Kính gửi quý vị trưởng thượng và quý anh chị con cóc cuối tuần. - TRẦN VĂN LƯƠNG

Kính gửi quý vị trưởng thượng và quý anh chị con cóc cuối tuần.

Dạo:

Đêm vang tiếng của đất trời,
Bụi trần kín lối, ai người biết nghe.

<!>
Cóc cuối tuần:

夜 中 聲
缺 月 殘 光 倚 石 碑,
彯 彯 霧 線 若 蛛 絲.
匆 匆 水 底 微 星 走,
緩 緩 巖 頭 瘦 鳥 飛.
門 外 悲 音 隨 雨 落,
林 中 雅 樂 與 風 移.
亡 魂 舉 步 離 空 塚,
忽 聽 羣 魔 誦 古 詩.

陳 文 良

Âm Hán Việt:

Dạ Trung Thanh

Khuyết nguyệt tàn quang ỷ thạch bi,
Phiêu phiêu vụ tuyến nhược thù ti.
Thông thông thủy để vi tinh tẩu,
Hoãn hoãn nham đầu sấu điểu phi,
Môn ngoại bi âm tùy vũ lạc,
Lâm trung nhã nhạc dữ phong di.
Vong hồn cử bộ ly không trủng,
Hốt thính quần ma tụng cổ thi.

Trần Văn Lương

Dịch nghĩa:

Âm Thanh Trong Đêm

Ánh sáng tàn của vầng trăng khuyết dựa vào bia đá,
(Những) sợi sương mù phất phới như tơ nhện.
Ngôi sao nhỏ hấp tấp chạy dưới đáy nước,
Con chim gầy thong thả bay trên đầu núi.
Ngoài cửa, âm thanh buồn rơi theo (tiếng) mưa, (1)
Trong rừng, (tiếng) nhạc du dương biến đổi với gió. (2)
Vong hồn cất bước rời cái mả trống không,
Chợt nghe lũ ma ngâm nga (những vần) thơ cổ.

Ghi chú:

(1) Bích Nham Lục, tắc 46: Kính Thanh Vũ Trích
(bản dịch của Thiền sư Thích Mãn Giác)

Cử:

Kính Thanh hỏi ông tăng, “Ngoài cửa có tiếng gì vậy?” Ông tăng nói, “ Tiếng mưa rơi.” Kính Thanh nói, “ Chúng sinh điên đảo, mê mờ rồi đuổi theo sự vật.” Ông tăng hỏi, “ Thế hòa thượng thì sao?” Kính Thanh nói, “ Ta suýt nữa là không mê mờ chính mình rồi.” Ông tăng hỏi, “Suýt nữa là không mê mờ chính mình có nghĩa là gì?” Kính Thanh nói, “Xuất thân thì còn dễ, thoát thể mới là khó.”

Bình (của Viên Ngộ):

Ngay chỗ này đây cũng cần phải hiểu. Cổ nhân ngỏ lời dạy, một cơ một cảnh đều là để tiếp dẫn người khác. Một hôm Kính Thanh hỏi ông tăng, “ Ngoài cửa có tiếng gì vậy?” Ông tăng nói, “ Tiếng mưa rơi.” Kính Thanh nói, “ Chúng sinh điên đảo, mê mờ rồi đuổi theo sự vật.” Rồi lại hỏi, “ Ngoài cửa có tiếng gì vậy?” Ông tăng nói, “ Tiếng chim tu hú.” Kính Thanh nói, “ Muốn tránh không gây nghiệp vô gián[2], đừng báng Như Lai chính pháp luân.” Một lần nọ Kính Thanh hỏi một ông tăng, “ Ngoài cửa có tiếng gì vậy” Ông tăng nói, “ Tiếng rắn ăn nhái.” Kính Thanh nói, “ Cứ bảo chúng sinh khổ, lại có khổ chúng sinh.” Những lời này với công án trên không khác nhau. Nếu như các tăng sĩ hiểu thấu được điểm này, thì trong đống thanh sắc vẫn được tự do. Còn nếu như không hiểu thấu được, hẳn sẽ bị thanh sắc trói buộc.

..

(2) Trang tử Nam Hoa Kinh, thiên Tề Vật Luận, bản dịch tại:

https://astrology.vn/index.php/dao-lao/420-trang-tu-nam-hoa-kinh-chuong-2-te-vat-luan

Trích:

Nam Quách Tử Kì [101] ngồi tựa cái bàn con, ngước mắt lên trời, thở dài, như người mất hồn.

Nhan Thành Tử Du [102] đứng hầu một bên, hỏi:

- Sao thầy tới nỗi như vậy? Hình hài như một cây khô mà tinh thần thì như tro tàn? Người tựa vào bàn lúc này với người tựa vào bàn lúc nãy, không phải là cùng một người sao?

Tử Kì đáp:

- Anh Yển, anh hỏi như vậy là phải? Thầy đã tự quên thầy, anh biết không? Anh đã được nghe tiếng sáo của người mà chưa được nghe tiếng sáo của đất; hoặc đã được nghe tiếng sáo của đất mà chưa được nghe tiếng sáo của trời (thiên lại).

- Xin thầy giảng cho con thế nào là nghĩa làm sao?

- Đất thở thì thành gió. Gió không thổi thì thôi, đã thổi thì cả vạn hang lỗ đều gào thét lên. Anh có nghe gió hú bao giờ chưa? Trên rừng núi cao ghê gớm có những cây lớn chu vi được cả trăm gang tay[103], thân cây có hang có lỗ, như lỗ mũi, lỗ tai hoặc miệng người; lại có những lỗ (vuông) như lỗ đục trong các đà ngang, hoặc lỗ mắt cáo; có lỗ như miệng cối, như ao sâu, như vũng cạn. Gió thổi thì những lỗ ấy phát ra những tiếng khác nhau, có khi như tiếng nước chảy ào ào, có khi như tiếng tên bay vút vút; có khi như tiếng thú gầm, như tiếng thở nhẹ; có khi như tiếng người mắng mỏ, khóc lóc, than thở; có khi như tiếng chim ríu rít, như tiếng người đi trước hô, người đi sau đáp. Gió hiu hiu thổi thì nghe du dương; gió lớn nổi lên thì nghe ào ào. Gió lớn ngừng rồi, các hang lỗ lại im lặng, mà anh có thấy cành lá lúc đó chỉ hơi lay động không?[104]

Tử Du thưa:

- Vậy tiếng sáo của đất (tức âm nhạc của đất) là do các hang lỗ cả, cũng như tiếng sáo của người là do các ống trúc. Thế còn tiếng sáo của trời, xin thầy giảng cho con.

Tử Kỳ đáp:

- Tiếng sáo của trời gồm những thanh âm biến hóa cả vạn cách mà mỗi thanh âm chỉ tự nó phát ra mà thôi. Nhưng ai khiến cho các thanh âm đó tự nhiên phát ra như vậy?[105]

"Phỏng dịch thơ:

Tiếng Đêm

Trên bia đá gục ánh trăng tà,

Sương tỏa khác gì lưới nhện sa.

Đáy nước ánh sao nhòa lướt vội,

Đầu non cánh nhạn mỏi lìa xa.

Mưa sa trước cửa, câu ca trổi,

Gió thổi xuyên cây, khúc nhạc hòa.

Nhẹ bước nhẩn nha rời mộ trống,

Chợt nghe ma cất giọng ngâm nga.

Trần Văn Lương

Cali, 11/2026

Lời than của Phi Dã Thiền Sư :

Đêm vắng, tưởng chừng như không có tiếng động. Tuy nhiên có vẻ đất trời vẫn luôn lên tiếng. Nếu bình tâm vất bỏ mọi ràng buộc để lắng nghe thì muôn vàn lời ca, khúc nhạc lẫn những vần thơ cổ được các hồn ma ngâm nga sẽ hiện ra rõ mồn một. Thường tình là thế.

Ối dà! Quả có lý này ư?

Nếu đất trời có nói thì sao Khổng tử (trong Luận Ngữ) lại bảo: "Thiên hà ngôn tai? Tứ thời hành yên, bách vật sinh yên, thiên hà ngôn tai!" (Trời có nói gì đâu? Bốn mùa luân chuyển, trăm vật sản sinh, trời có nói gì đâu!)

Nhưng nếu đất trời không nói thì sao lại có đủ vạn âm thanh dù con người có nghe hay không?

Đành cứ mãi loay hoay với 4 câu (học theo tứ cú kệ trong kinh Kim Cang):

- Nói ư? Nghe ư? Vừa nói vừa nghe ư? Vừa không nói vừa không nghe ư?

Thế thì cuối cùng ai nói ai nghe? Đến chỗ này rồi thì lão tăng lại càng mù tịt.

Than ôi, lão tăng tội lỗi!