, được nghe những trải nghiệm khác nhau và được tự mình suy nghĩ. Từ nền tảng ấy, các em có quyền đặt ra những câu hỏi của riêng mình:
- Việt Nam cần xây dựng một thể chế như thế nào để bảo vệ phẩm giá và quyền tự do của con người?
- Làm thế nào để những bất công trong quá khứ không tái diễn?
- Làm thế nào để phát triển giáo dục, khoa học, kinh tế và môi trường?
- Làm thế nào để người Việt ở trong nước và hải ngoại có thể hợp tác vì lợi ích chung?
- Làm thế nào để các thế hệ sau không phải tiếp tục trả giá cho những xung đột mà họ không tạo ra?
Đó mới chính là những câu hỏi hướng đến tương lai.
Đặc biệt, nếu thế hệ trẻ lựa chọn những phương pháp khác với thế hệ cha anh để theo đuổi tự do, công lý và một xã hội tốt đẹp hơn, chúng ta nên đánh giá những lựa chọn ấy bằng tính chính đáng, hiệu quả và trách nhiệm của chúng, chứ không chỉ bằng mức độ giống với những gì thế hệ trước từng làm.
Thế hệ trước có thể trao lại những câu hỏi lớn của lịch sử; nhưng không nên giữ độc quyền đối với những câu trả lời cho tương lai.
LB9: Làm sao bảo tuổi trẻ giữ được ký ức lịch sử mà không giam giữ tuổi trẻ trong quá khứ, anh Truyết?
MTT9: Đây là một vấn đề rất đáng suy ngẫm. Những người Việt phải rời quê hương vì chiến tranh và những biến động chính trị có những ký ức và trải nghiệm cần được tôn trọng. Những ký ức ấy góp phần giải thích lịch sử hình thành cộng đồng, những hy sinh của cha mẹ và những lý do khiến nhiều gia đình lựa chọn xây dựng cuộc sống ở một đất nước khác.
Nhưng các thế hệ trẻ lớn lên tại Hoa Kỳ và các quốc gia khác cũng có những trải nghiệm riêng. Họ có thể quan tâm đến nhân quyền, giáo dục, môi trường, cơ hội kinh tế, sự hòa nhập xã hội và tương lai của người dân Việt Nam. Họ có thể muốn tìm hiểu lịch sử Việt Nam mà không muốn mọi sinh hoạt cộng đồng đều xoay quanh những bất đồng của nhiều thập niên trước. Điều đó không nhất thiết chứng tỏ họ thờ ơ với nguồn cội. Có thể họ đang tìm một cách khác để thể hiện tình yêu đối với đất nước Việt Nam.
Chẳng hạn, thay vì chỉ yêu cầu con cháu tham gia những sinh hoạt tưởng niệm, thế hệ trước có thể mời các em tham gia những dự án học bổng cho học sinh nghèo, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, phát triển giáo dục hoặc hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn. Như vậy, ký ức lịch sử không bị loại bỏ. Nó được chuyển hóa thành trách nhiệm đối với con người hôm nay.
Thiết nghĩ, một cộng đồng sẽ có sức sống lâu dài hơn nếu biết kết hợp hai điều: tôn trọng những gì thế hệ trước đã trải qua và mở rộng không gian để thế hệ sau tự chọn cách đóng góp.
Có lẽ chúng ta chỉ tự hỏi: “Làm thế nào để những đau thương mà thế hệ trước đã chịu đựng có thể trở thành bài học giúp thế hệ sau xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn?
Sự chuyển hóa ấy có thể diễn ra theo ba hướng:
· Thứ nhất, từ đau khổ đến sự thấu hiểu: Biết rằng chiến tranh và những bất công có thể gây tổn thương cho con người qua nhiều thế hệ.
· Thứ hai, từ sự thấu hiểu đến trách nhiệm: Tìm cách bảo vệ quyền con người, công lý, hòa bình và những điều kiện để những bi kịch tương tự không tái diễn.
· Thứ ba, từ trách nhiệm đến hành động: Đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu, môi trường và những chương trình thực sự cải thiện cuộc sống của người dân.
Từ đây, chúng ta thấy rằng, quá khứ không nhất thiết phải trở thành một gánh nặng đè lên tương lai. Nó có thể trở thành nguồn động lực để chúng ta xây dựng một xã hội nhân bản hơn. Và nếu một người từng chịu nhiều đau khổ vẫn có thể mong muốn con cháu mình sống trong một xã hội tự do, công bằng, không bị chi phối bởi hận thù, thì đó không phải là quên lãng. Đó là một hình thức vượt lên trên đau khổ.
LB10: Cảm ơn anh Truyết đã cho nhiều ý kiến hết sức xây dựng và chính xác về việc phân tích cặn kẻ các khoảng cách giữa các thế hệ trẻ - già, cũng như giải thích và đề nghị một số giải pháp nhằm xóa đi cách khoảng cách thế hệ và nhắm về tương lai một Việt Nam tưới sang ngày mai. Hôm nay 11/11 là Ngày Cựu Chiến binh Hoa Kỳ, xin anh nói thêm vài lời về Ngày tưởng niệm nầy để chấm dứt chương trình Chuyện Đời Thường hôm nay.
MTT10: Tôi xin nói ngay:”Xin đừng bắt tuổi trẻ sống mãi trong quá khứ”. Thế hệ đi trước có trách nhiệm kể lại lịch sử, gìn giữ ký ức và giúp con cháu hiểu những hy sinh, mất mát mà cha ông đã trải qua rồi. Những đau thương ấy xứng đáng được lắng nghe, tôn trọng và ghi nhớ. Nhưng chúng ta cần phân biệt giữa việc truyền lại sự thật và việc truyền lại hận thù.
Chúng ta có thể dạy con cháu không quên những bất công, nhưng không nên buộc các em phải căm ghét suốt đời. Chúng ta có thể mong muốn các em bảo vệ công lý, nhưng không nên quyết định thay các em phải nghĩ gì, cảm thấy gì và lựa chọn con đường nào.
Lịch sử thuộc về tất cả chúng ta. Nhưng tương lai thuộc về những người đang sống và những thế hệ nối tiếp sẽ đến. Nếu thế hệ trước thật lòng yêu thương thế hệ sau, hãy trao cho các em sự thật để hiểu quá khứ, tri thức để đánh giá hiện tại, tự do để lựa chọn và trách nhiệm để xây dựng tương lai.
Đừng bắt tuổi trẻ phải tiếp tục cuộc chiến trong tâm trí của chúng ta. Hãy giúp các em đủ bản lĩnh để ngăn những bi kịch của lịch sử tái diễn, đủ nhân ái để không biến bất kỳ cộng đồng nào thành kẻ thù vĩnh viễn, và đủ khôn ngoan để biết rằng yêu nước không nhất thiết phải đồng nghĩa với nuôi dưỡng hận thù.
Di sản quý giá nhất của một thế hệ không phải là truyền lại cho con cháu nỗi đau mà mình đã mang, mà là giúp con cháu biến ký ức về nỗi đau ấy thành quyết tâm xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Chúng ta không thể thay đổi lịch sử đã xảy ra. Nhưng chúng ta có thể lựa chọn không để hận thù của lịch sử quyết định hoàn toàn tương lai của con cháu mình, của thế hệ nối tiếp.
Thưa Cô LB – Thưa Quý thính giả của Radio VVA. Nhân dịp Ngày Cựu Chiến Binh Hoa Kỳ – Veterans Day, 11 tháng 11, xin chia sẻ vài lời tưởng niệm và tri ân:
Ngày 11 tháng 11 không chỉ là ngày tưởng nhớ những người đã khoác áo lính, mà còn là dịp để chúng ta suy ngẫm về giá trị của hòa bình, sự hy sinh và phẩm giá con người.
Đằng sau mỗi người cựu chiến binh là một câu chuyện riêng: những năm tháng xa gia đình, những hiểm nguy nơi chiến trường, những mất mát không dễ gọi thành tên và đôi khi là những vết thương vẫn còn âm thầm trong tâm hồn sau khi tiếng súng đã ngừng.
Hôm nay, chúng ta xin cúi đầu tri ân những người đã phục vụ đất nước, những người đã hy sinh mạng sống, sức khỏe, tuổi trẻ và những năm tháng bình yên của mình. Sự biết ơn ấy không chỉ thể hiện qua lời nói hay nghi thức tưởng niệm, mà còn qua cách chúng ta chăm sóc các cựu chiến binh, nâng đỡ gia đình họ và xây dựng một xã hội biết trân trọng sự sống.
Và có lẽ, bài học sâu sắc nhất của ngày này là: Tôn vinh người lính không chỉ là nhớ đến lòng can đảm trong chiến tranh, mà còn là nỗ lực xây dựng một thế giới trong đó các thế hệ mai sau không phải tiếp tục hy sinh vì những cuộc chiến có thể tránh được.
Xin kính chúc các cựu chiến binh Hoa Kỳ sức khỏe, bình an và luôn được xã hội trân trọng. Xin tri ân những người đã phục vụ. Xin tưởng nhớ những người đã nằm xuống. Và xin cùng nhau gìn giữ hòa bình cho những người còn sống và các thế hệ mai sau.
Happy Veterans Day – November 11.
🌿 Biết ơn quá khứ, trân trọng hiện tại và có trách nhiệm với tương lai — đó cũng là một cách để chúng ta tôn vinh những người đã hy sinh cho đất nước.
Mai Thanh Truyết
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét