PARIS, ngày 12 tháng 11 năm 2026 (VCHR) – Ủy ban Bảo vệ Quyền Làm Người Việt Nam (VCHR) trân trọng thông báo tạp chí Quê Mẹ, do nhà văn, nhà thơ và nhà tranh đấu nhân quyền Thi Vũ Võ Văn Ái sáng lập tại Paris năm 1975, nay đã có được bản điện tử trực tuyến. Toàn bộ các số báo xuất bản từ tháng 2 năm 1976 đến tháng 1 năm 2000 đã có mặt trên trang mạng Quê Mẹ Online. Chúng tôi hân hạnh chính thức giới thiệu đến cùng độc giả khắp nơi trên thế giới hôm nay.
<!>
Quê Mẹ là một trong những tạp chí Việt ngữ đầu tiên xuất bản ở hải ngoại sau khi chiến tranh Việt Nam chấm dứt, quy tụ những gương mặt hàng đầu trong giới học thuật, sử học, hoạt động xã hội, nghệ thuật, chính trị, tôn giáo, luật pháp, cùng các nhà thơ, nhà văn thuộc nhiều thành phần. Được lưu hành trong cộng đồng người Việt trên khắp thế giới và bí mật chuyền tay trong nước, Quê Mẹ đã trở thành một trong những tạp chí có ảnh hưởng sâu rộng nhất thời bấy giờ.
Võ Văn ÁiSau khi ông Võ Văn Ái qua đời năm 2023, dự án đưa tạp chí lên mạng đã hình thành nhằm gìn giữ di sản của ông và lưu truyền Quê Mẹ cho các thế hệ mai sau. Bà Ỷ Lan Penelope Faulkner, Chủ tịch VCHR, nguyên Phó Chủ bút Quê Mẹ, đã cùng một nhóm cộng sự tại Paris và California số hóa hơn 150 số báo, với tổng cộng hơn 10.000 trang, phiên dịch nhan đề của khoảng 3.600 bài viết sang tiếng Anh và tiếng Pháp, đồng thời thiết kế trang mạng. Mục đích của dự án là giúp mọi người được dễ dàng tiếp cận Quê Mẹ hoàn toàn miễn phí, và đặc biệt cung cấp một nguồn tư liệu độc đáo để giới trẻ Việt Nam hiểu rõ hơn quá khứ, từ đó tự hình thành hướng nhìn về tương lai đất nước.
“Những thập niên được tường thuật trên các trang Quê Mẹ là những năm tháng bị bỏ lỡ đối với giới trẻ Việt Nam” bà Ỷ Lan nhận định. “Sách giáo khoa Việt Nam đi thẳng từ cuộc ‘giải phóng’ (thống nhất hai miền Nam Bắc) năm 1976 đến thời kỳ mở cửa kinh tế theo chính sách ‘đổi mới’ năm 1986. Khoảng thời gian ở giữa hoàn toàn vắng bóng trong sách vở. Không một thông tin về cái chết của hàng nghìn tù nhân chính trị trong các trại cải tạo, không có lời giải thích về cuộc vượt biển chưa từng có của khoảng hai triệu thuyền nhân trốn chạy chính sách đàn áp chính trị, trong đó hàng trăm nghìn người đã bỏ mình. Bộ sưu tập Quê Mẹ trên mạng sẽ cung cấp nguồn tư liệu phong phú, đầy đủ về giai đoạn trọng yếu và đen tối này của lịch sử Việt Nam đương đại.” bà Ỷ Lan tuyên bố.
Độc giả có thể truy cập Quê Mẹ Online tại https://queme-online.org để tải xuống các số báo hoặc đọc trực tiếp trên mạng, đồng thời có thể truy tìm bài vở theo ngày tháng, tác giả, nhan đề hoặc chủ đề.
Quê Mẹ khởi đầu, chủ yếu là một tạp chí văn học, với tôn chỉ gìn giữ và phát huy văn hóa Việt Nam. Nhưng khi tình trạng đàn áp chính trị lan rộng trong nước sau ngày thống nhất dưới chế độ cộng sản, tạp chí ngày càng trở thành một nơi “tố giác” những hành vi xâm phạm quyền con người trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội và chính trị, đồng thời huy động sự hậu thuẫn quốc tế cho công cuộc bảo vệ nhân quyền.
Quê Mẹ đã thiết lập những bản đồ đầu tiên về hệ thống trại cải tạo ở miền Bắc và miền Nam, nơi ước tính giam giữ hơn 800.000 tù nhân chính trị, thu thập tài liệu về việc cưỡng bức di dời dân chúng vào các vùng kinh tế mới, công bố những chứng từ trực tiếp về tình cảnh lao tù được bí mật chuyển ra khỏi Việt Nam, tố cáo việc bách hại các cộng đồng tôn giáo, và vận động đưa tàu “Île de Lumière” (Đảo Ánh Sáng), con tàu cứu nạn đầu tiên, ra Biển Đông cứu vớt thuyền nhân Việt Nam.
Tại Việt Nam, nơi Quê Mẹ được bí mật lưu hành, tạp chí nhanh chóng trở thành mục tiêu đàn áp của chính quyền. Quê Mẹ đứng hàng đầu trong số hàng trăm nghìn sách báo bị cấm và bị nhà cầm quyền cộng sản tịch thu trong một chiến dịch truy quét trên toàn quốc, được Tạp chí Cộng sản ở Hà Nội tường thuật năm 1981. Lời kêu gọi ủng hộ Quê Mẹ như một “tiếng nói thiết yếu cho tất cả những ai chống lại sự áp bức toàn trị ở Việt Nam” đã được đăng trên tờ New York Review of Books năm 1982, có chữ ký của 29 nhân vật quốc tế, trong đó có hai nhà văn đoạt giải Nobel Samuel Beckett và Czesław Miłosz, lãnh tụ công đoàn Lane Kirkland và nhà bất đồng chính kiến Ukraina Leonid Plyush.
Những cuộc vận động nhân quyền của Quê Mẹ được báo chí quốc tế phổ biến rộng rãi và được giới văn nghệ sĩ, trí thức khắp thế giới ủng hộ. Các số đặc biệt Ngày Quốc Kháng song ngữ kỷ niệm ngày 30 tháng 4 năm 1975 có các bài viết độc quyền cho Quê Mẹ của Eugène Ionesco, Natalya Gorbanevskaya, Paul Goma, Joan Baez, Ilios Yannakakis, Brigitte Friang, Françoise Giroud cùng nhiều tác giả khác.
Trước khi Internet ra đời, Quê Mẹ là một nguồn thông tin độc đáo về nhiều vấn đề, công bố những tài liệu từ một mạng lưới gồm nhiều thân hữu và người ủng hộ trong nước gửi riêng cho Quê Mẹ, nhiều khi họ phải chấp nhận những hiểm nguy lớn lao cho chính bản thân. Những tài liệu như chỉ thị mật của Đảng Cộng sản Việt Nam (CPV), các nghị định, những bản báo cáo và chứng từ được bí mật chuyển ra đã cung cấp những bằng chứng vô cùng quý giá về các chính sách và hành vi phân biệt đối xử của ĐCSVN trong những năm đầu sau ngày thống nhất. Một số ví dụ về các tài liệu quan trọng bao gồm:“Thống nhất Phật giáo Việt Nam” (Quê Mẹ số 133), một bản phê phán chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Phật giáo, do ông Đỗ Trung Hiếu, một trong những người chủ chốt xây dựng chính sách ấy, viết năm 1994. Trong tài liệu được bí mật lưu hành này, ông Đỗ Trung Hiếu tiết lộ rằng mục tiêu thực sự của Hà Nội không phải là thống nhất Phật giáo, mà là triệt tiêu Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất độc lập và “biến tướng Phật giáo Việt Nam trở thành một tổ chức bù nhìn của Đảng”. Ông bị bắt vào năm sau đó.
“Báo cáo sơ bộ về cuộc khảo sát Xã hội học tại Thái Bình cuối tháng 6 đầu tháng 7 năm 1997” (Quê Mẹ số 146), một cuộc điều tra nội bộ về những cuộc phản kháng quyết liệt của nông dân tỉnh Thái Bình năm 1997, do Thủ tướng Việt Nam yêu cầu thực hiện và Giáo sư Tương Lai, người đứng đầu Viện Khoa học Xã hội tại Hà Nội, tiến hành. Trong phần kết luận, báo cáo nhận định rằng “những vi phạm nghiêm trọng về dân chủ” là một trong những nguyên nhân sâu xa gây nên sự phẫn nộ ở nông thôn.
“Cộng sản “thanh lọc” văn nghệ phẩm miền Nam” (Quê Mẹ số 17), một bài viết về chính sách kiểm duyệt hà khắc của Hà Nội tại miền Nam sau năm 1975, do một nhà văn có nhiệm vụ đánh giá tác phẩm tại Thư viện Quốc gia Việt Nam viết. Bên cạnh các nhà văn miền Nam bị cấm, danh sách tác giả bị quy là “phản động” hoặc “đồi trụy” còn có Pearl Buck, Arthur Koestler, Françoise Sagan, Elia Kazan…
Bên cạnh bộ sưu tập báo đã số hóa, Quê Mẹ Online còn kể lại câu chuyện phi thường về Quê Mẹ và người sáng lập, ông Võ Văn Ái với bút hiệu Thi Vũ. Tạp chí được ấn hành tại xưởng in nhỏ do ông gây dựng ở Gennevilliers, một thành phố ngoại ô Paris do Đảng Cộng sản nắm chính quyền địa phương. Nhà in vừa tạo nguồn tài chính nuôi tạp chí, vừa là trung tâm năng động của cộng đồng bất đồng chính kiến tại Paris, in truyền đơn và áp phích cho những người tranh đấu vì dân chủ đến từ Liên Xô, Đông Âu và châu Á. Vì những hoạt động ấy, cùng các cuộc vận động nhân quyền cho Việt Nam, ông Võ Văn Ái đã nhiều lần bị đe dọa, uy hiếp và suýt trở thành nạn nhân của một vụ mưu toan phóng hỏa nhà in bất thành.
Các nhân vật nổi tiếng và trí thức hàng đầu trong chiến dịch “Một con tàu cho Việt Nam”, trong đó có Yves Montand, Simone Signoret, Raymond Aron, Simone de Beauvoir, Jean-Paul Sartre và André Glucksmann, đã cùng lên tiếng ủng hộ. Nhưng trên hết, Quê Mẹ tồn tại được là nhờ tình liên đới của độc giả khắp thế giới, những người luôn hưởng ứng mỗi khi ông Võ Văn Ái lên tiếng kêu gọi trợ giúp. Chẳng hạn, năm 1988, khi Quê Mẹ phải đối diện với một hóa đơn điện thoại khổng lồ cho cuộc vận động hủy bỏ án tử hình đối với hai Thượng Tọa Thích Tuệ Sỹ, Thích Trí Siêu (Lê Mạnh Thát) và cựu dân biểu Trần Văn Lương, độc giả đã hưởng ứng ngay lập tức. Không những hóa đơn được nhanh chóng thanh toán mà cuộc vận động còn thành công mỹ mãn. Các bản án tử hình được giảm khinh và về sau cả ba vị đều được trả tự do trước thời hạn.
Hôm nay, nhân dịp ra mắt Quê Mẹ Online, chúng tôi tha thiết mong mỏi một lần nữa nhận được sự ủng hộ và tình liên đới của độc giả. Chúng tôi trân trọng mời bạn đọc cũ và mới cùng khám phá tạp chí dưới hình thức số hóa. Chúng tôi cũng mong quý vị khi ghé thăm trang mạng và trân quý Quê Mẹ sẽ tiếp tục hỗ trợ tài chánh để giúp đỡ duy trì hoạt động của trang nhà, bảo vệ một nguồn tư liệu quý giá về văn hóa và lịch sử Việt Nam đồng thời gìn giữ tiếng nói lương tâm của biết bao thế hệ người Việt cho còn vang mãi trong tương lai. Mọi sự tiếp sức của quý vị đều được trân trọng đón nhận. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn trước các trang mạng thân hữu, các blog học thuật và các kho lưu trữ đại học sẵn lòng đưa Quê Mẹ Online lên trang nhà của mình, giúp tạp chí phổ biến tới đông đảo bạn đọc hơn, đặc biệt là sử gia François Guillemot với blog Mémoires d’Indochine và nhà văn Lê Thị Huệ, chủ biên trang văn học Gió-O.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét