Chị Thảo Nguyễn có góp ý rằng nền giáo dục Việt Nam Cộng Hòa luôn dạy con người nhân bản và dùng lời lẽ lịch sự. Chị cũng nhắc rằng ở xứ người, có những người lên mạng sẵn sàng mạt sát, lôi cả gia tộc, bạn bè, người thân, thậm chí người đã khuất ra để làm nhụt chí đối phương. Chị hỏi tôi và các bạn có đồng ý hay không.Xin trả lời ngay rằng tôi đồng ý, và xin cảm ơn chị Thảo Nguyễn đã nhắc. Ngay từ lúc bước chân vào học đường thời Việt Nam Cộng Hòa, chúng tôi đã được dạy câu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Chữ chưa thạo mà câu ấy đã thuộc nằm lòng. Thầy cô dạy rằng trước khi biết đọc, biết viết, phải biết thưa gửi, biết kính trên nhường dưới, biết giữ lời ăn tiếng nói cho đàng hoàng.
<!>
Lời nhắc của chị đến thật đúng lúc. Sinh hoạt cộng đồng nào cũng có lúc bất đồng ý kiến, có lúc phải nói thẳng, nói thật, và tôi không né tránh điều đó. Nhưng nói thẳng đâu có nghĩa là nặng lời với nhau. Nói thật mà giữ được sự nhẹ nhàng, tử tế thì lời nói càng thuyết phục. Người được dạy dỗ đàng hoàng vẫn có thể phê bình rất mạnh mà vẫn giữ lễ độ, vẫn bàn việc chứ không công kích cá nhân.
Đáng tiếc, có người còn dựa vào những tài khoản giả, dùng những lời lẽ khiếm nhã để công kích người khác. Nhưng dù sử dụng tên thật hay tên giả, mỗi lời nói vẫn thể hiện phần nào nhân cách và trách nhiệm của người viết. Ẩn danh không có nghĩa là được quyền nói bất cứ điều gì.
Ngày xưa thầy cô dạy rằng người đã khuất thì để cho yên, còn cha mẹ, con cái, anh em của người ta không có tội gì mà bị kéo vào cuộc tranh cãi. Cái lễ ấy không phải của riêng ai. Đó là gia tài chung của những người lớn lên dưới mái trường miền Nam, và chúng ta có bổn phận gìn giữ.
Lời nhắc của chị Thảo Nguyễn làm tôi nghĩ thêm một điều nữa. Bất đồng chính kiến là chuyện thường tình trong một cộng đồng tự do. Nhưng bất đồng không cho ai cái quyền tưởng tượng ra chuyện này chuyện nọ, dựng thành câu chuyện hoang đường rồi đem ra nhạo báng người khác chính kiến.
Thời nay, với trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội, làm gì cũng dễ. Một câu chuyện bịa đặt, một tấm hình ghép, một đoạn tin giả chỉ cần vài phút là xong, và chỉ cần vài giờ là lan đi khắp nơi. Nhưng chính những việc làm dễ dàng ấy lại tự hạ thấp người làm ra chúng. Họ muốn hạ người khác mà rốt cuộc tự làm thấp mình, và hậu quả là lời nói của họ không còn ai tin, dù sau này họ có nói điều đúng cũng chẳng ai muốn nghe. Người có chính kiến vững vàng thì lấy sự thật và lý lẽ ra mà nói. Cần gì phải bịa chuyện để hạ người khác xuống. Chính cái cười nhạo ấy, cuối cùng, chỉ cho thấy người cười thiếu lý lẽ để thuyết phục.
Qua sự học hỏi từ nhà trường và nền giáo dục miền Nam, chúng tôi hiểu rằng giữ lễ không phải là yếu đuối. Có người cho rằng ăn nói nhã nhặn là chịu thiệt, là hiền quá nên bị lấn lướt. Tôi không nghĩ như vậy. Người biết giữ mình thì lời nói có sức nặng. Còn người buông lời nặng nề, dù có thắng được nhất thời cũng khó giữ được sự kính trọng của người đọc. Sức mạnh của chúng ta nằm ở lẽ phải, ở sự thật, ở cách làm công khai và rõ ràng, chứ không nằm ở chuyện to tiếng hay chỉ trích cá nhân.
Chúng ta cũng đừng quên rằng con cháu đang nhìn mình. Các cháu sinh ra và lớn lên ở Úc, ngày nào cũng đọc báo, đọc Facebook. Các cháu sẽ học cách tranh luận từ chính cách người lớn chúng ta tranh luận. Nếu chúng ta bỏ cái lễ, thì còn gì để truyền lại cho các cháu về bản sắc của mình.
Vì vậy, xin cảm ơn chị Thảo Nguyễn đã lên tiếng. Tôi cố gắng giữ lời lẽ cho xứng với điều thầy cô đã dạy. Tôi cũng xin mời quý vị, những người từng ngồi trên ghế nhà trường miền Nam, cùng nhau giữ lấy câu “Tiên học lễ, hậu học văn” trong mọi bài viết, mọi cuộc tranh luận, mọi buổi họp của cộng đồng.
Giữ được cái lễ là giữ được con người. Giữ được con người Việt Nam Cộng Hòa là giữ được cả một nền văn hóa mà chúng ta đã mang theo suốt chặng đường tỵ nạn cộng sản.

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét