Nhìn Ra Bốn Phương : Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Tìm bài viết

Vì Bài viết và hình ảnh quá nhiều,nên Quí Vị và Các Bạn có thể xem phần Lưu trử Blog bên tay phải, chữ màu xanh (giống như mục lục) để tỉm tiêu đề, xong bấm vào đó để xem. Muốn xem bài cũ hơn, xin bấm vào (tháng....) năm... (vì blog Free nên có thể nhiều hình ảnh bị mất, hoặc không load kịp, xin Quí Bạn thông cảm)

Nhìn lên trên, có chữ Suối Nguồn Tươi Trẻ là phần dành cho Thơ, bấm vào đó để sang trang Thơ. Khi mở Youtube nhớ bấm vào ô vuông góc dưới bên phải để mở rộng màn hình xem cho đẹp.

Cám ơn Quí Vị

Thứ Hai, 13 tháng 7, 2026

Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Kính thưa quí bạn

Hôm nay xin dến cùng các bạn vài chuyện đời thường và bất thường

1. Bùng phát ngộ độc thực phẩm: Tình hình hiện tại thế nào?

2. Các Nhà Khoa Học Nói : Có Một Lý Do Lạnh Người Vì Sao Chúng Ta Chưa Liên Lạc Được Với Người Ngoài Hành Tinh, Và không phải vì họ không có thật.

3. Một bằng hữu thắc mắc về bài báo “Thời gian” hôm qua. Nay xin nói rõ thêm một chút.Thực ra thì hầu hết chúng ta không hiểu được đâu.

4. Bác sĩ Giám bàn về chữ nghĩa

5. Góc đố vui và lời giải.

HCD 12-Jul-2026

------o☼o------

Nếu các bạn không thấy hình chỉ thấy cái khung trống không hình, thì nên dọc Microsoft Word attached.

Chữ nhỏ khó đọc các bạn giữ key Ctrl cùng lúc lăn bánh xe trên mouse để zoom cho chữ và hình to ra.

<!>

Nguồn tin và chi tiết: https://yourlocalepidemiologist.substack.com/p/explosive-foodborne-outbreak?utm_source=flipboard&utm_content=topic%2Fpublichealth

HCD: Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)

Bùng phát ngộ độc thực phẩm: Tình hình hiện tại thế nào?

Tác giả: Katelyn Jetelina

Ngày: 11 tháng 7 năm 2026

---

Mở đầu

Hiện tại nước Mỹ đang trải qua đợt bùng phát tiêu chảy nặng nhất từ trước đến nay. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ tình hình thực tế, vì các bản tin khác đang gây nhiều hoang mang về thực phẩm an toàn.

---

Những điều đã biết rõ

Tác nhân gây bệnh là loài ký sinh trùng tên Cyclospora. Chúng lây qua thức ăn hoặc nước bị nhiễm phân người. Đặc điểm:

· Sống trong ruột người, thoát ra ngoài qua phân dưới dạng vỏ cứng

· Bám chặt vào rau củ, rửa thông thường không loại bỏ được

· Kháng được chất khử trùng thông thường

Quy mô dịch bệnh:

· Đã vượt 3.000 ca - lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ

· Con số thực tế chắc chắn cao hơn vì nhiều người không đi khám

· Số ca bệnh vẫn đang tăng, chưa có dấu hiệu chững lại

· Bệnh xuất hiện trên toàn quốc với hơn 31 tiểu bang, trong đó Michigan có số ca nhiều nhất (hơn 1.600)

Điểm quan trọng: Bùng phát nhanh là do chưa xác định được nguồn thực phẩm ô nhiễm, KHÔNG phải vì lây từ người sang người. Ký sinh trùng cần 1-2 tuần ngoài môi trường mới lây được, nên nguy cơ lây trong gia đình rất thấp.

Yếu tố góp phần: Không phải do cắt giảm chương trình giám sát, mà là thiếu sự điều phối tập trung của chính phủ và hệ thống y tế địa phương không đủ nhân lực.

Tình huống đáng chú ý: Chuỗi Taco Bell đã tự động loại bỏ một nguyên liệu khỏi thực đơn, và mọi người đang chia sẻ hài hước về việc này.

---

Những điều chưa biết và nhận định ban đầu

Tại sao tìm nguồn bệnh lâu? Vì phải:

· Phỏng vấn người bệnh (nhớ lại tất cả thực phẩm đã ăn trong 10 ngày)

· Xét nghiệm mẫu để xác định

· Đến nay đã có hàng trăm cuộc phỏng vấn và đáng lẽ có dấu hiệu về nguồn gốc

Đề nghị: Chính phủ cần thông báo sớm để giảm số ca mắc mới. Chậm trễ sẽ kéo thêm nhiều người bệnh.

Khả năng gây ô nhiễm:

· Tại trang trại (vệ sinh kém, công nhân thiếu nhà vệ sinh)

· Trong khâu sơ chế (nước rửa bị nhiễm bẩn)

---

Lời khuyên cho bạn và gia đình

Tôi (tác giả) đang áp dụng cách sau cho gia đình mình:

1. Tạm ngừng dùng rau trộn đóng gói sẵn - thay bằng rau còn nguyên cây, tự rửa và cắt

2. Ưu tiên thực phẩm ít người chạm vào - các loại có thể gọt vỏ, rửa kỹ hoặc nấu chín

3. Rau củ nhiều rãnh (như rau lá, quả mọng) khó rửa sạch - ký sinh trùng dễ ẩn náu

. Rửa sạch có giúp, nhưng không loại bỏ hoàn toàn - nấu chín mới diệt được ký sinh

Nếu bạn bị bệnh:

· Có kháng sinh điều trị (Bactrim) - làm giảm tỷ lệ phát hiện ký sinh trùng từ 88% xuống 6%

· Triệu chứng có thể lui rồi tái phát trong nhiều tuần (ca kéo dài nhất 107 ngày)

· Nếu tiêu chảy tái đi tái lại, hãy yêu cầu xét nghiệm Cyclospora

· Nếu cơ quan y tế gọi phỏng vấn - vui lòng tham gia để giúp nhiều người khác

Giải đáp các câu hỏi:

Q: Mùi thức ăn có bốc mùi phân không?

A: Không, chúng quá nhỏ để ngửi thấy.

Q: Có gây chết người không?

A: Rất hiếm, đa số ca nhẹ, CDC ghi nhận 86 ca nhập viện và 0 ca tử vong.

Q: Có rủi ro với người già và phụ nữ mang thai?

A: Nhóm này dễ bị mất nước và bệnh kéo dài hơn. Đừng chịu đựng, hãy gọi bác sĩ.

Q: Nếu không đi bệnh viện, số ca được thống kê thế nào?

A: Phần lớn sẽ không vào thống kê chính thức.

Q: Có nên dùng các bộ "tẩy giun sán" bán ngoài hiệu thuốc?

A: Không, chúng là thảo dược hoặc thuốc xổ và chưa có bằng chứng hiệu quả.

---

Kết luận

Đây là đợt bùng phát ngộ độc thực phẩm lớn, nhưng chúng ta có thể tự bảo vệ bản thân. Chọn thực phẩm thông minh, nấu chín kỹ, và nếu bị bệnh - đi khám và xét nghiệm.

---

Ý kiến độc giả

Katie Olmstead (72 tuổi)

Tôi bị tiêu chảy 13 ngày. Không đi đâu, không ăn ngoài, toàn mua rau ở chợ nông sản. Đang chờ kết quả. Tôi phải năn nỉ bác sĩ mới chịu xét nghiệm. Dù sao tôi cũng không thấy khó chịu chút nào!

Karen

Cảm ơn bạn. Thông tin chính xác và tin cậy rất quan trọng, không chỉ cho vụ này mà còn nhiều vấn đề bạn đưa tin.

Còn 37 bình luận khác...

---

Về tác giả

Nhóm Your Local Epidemiologist (YLE) gồm các chuyên gia (bác sĩ, miễn dịch học, dịch tễ học, dinh dưỡng) với mục tiêu: dịch các kiến thức y tế công cộng đang thay đổi để mọi người có quyết định dựa trên bằng chứng. Bản tin này có hơn 475.000 độc giả trên 132 quốc gia và được tài trợ bởi cộng đồng.

------===<oOo>===-----

Nguồn tin và chi tiết: https://www.popularmechanics.com/science/a71890384/alien-life-fermi-paradox/?utm_source=flipboard&utm_content=topic/technology

HCD : Máy dịch nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

Các Nhà Khoa Học Nói : Có Một Lý Do Lạnh Người Vì Sao Chúng Ta Chưa Liên Lạc Được Với Người Ngoài Hành Tinh, Và không phải vì họ không có thật.

---

Hollywood làm cho chuyện bắt liên lạc với người ngoài trái đất có vẻ dễ dàng hơn thực tế rất nhiều. Trong phim E.T. the Extraterrestrial, E.T. bị kẹt lại trên trái đất khi đồng bọn của hắn bỏ rơi nhiệm vụ làm vườn của họ. Trong Project Hail Mary, Ryland Grace tình cờ gặp một người ngoài hành tinh—Rocky—khi ông đang làm nhiệm vụ cứu trái đất. Trong loạt phim Alien, một chủng tộc ngoài trái đất gọi là The Engineers đã khai sinh ra loài người. Nhưng đối với người trái đất ngoài đời thực mà nói, việc tìm thấy những sinh vật có trí khôn khác trong vũ trụ? Không có manh mối gì cả.

Nhà vật lý lỗi lạc Enrico Fermi là người đầu tiên đặt ra câu hỏi hóc búa hơn nửa thế kỷ trước, tự hỏi tại sao chúng ta dường như đơn độc trong vũ trụ. Theo lập luận của Fermi, chúng ta chẳng có gì đặc biệt. Vì thế ắt hẳn phải có vô số dạng sống và nền văn minh thông minh trong mỗi thiên hà khắp vũ trụ. Và vì vũ trụ đã tồn tại gần 14 tỷ năm, nên đã có quá đủ thời gian cho sự sống phát sinh, cho các nền văn minh phát triển, và cho những người ngoài trái đất ấy phát minh ra kỹ thuật cần thiết để hoàn toàn chiếm lĩnh cả một thiên hà. Dù cho tất cả những nền văn minh đó chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian khá ngắn ngủi (nói ví dụ, chừng một triệu năm), thì ít nhất những tàn tích và di hài kỹ thuật của họ cũng phải còn vương vãi khắp nơi. Thế mà, chúng ta chẳng thấy ai cả. Tuy nhiên, một số nhà khoa học tin rằng có những lý do chính đáng giải thích vì sao chúng ta chưa liên lạc được với người ngoài hành tinh—và không phải vì họ không có thật.__

Người Ngoài trái đất Dùng Kỹ Thuật Liên Lạc Làm Kinh Ngạc Trí Óc

Khi kỹ thuật của chúng ta tiến triển, ta đã chuyển từ sóng vô tuyến sang những cách liên lạc khác, như sợi quang, mạng internet, và dây cáp chôn sâu dưới đáy đại dương. Sự thay đổi này cũng có nghĩa là các tín hiệu vô tuyến từ kính viễn vọng của ta có thể trở nên thứ yếu so với những loại tín hiệu mới hơn này. Nhưng nếu người ngoài trái đất có trí khôn đang tìm kiếm sự sống khác trong vũ trụ, biết đâu chẳng có tín hiệu nào trong số này ăn khớp với một nền văn minh tiên tiến, có thể già hơn chúng ta đến hàng triệu—hoặc có lẽ hàng tỷ năm; những thành viên của họ có thể đang liên lạc với nhau bằng những cách mà chỉ khoa học giả tưởng mới có thể tưởng tượng nổi.

Trong một nghiên cứu năm 2024 đăng trên The Open Journal of Astrophysics, các tác giả tìm hiểu khả năng rằng kỹ thuật liên lạc của người ngoài trái đất đã tinh vi đến mức họ có thể nói chuyện với nhau bằng sóng hấp dẫn. Đó là những gợn sóng trong không-thời gian, và các nhà vật lý còn chưa hiểu hết về chúng. Vấn đề là—không giống như sóng vô tuyến băng hẹp—khoa học của chúng ta không thể phân biệt được sóng hấp dẫn tự nhiên với sóng hấp dẫn có thể do nhân tạo tạo ra.

Và dù chúng ta có hiểu được những sóng hấp dẫn này (hay bất kỳ kỹ thuật liên lạc tân kỳ nào khác mà người ngoài trái đất đang dùng) hay không, các nhà khoa học cũng không chắc rằng chúng ta sẽ có thể giải mã được những thông điệp đánh chặn—mặc dù, ngay cả những thông điệp không thể giải mã được cũng có thể đem lại cho ta một số hiểu biết nào đó.

Các Nền Văn Minh Ngoài trái đất Còn Quá Non, Quá Già—Hoặc Đã Tuyệt Chủng

Trong một nghiên cứu năm 2021 đăng trên tạp chí có bình duyệt Galaxies, các nhà nghiên cứu dùng một mô hình giả lập thiên hà để ước lượng khả năng tồn tại của trí khôn ngoài trái đất qua các thời đại (kể cả hiện tại) trong Ngân Hà. Các nhà nghiên cứu muốn thêm sắc thái cho cuộc thảo luận về việc tìm kiếm bằng cách đào sâu phân tích của họ, và họ muốn đánh giá mức độ "già" của bất kỳ nền văn minh ngoài trái đất nào. Đây là một yếu tố then chốt trong việc một nền văn minh có thể du hành trong không gian hay gửi tín hiệu ra ngoài thiên hà hay không, bởi vì họ chỉ có thể làm điều đó từ một "điểm ngọt" quan trọng.

Còn quá non, thì, như chúng ta trước đây không lâu, họ đơn giản là chưa có phương tiện. Còn quá già, thì họ có thể bị tước mất kỹ thuật trong một cảnh hoang tàn thời hậu-tận-thế. Họ thậm chí có thể đã tuyệt chủng. Thực vậy, nghiên cứu có đưa vào những thông số về sự tuyệt chủng và ý niệm "tự hủy diệt," một xác suất có thể cực cao.

Ý nghĩa của nghiên cứu như thế này là gì? Thật là phải lẽ khi đặt câu hỏi ấy, cũng như thật phải lẽ khi đặt vấn đề về các dự án như SETI, Chương Trình Tìm Kiếm Trí Khôn Ngoài Trái Đất, ngay từ đầu. Nhưng các nhà nghiên cứu này có một mục tiêu rõ ràng, đó là đặt ra một cột mốc cho những người khác muốn tiếp tục tìm hiểu nghịch lý Fermi. Họ giải thích:

"Con số chính xác của sự sống thông minh được ước tính ở đây không phải là trọng tâm của công việc chúng tôi;" các tác giả viết trong bài. "Mà thay vào đó, điều quan trọng là sự phát triển của một bức tranh toàn cảnh thiên hà, có tính thống kê, theo dõi khả năng phát triển tiềm năng của sự sống thông minh trong suốt khoảng 20 tỷ năm."

Nói cách khác, đây là phỏng đoán tốt nhất của chúng ta về cái gì—hay ai—có thể đang ẩn nấp sau góc ngoài hành tinh.

Kỹ Thuật Người Ngoài trái đất Chưa Đủ Tân Tiến

Cũng cùng mạch đó, Robin Corbet, Tiến Sĩ—nhà nghiên cứu cao cấp tại Đại Học Maryland Quận Baltimore—tuyên bố trong một bài báo in sơ bộ năm 2025 rằng kỹ thuật ngoài trái đất có thể không tân tiến như chúng ta nghĩ. Corbet không ám chỉ rằng sự sống ngoài trái đất chỉ là một đám vi sinh vật trên một hành tinh nguyên thủy. Thay vào đó, "cách tiếp cận tầm thường" của ông gợi ý rằng có những nền văn minh ngoài trái đất khác ngoài kia, thậm chí có thể tân tiến hơn chúng ta. Điều bất trắc duy nhất? Kỹ thuật của họ không đủ "siêu-khoa-học" để có thể bị thấy từ cách xa hàng thiên hà.

Nói một cách đơn giản hơn, Hollywood tưởng tượng người ngoài trái đất có những chiếc đĩa bay đủ sức chiếu chùm sáng bắt con người (và đôi khi bắt cả bò) lên trời. Chúng ta hiện nay không có kỹ thuật nào gần bằng những chiếc UFO đang gieo khiếp đảm cho các nhân vật trong phim bom tấn, vì thế theo logic của Corbet, các nền văn minh ngoài hành tinh—nếu có ở đâu đó giữa vũ trụ—cũng sẽ không có.

Bất kể lý thuyết nào có thể giải đáp cho nghịch lý Fermi, sự thật đơn giản là còn nhiều chỗ để tìm kiếm trong vũ trụ. Vũ trụ có những khoảng trống bao la, số sao khổng lồ, và rốt cùng, những khoảng thời gian mênh mông. Vũ trụ của chúng ta đã tồn tại gần 14 tỷ năm, và Ngân Hà hình thành ít nhất 9 tỷ năm trước. Những nền văn minh sinh ra, bành trướng và hưng thịnh trong hàng trăm ngàn năm, thậm chí hàng triệu năm, chỉ sống trong một cái nháy mắt nếu tính theo thời gian vũ trụ. Nhân loại xây dựng những thành phố đầu tiên chỉ mới vài ngàn năm trước; những trí khôn ngoài trái đất tồn tại lâu hơn gấp bội lần vẫn không đáng kể gì trên cái lịch vũ trụ vĩ đại của chúng ta.

Với sự cô đơn vũ trụ này, có tin dữ và tin lành. Tin dữ là chúng ta có lẽ sẽ không bao giờ gặp gỡ một loài thông minh nào khác, ngoại trừ một cái nhìn thoáng qua hiếm hoi về một tín hiệu vô tuyến lạc lõng nào đó trong một ngày tương lai xa. Tin lành là mỗi vì sao chúng ta thấy trên trời đều là vô chủ, trống không, và đang chờ chúng ta vươn tới và khám phá.

Lời tòa soạn: Caroline Delbert, Emma Frederickson, Elizabeth Rayne, và Paul M. Sutter có đóng góp tin tức cho bài viết này.

HCD:

Mười bốn tỷ năm dằng dặc, gợn sóng huyền vi, luống tưởng khách thiên hà buông tiếng ngọc;

Mấy muôn vạn dặm mang mang, trơ nền tịch diệt, hay đâu người cựu chủng hóa tro tàn.

Loài người chúng ta như đứa trẻ mới học nói, cứ ngỡ dùng sóng vô tuyến là có thể nghe được tiếng lòng của vũ trụ. Nào ngờ người ngoài hành tinh—nếu họ có thật—đã bước đi trước ta cả triệu năm ánh sáng. Họ dùng sóng hấp dẫn, dùng những thứ "huyền vi" mà khoa học ta chưa thể giải mã. Ta cứ ngóng tai nghe "tiếng ngọc" của tri âm, nhưng rốt cuộc chỉ thấy tiếng gió rít qua khe cửa không-thời gian.

Vũ trụ quá già, còn nhân loại lại quá non trẻ. Những nền văn minh rực rỡ khác có lẽ đã đạt đến đỉnh cao, rồi tự hủy diệt hoặc suy tàn thành "tro tàn" cát bụi trước cả khi tổ tiên ta biết dựng những viên gạch đầu tiên. Cái gọi là "khoảng thời gian ngọt ngào" để hai nền văn minh gặp nhau, hóa ra chỉ là một cái chớp mắt của hóa công.

-----===<oOo>===-----

Một bằng hữu thắc mắc về bài báo “Thời gian” hôm qua. Nay xin nói rõ thêm một chút.Thực ra thì hầu hết chúng ta không hiểu được đâu.

Bài viết này nói về một điều rất lạ: thời gian không đơn giản như chúng ta vẫn tưởng.

Trong đời sống hằng ngày, ai cũng nghĩ thời gian giống như một dòng sông: quá khứ ở phía sau, hiện tại ở giữa, tương lai ở phía trước. Đồng hồ chạy đều từng giây, ai cũng sống trong cùng một "hiện tại".

Nhưng các khám phá của vật lý trong nhiều năm qua cho thấy thiên nhiên không hoạt động hoàn toàn như vậy.

Dưới đây là cách hiểu đơn giản từng phần.

1. Đồng hồ nguyên tử chứng minh thời gian chạy nhanh chậm khác nhau

Đây là điều đã được chứng minh bằng thí nghiệm.

Einstein từng nói:Trọng lực không chỉ hút vật thể.

Nó còn làm thời gian chậm lại.

Ví dụ dễ hiểu:

Nếu có hai chiếc đồng hồ giống hệt nhau:Một đặt dưới tầng trệt.

Một đặt trên đỉnh núi.

Sau một thời gian rất dài, đồng hồ trên núi sẽ chạy nhanh hơn một chút.

Không phải vì đồng hồ hỏng.

Mà vì:trên cao lực hút của Trái Đất yếu hơn,

nên thời gian trôi nhanh hơn một chút.

Sự khác biệt rất nhỏ:chỉ vài phần tỷ giây,

nhưng đồng hồ nguyên tử hiện đại đo được.

Điều này có thật không?

Có.

Nếu không sửa sai số này thì hệ thống GPS sẽ sai vị trí hàng mét, thậm chí hàng chục mét.

Nghĩa là:

Điện thoại của bạn mỗi ngày đều phải tính đến việc thời gian trôi khác nhau giữa vệ tinh và mặt đất.

Đây không còn là giả thuyết nữa.

2. Vật lý lượng tử làm khái niệm "bây giờ" trở nên khó hiểu

Đây là phần khiến nhiều người đau đầu.

Trong thế giới bình thường:

Nếu tôi bật công tắc thì bóng đèn sáng.

Mọi việc đều có:

Nguyên nhân → Kết quả.

Nhưng ở cấp độ cực nhỏ (nguyên tử và hạt cơ bản) thì khác.

Có hiện tượng gọi là rối lượng tử.

Hai hạt từng liên hệ với nhau.

Sau đó:một hạt ở Mỹ,

một hạt ở châu Âu.

Khi đo hạt này thì hạt kia có kết quả liên hệ ngay.

Không phải tín hiệu truyền nhanh hơn ánh sáng.

Mà là hai hạt có một mối liên hệ rất đặc biệt.

Điều này khiến các nhà khoa học đặt câu hỏi:

Liệu có tồn tại một "bây giờ" chung cho toàn vũ trụ hay không?

Có thể:đối với người này là "hiện tại",nhưng với người khác đang chuyển động rất nhanh thì "hiện tại" lại khác.

3. Vì sao thời gian chỉ đi một chiều?

Chúng ta đều thấy:ly rơi thì vỡ không tự lành lại.

Người già đi. Không trẻ lại.

Tại sao?

Các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân là entropy (mức độ hỗn loạn).

Ví dụ:

Một bộ bài đã xếp đúng thứ tự.

Nếu tung lên rồi nhặt xuống: Nó sẽ lộn xộn.

Ngược lại,một bộ bài đang lộn xộn rất khó tự nhiên trở về đúng thứ tự.

Đó là vì hỗn loạn dễ tăng hơn giảm.

Ngày nay, nhiều nhà vật lý cho rằng: Điều quan trọng không chỉ là hỗn loạn. Mà còn là thông tin.

Khi thông tin lan truyền khắp môi trường,ta có ký ức về quá khứ,nên ta cảm thấy thời gian luôn tiến về phía trước.

Trong những hệ cực nhỏ,các thí nghiệm cho thấy entropy đôi khi có thể giảm trong thời gian rất ngắn.

Giống như: một ly thủy tinh vỡ, các mảnh bỗng tự ghép lại.

Về mặt toán học không phải không thể, nhưng xác suất cực kỳ nhỏ.

4. Có thể thời gian không phải là thứ tồn tại từ đầu Đây là ý tưởng táo bạo nhất. Các nhà vật lý đang cố gắng thống nhất:thuyết tương đối, cơ học lượng tử.

Một số lý thuyết cho rằng: Có thể thời gian không phải là thành phần cơ bản của vũ trụ. Ví dụ dễ hiểu. Một phân tử nước không có khái niệm: "nóng" hay "lạnh".

Nhưng hàng tỷ tỷ phân tử hợp lại, ta có nhiệt độ.

Nhiệt độ xuất hiện từ tập hợp rất nhiều phân tử.

Tương tự, có thể: thời gian cũng chỉ là thứ xuất hiện khi vô số hạt kết hợp với nhau.

Nếu đúng, thì ở cấp độ nhỏ nhất của vũ trụ, khái niệm "thời gian" có thể không tồn tại.

Đây vẫn chỉ là giả thuyết, chưa được chứng minh.

5. Máy tính mới đang giúp nghiên cứu thời gian

Máy tính bình thường làm việc theo một chiều.

Ví dụ:

2 + 3 = 5.

Sau khi tính xong, một phần năng lượng biến thành nhiệt. Thông tin bị mất.

Nhưng các nhà khoa học đang nghiên cứu: máy tính thuận nghịch. Tức là: mọi bước tính toán đều có thể quay ngược.

Đặc biệt: máy tính lượng tử rất phù hợp cho kiểu tính toán này.

Điều đó giúp các nhà khoa học mô phỏng:nếu quá trình chạy ngược,

điều gì sẽ xảy ra.

Không phải họ chế tạo được cỗ máy quay ngược thời gian.

Mà họ đang tìm hiểu: điều gì khiến thời gian chỉ có một chiều.

Vậy bài báo muốn nói gì?

Điều quan trọng nhất là:

Các nhà khoa học không nói rằng thời gian là ảo giác hay con người có thể quay về quá khứ.

Họ chỉ nói rằng:

Khái niệm thời gian trong vật lý phức tạp hơn rất nhiều so với cảm nhận của chúng ta.

Hiện nay, có vài điều đã được chứng minh:Thời gian không trôi giống nhau ở mọi nơi (Einstein đã đúng).

Trọng lực ảnh hưởng đến tốc độ trôi của thời gian.

GPS hoạt động được nhờ phải sửa các sai lệch về thời gian.

Còn những ý tưởng như:thời gian không phải thành phần cơ bản của vũ trụ, hay "hiện tại" không tồn tại theo cách chúng ta nghĩ, vẫn đang được nghiên cứu và chưa được chứng minh là đúng.

Kết luận

Điều thú vị nhất là: đồng hồ trên tay chỉ đo cách con người quy ước thời gian, còn bản chất thật sự của thời gian có thể phức tạp hơn rất nhiều.

Có lẽ trong vài chục hoặc vài trăm năm tới, hiểu biết của nhân loại về thời gian sẽ thay đổi giống như cách con người từng thay đổi quan niệm rằng Trái Đất là trung tâm của vũ trụ. Tuy nhiên, hiện nay nhiều ý tưởng trong bài vẫn là các giả thuyết khoa học đang được kiểm chứng chứ chưa phải là sự thật đã được xác nhận.

-----===<oOo>===-----

From: kim-giám huỳnh <mirordor@

Sent: Saturday, July 11, 2026 10:36 CH

Subject: Re: FW: bằng hữu góp ý li dị ly dị

Lối đánh vần chữ viết chỉ theo quy ước ghi âm mà các linh mục ngày xưa học trước khi sang xứ người truyền giáo; ta chỉ có quy ước, không có "luật" ghi âm hay đánh vần. Các ngôn ngữ độc âm, như tiếng Việt và Hán. chỉ có thể tạo ra chừng 8.000 âm khác nhau nên tiếng Việt và Hán có rất nhiều từ đồng âm khác nghĩa. Khang Hy từ điển có trên 47,000 chữ nhưng đại đa số là chữ viết cho các từ đồng đạ, và người đọc biết mặt chữ hay biết cách chiết tự để nhặn bộ thì hiểu chữ đó có nghĩa gì.

Lối giải quyết cho các từ đồng âm trong ngôn ngữ Việt mà các cha cố thời Alexandre de Rhodes nghĩ ra là dùng i hay y, thêm g sau n, v.v... các từ đồng âm để người đọc có thể phân biệt chúng nếu chúng không nằm trong ngữ cảnh

Từ thời tiểu hoc, tôi đã được chỉ cục than thì ngắn, cái thang thì dài chẳng hạn cho dù than và thang phát âm giống hệt nhau.

Cách thứ nhì để phân biệt các từ đồng âm là tạo từ kép, ghép hai từ không đồng âm nhưng có nghĩa tương tự nhau để cho chúng một nghĩa riêng biệt. Viết li dị hay ly dị thì cũng chỉ cho một nghĩa vì đó là một từ kép. Người Việt và Hoa tạo ra từ kép với nghĩa riêng biệt - divorce trong Anh, Pháp ngữ - nên đánh vần thế nào thì người đọc cũng chỉ hiểu một nghĩa. Vì khuynh hướng, hay nhu cầu tạo từ kép, có một số nhà nghiên cứu ngữ học nghĩ rằng tiếng Tàu bây giờ đã thành tiếng đa âm (polysyllabic) .

Có nhiều thắc mắc về lối đánh vần sau 1975 là vì người quốc nội gốc Bắc đã quên, hay không biết, rằng ngôn ngữ thay đổi với thời gian và tùy địa phương rồi đặt bày những lối đánh vần mới.

HCD: Cám ơn anh Bác sĩ . Tôi để chữ màu den từ đây.

Những góc nhìn của Bác sĩ về cách các vị giáo sĩ ngày trước định hình hệ thống ghi âm, hay việc dùng chữ đơn, từ kép để phân biệt nghĩa đều rất chuẩn xác và có giá trị nhìn nhận lại. Đúng như Bác sĩ nói, ngôn ngữ là một thực thể sống, chuyển biến theo thời gian và không gian. Câu chuyện thuở tiểu học về "cục than, cái thang" mà Bác sĩ nhắc lại nghe vừa gần gũi, vừa minh họa rất rõ ràng cho tính ước lệ của hệ thống chữ Quốc ngữ

----===<oOo>===-----