Tượng và họa ảnh nữ sĩ Tiết Đào
6. Bài thơ THU TUYỀN 秋泉 của Tiết Đào 薛濤 :
TIẾT ĐÀO 薛濤（Khoảng 768—832）tự là Hồng Độ 洪度, người đất Kinh Triệu xứ Trường An (TP.Tây An tỉnh Thiểm Tây ngày nay). Bà là Nữ Thi nhân đời Đường, là nhạc kỹ nỗi tiếng của xứ Thành Đô. Bà chế tác ra loại giấy có màu hồng đào dùng để chép thơ, gọi là "Tiết Đào Tiên 薛濤箋". Từng có một mối tình nồng thắm với thi nhân tài tử Nguyên Chẩn. Sau khi thoát ly phường nhạc bà vẫn ở vậy không lấy chồng. Công viên Vọng Giang Lâu của xứ Thành Đô ngày nay còn có danh thắng TIẾT ĐÀO MỘ 薛濤墓.
<!>
Người đời sau xưng tụng bà là một trong "Tứ Đại Nữ Thi Nhân đời Đường 唐代四大女詩人", và là một trong "Thục Trung Tứ Đại Tài Nữ 蜀中四大才女". Thơ của bà còn lưu truyền đến đời sau hơn 90 bài.
Sau đây là một trong những bài thơ Thất Ngôn Tứ Tuyệt nổi tiếng của bà :
秋泉 THU TUYỀN
冷色初澄一帶煙， Lãnh sắc sơ trừng nhất đới yên,
幽聲遙瀉十絲絃。 U thanh dao tả thập ti huyền.
長來枕上牽情思， Trường lai chẩm thượng khiên tình tứ,
不使愁人半夜眠。 Bất sử sầu nhân bán dạ miên !
* Chú thích :
- Thu Tuyền 秋泉 : là Suối Thu, là Suối nước khi vào thu.
- Trừng 澄 : là Trong suốt. Sơ 初 là mới, vừa mới. Sơ Trừng 初澄 là Vừa mới chuyển sang trong suốt khi mùa thu đến.
- Nhất Đới Yên 一帶煙 : là Một dãy như sương như khói.
- U Thanh 幽聲 : là Âm thanh trầm buồn.
- Tả 瀉 : Chữ TẢ 瀉 nầy có ba chấm Thủy 氵chỉ (nước) Tuôn, đổ xuống.
- Trường Lai 長來 : là Hồi nào tới giờ; Chỉ việc gì đó xảy ra liên tục từ qúa khứ cho đến hiện nay. Còn có nghĩa là "Hồi nào tới giờ... vẫn vậy!".
- Khiên 牽: là Dẫn, Dắt. Nhưng KHIÊN TÌNH TỨ 牽情思 không có nghĩa là "Dẫn dắt tâm tư tình cảm", mà có nghĩa là "Khơi dậy cái tâm tình nhớ thương ở trong lòng".
- Sử 使 : là Làm cho, Khiến cho; nhưng BẤT SỬ 不使 có nghĩa là "Không để cho".
* Nghĩa bài thơ :
SUỐI THU
Cái lạnh lẽo của mùa thu làm cho con suối mới trong xa trông giống như là một dãy sương khói mông lung. Âm thanh trầm buồn của tiếng suối xa xa nghe như là tiếng thập huyền cầm văng vẳng. Cứ thế hằng đêm bên gối tiếng suối như cứ khơi dậy cái tâm tình nhớ thương ở trong lòng. Không để cho con người sầu muộn có thể yên giấc lúc nửa đêm về sáng.
Đọc bài thơ của nữ sĩ Tiết Đào làm cho ta nhớ đến bài "Giọt Lệ Thu" của nữ sĩ Tương Phố thời Tiền chiến với...
Sầu thu nặng lệ thu đầy
Vi lau san sát hơi may lạnh lùng
Ngổn ngang trăm mối bên lòng
Ai đem thu cảnh bạn cùng thu tâm.
Thu Cảnh đã hiu hắt buồn rồi; Thu Tâm càng se sắt hơn với những người đa sầu đa cảm. THU 秋 trên TÂM 心 dưới kết thành nỗi SẦU 愁 của buổi đầu thu heo may lạnh lẽo.
* Diễn Nôm :
THU TUYỀN
Suối lạnh vừa trong như khói mây,
Róc ra róc rách tựa mười dây.
Tình riêng vẳng mãi vang bên gối,
Không để người sầu được ngủ say.
Lục bát :
Suối trong như dãy khói mây,
Tiếng tuôn róc rách mười dây đàn buồn.
Tình sầu bên gối mãi vương,
Khiến người sầu muộn canh trường khôn yên.
7. Bài thơ SƠN HÀNH 山行 của Đỗ Mục 杜牧 :
ĐỖ MỤC 杜牧（803－853）hiệu là Mục Chi 牧之, người đất Vạn Niên Kinh Triệu (thuộc Tây An tỉnh Thiểm Tây hiện nay). Ông là cháu của Tể Tướng Đỗ Hựu, đậu Tiến sĩ giữa những năm Đại Hòa (827-835). Ông nổi tiếng về văn thơ, được người đời xưng tụng là "Tiểu Đỗ 小杜" để phân biệt với Đỗ Phủ là "Lão Đỗ 老杜". Đỗ Mục cùng với Lý Thương Ẩn hợp thành một cặp "Tiểu Lý Đỗ" của buổi Tàn Đường, để phân biệt với Lý Bạch là Đỗ Phủ là cặp "Lão Lý Đỗ" của buổi Thịnh Đường. Ông còn lưu lại rất nhiều văn thơ nổi tiếng.
Sau đây là một bài thơ Thất ngôn Tứ tuyệt nổi tiếng của ông :
山行 SƠN HÀNH
遠上寒山石徑斜， Viễn thượng hàn sơn thạch kính tà,
白雲生處有人家。 Bạch vân sinh xứ hữu nhân gia.
停車坐愛楓林晚， Đình xa tọa ái phong lâm vãn,
霜葉紅於二月花。 Sương diệp hồng ư nhị nguyệt hoa.
* Chú thích :
- SƠN HÀNH 山行 : là "Đi trên đường núi".
- Thạch Kính 石徑 : đường đá, đường được lát đá.
- Sinh Xứ 生處 : là Nơi được sinh ra, nơi tạo ra...
- Tọa 坐 : Trợ từ, nên không có nghĩa là NGỒI, mà là VÌ. TỌA ÁI 坐愛 là Vì yêu thích.
- Sương Diệp 霜葉 : chỉ lá phong nhuốm sương thu làm chuyển đổi màu xanh thành màu đỏ thắm.
* Nghĩa bài thơ :
ĐI TRÊN ĐƯỜNG NÚI
Xa tít trên núi cao lạnh lẽo, trên con đường đá xiên xiên, nơi mà mây trắng được tạo ra trên triền núi, thấp thoáng ẩn hiện mấy nóc nhà ai nơi đó. Ta dừng xe lại vì thích ngắm cảnh rừng phong khi chiều xuống, lá phong bị sương thu nhuốm đỏ rực rỡ còn hơn là hoa của tháng hai nữa. (Tháng Hai là tháng giữa của mùa Xuân, khi muôn hoa đều nở rộ cả !).
* Diễn Nôm :
SƠN HÀNH
Xa tít núi cao lối đá bày,
Nhà ai thấp thoáng dưới mây bay.
Dừng xe ngắm rừng phong chiều xuống,
Lá đỏ còn hơn hoa tháng hai !
Lục bát :
Đường cao núi lạnh đá bày,
Trong mây thấp thoáng nhà ai mơ màng.
Dừng xe ngắm lá chiều tàn,
Lá phong đỏ rực hơn ngàn hoa xuân !
8. Bài thơ THU DẠ KHÚC 秋夜曲 của Vương Nhai 王涯 đời Đường :
VƯƠNG NHAI 王涯（？—835）tự là Quảng Tân, người đất Thái Nguyên (thuộc tỉnh Sơn Tây ngày nay). Ông là Hàn Lâm Học sĩ, đậu Tiến sĩ năm Trinh Nguyên, đến năm Nguyên Hòa thăng Trung Thư Thị Lang. Sau thiên làm Lại Bộ Thị Lang, Đông Xuyên Tiết Độ Sứ. Đời vua Đương Văn Tông được phục chức Thừa Tướng. Toàn Đường Thi Tập còn lưu lại một quyển thơ của ông. Dưới đây là một bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt thuộc nhạc phủ khuê oán nổi tiếng của ông :
秋夜曲 THU DẠ KHÚC
桂魄初生秋露微， Quế phách sơ sinh thu lộ vi,
輕羅已薄未更衣。 Khinh la dĩ bạc vị canh y.
銀箏夜久殷勤弄， Ngân tranh dạ cửu ân cần lộng,
心怯空房不忍歸。 Tâm khiếp không phòng bất nhẫn quy.
* Chú thích :
- THU DẠ KHÚC 秋夜曲 : là "Điệu khúc Đêm thu". KHÚC 曲 là một thể loại thơ Nhạc phủ có thể phổ nhạc để hát được.
- Quế Phách 桂魄 : QUẾ 桂 là Cây Quế, tương truyền trong mặt trăng có cây quế cao 500 trượng (Việt Nam ta thì cói là cây Đa) Nên QUẾ là từ chỉ Mặt trăng. PHÁCH 魄 là phần ánh sáng mờ trong trăng khi trăng mới mọc, là cái thần của mặt trăng; sau cũng dùng để chỉ Mặt Trăng. Nên QUẾ PHÁCH là từ kép dùng để chỉ MẶT TRĂNG vừa mới mọc lên.
- Sơ Sinh 初生 : là Mới được sinh ra; Ở đây chỉ Trăng vừa mới mọc.
- Khinh La 輕羅 : là Áo bằng tơ lụa nhẹ, mỏng.
- Ngân Tranh 銀箏 : Đàn tranh được bịt bằng bạc, thường có 13 dây đàn.
- Ân Cần Lộng 殷勤弄 : là Đàn một cách ân cần, chăm chú.
- Khiếp 怯 : là e sợ, e ngại.
* Nghĩa bài thơ :
ĐIỆU KHÚC ĐÊM THU
Vầng trăng non vừa mới mọc lên trong đêm thu với làn sương mỏng,
Chiếc áo nhẹ bằng tơ lụa mong manh còn chưa được thay...
Bên chiếc đàn tranh trong đêm dài cố chăm chú mà gãy đàn...
Vì e ngại cảnh phòng không cô đơn có một mình mà không muốn về phòng.
Bài thơ diễn tả nỗi ai oán trong khuê phòng một cách nhẹ nhàng, nhưng cũng không kém phần uất ức buồn thương trong cảnh đêm thu với vầng trăng mới mọc, trăng thì tròn mà người thì chẳng được đoàn viên. Chiếc áo lụa mong manh cũng không buồn thay, cắm cúi đàn để quên đi nỗi cô đơn sầu muộn, sợ cảnh phòng không trống vắng càng gợi thêm nỗi sầu tình khi chỉ có một thân một bóng mà nhớ đến người xa đang vui thú giang hồ hay đang là lính thú ở miền biên ải xa xăm...
* Diễn Nôm :
THU DẠ KHÚC
Vầng quế vừa lên sương xuống nhẹ,
Mong manh áo lụa chẳng thay nào...
Đàn tranh chăm chú vì ai gãy...
Lòng sợ phòng không chẳng muốn vào !
Lục bát :
Trăng vừa mọc, sương nhẹ rơi,
Mong manh áo lụa bồi hồi chửa thay.
Phím tơ chăm chút nhớ ai...
Phòng không lòng ngại phải quay trở vào !
9. Bài thơ MỘ GIANG NGÂM 暮江吟 của Bạch Cư Dị 白居易 :
BẠCH CƯ DỊ 白居易（772～846）tự là Lạc Thiên 樂天, hiêu là Hương Sơn Cư Sĩ 香山居士, người Trịnh Châu tỉnh Hà Nam, là thi nhân vĩ đại với chủ nghĩa hiện thực đời Đường. Thơ của ông rất đa dạng với nhiều đề tài rộng rãi sát với cuộc sống nhân sinh, lời thơ giản dị dễ hiểu, dễ đi vào lòng người. Ông nổi tiếng và để đời với các bài thơ trường thiên như : Trường Hận Ca, Tì Bà Hành... Sau đây là một bài Thất ngôn Tứ tuyệt nổi tiếng của ông :
暮江吟 MỘ GIANG NGÂM
一道殘陽鋪水中， Nhất đạo tàn dương phô thủy trung,
半江瑟瑟半江紅。 Bán giang sắt sắt bán giang hồng.
可憐九月初三夜， Khả lân cửu nguyệt sơ tam dạ,
露似珍珠月似弓。 Lộ tự trân châu nguyệt tự cung.
* Chú thích :
- MỘ GIANG NGÂM 暮江吟 : Khúc Ngâm trên dòng sông về chiều.
- Nhất Đạo 一道 : là Lượng từ chỉ : Một làn, một vệt, một lằn...
- Nhất Đạo Tàn Dương 一道殘陽 : là Một vệt năng tàn (của buổi chiều tà).
- Phô 鋪 : là Phô bày, là phủ lên, trải lên.
- Sắt Sắt 瑟瑟 : là Xào xạc, đậm đà... Ở đây chỉ màu "xanh biêng biếc".
- Khả Lân(Liên) 可憐 : Không phải là "đáng thương" mà là "đáng yêu".
- Lộ 露 : là hạt sương, hạt móc.
* Nghĩa bài thơ :
KHÚC NGÂM SÔNG CHIỀU
Một vệt nắng của buổi chiều tàn phủ lên trên dòng nước, làm cho...
Nửa dòng sông thì xanh biêng biếc còn nửa dòng sông kia thì loang loáng hồng.
Đáng yêu thay cái màn đêm của đêm mồng ba tháng chín nầy...
Sương đọng như những hạt trân châu, còn trăng thì tựa như là cánh cung vậy.
* Diễn Nôm :
MỘ GIANG KHÚC
Một vệt nắng tàn phủ mặt sông,
Nửa làn nước biếc nửa làn hồng.
Yêu sao tháng chín mồng ba đó...
Sương tựa trân châu, trăng tựa cung !
Lục bát :
Mặt sông phủ vệt nắng tàn,
Nửa làn nước biếc nửa vàng mặt sông.
Yêu sao tháng chín đêm mồng...
Sương châu lắp lánh, trăng mồng... tựa cung !
10. Bài thơ KHÁCH TRUNG HÀNH 客 中 行 của Thi Tiên Lý Bạch 李白 :
Khoảng giữa năm Thiên Bảo đời Đường Huyền Tông (742-756), khi Lý Bạch đi giang hồ lang bạt sang đất Lan Lăng của xứ Đông Lỗ (Tỉnh Sơn Đông hiện nay). Lúc bấy giờ là thời buổi thịnh Đường, nên xã hội khi ấy rất phồn vinh thịnh vượng, dân cư an hưởng thái bình. Lý lại là người thích giao du rộng rãi, thích rượu, thích lang bạt giang hồ, nên cảnh trí núi sông gấm vóc cuả nước non ở trong lòng ông nơi nào cũng đẹp đẽ như là quê hương cả vậy !
客中行 KHÁCH TRUNG HÀNH
蘭陵美酒鬱金香, Lan lăng mỹ tửu uất kim hương,
玉碗盛來琥珀光. Ngọc uyển thịnh lai hổ phách quang
但使主人能醉客, Đản sử chủ nhân năng tuý khách,
不知何處是他鄉. Bất tri hà xứ thị tha hương !
* Chú thích :
- Lan Lăng 蘭陵 : là Trấn Lan Lăng, huyện Thương Sơn, Thành phố Lâm Kỳ thuộc tỉnh Sơn Đông hiện nay.
- Uất Kim Hương 鬱金香 : Tên của một loại dược thảo, loại cỏ thơm dùng để ngâm rượu cho thơm mà lại cho rượu có màu vàng lóng lánh.
- Ngọc Uyển 玉碗 : là Chén làm bằng ngọc, ý chỉ chén quý.
- Hổ Phách 琥珀 : Một loại nhựa cây hóa đá, có màu vàng hoặc màu nâu óng ánh với những vân vằn vịt rất đẹp.
- Đản Sử 但使 : là Chỉ cần..., Nếu như...
* Nghĩa bài thơ :
BÀI THƠ LÀM NƠI ĐẤT KHÁCH
Rượu ngon của xứ Lan Lăng mang màu vàng và mùi thơm của Uất Kim Hương, được rót vào chén làm bằng ngọc ửng màu hổ phách lóng lánh (Rượu ngon tuyệt, mùi thơm tuyệt, chén đựng đẹp tuyệt, màu sắc cũng đẹp tuyệt !). Nên ... Chỉ cần chủ nhân nhiệt tình biết làm say lòng khách nữa, thì khách sẽ không còn cảm thấy nơi nào là tha hương nữa cả !
Thân ở nơi đất khách ai là người chẳng nhớ đến quê hương, ai là người chẳng mang nổi buồn của kẻ tha hương, nhưng nếu gặp được người tri kỷ, người biết trân trọng tình bạn, người biết hết lòng tiếp đãi bạn bè một cách ân cần với rượu ngon chén ngọc, và cùng nhiệt tình thù tạc khuyên mời, thì dù cho thân nơi đất khách cũng cảm thấy thân thiết như là ở tại cố hương của mình vậy : 但使主人能醉客 Đản sử chủ nhân năng tuý khách, 不知何處是他鄉 Bất tri hà xứ thị tha hương : Chỉ cần chủ nhân biết làm say lòng khách, thì khách sẽ không còn cảm thấy nơi nào là tha hương nữa cả !
* Diễn Nôm :
KHÁCH TRUNG HÀNH
Lan Lăng hổ phách uất kim hương,
Chén ngọc rót đầy lóng lánh gương.
Chủ nhân nếu biết say lòng khách,
Non nước đâu mà chẳng cố hương !
Lục bát :
Lan lăng ủ uất kim hương,
Ly màu hổ phách như gương sáng ngời.
Chủ nhân ví biết rót mời,
Khách xa quên mất là người tha hương !
Hẹn bài dịch tới !
杜紹德
Đỗ Chiêu Đức
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét