
( TG Kim Loan và chú ruột, chụp tại Arlington, Texas, tháng 11/2025 )
Cứ một hoặc hai năm, gia đình tôi lại từ Canada bay sang Mỹ thăm thân nhân. Người Việt tị nạn thường có hai quê hương để mà thương mà nhớ: quê hương Việt Nam, nơi mình sinh ra, và quê hương thứ hai, nơi mình định cư, sinh sống. Tôi có đến… ba quê hương. Ngoài Việt Nam và Canada, tôi còn có nước Mỹ, nơi tất cả những người thân ruột thịt của tôi sinh sống, và cũng là nơi tôi suýt đến định cư nếu kiên nhẫn chờ đợi thêm một thời gian nữa ở trại tị nạn thanh lọc. Hồi tháng 11/2025, gia đình tôi bay qua Texas dự đám cưới cháu nội của chú ruột, người em trai út của ba tôi.
<!>
Trong cuộc di cư năm 1954, không biết ông nội tôi có “trọng nam khinh nữ” không mà chỉ đưa bốn người con trai vào Nam, để mấy cô con gái ở lại quê Bắc. Tôi có một người bác, rồi đến ba tôi và hai người chú. Sau này một người chú qua đời vì bệnh. Vài năm trước, ba tôi mất rồi bác tôi mất. Hiện nay chỉ còn lại một mình chú. Chú là người duy nhất nối liền quá khứ với hiện tại của đại gia đình chúng tôi, lưu giữ những chuyện về tổ tiên, ông bà và nguyên quán trước năm 1954.
Trong bữa tiệc tại một nhà hàng trước ngày đám cưới, hai chú cháu có dịp ngồi nói chuyện thân mật.
Chú hỏi:
– Nè con, con dự thi Viết Về Nước Mỹ những năm qua, đã kể hết chuyện gia đình mình chưa?
Tôi khoe:
– Con đã kể về anh Hai trong “Lời Tạ Ơn Thay Cho Một Người”, sắp tới sẽ viết về anh Năm. Ngoài ra, trong bài “Family Reunion Tại Mỹ” con cũng đã kể sơ lược về anh em họ hàng, từ các anh chị họ Quận Cam, California, đến mấy đứa em họ ở Texas…
Chú chăm chú lắng nghe, gật gù, mắt nhìn xuống cây gậy trên tay dù đang ngồi kế bên tôi.
Tôi bèn khoe thêm:
– Đó là những câu chuyện của gia đình ruột thịt, ngoài ra, cũng nhờ gia đình làm cầu nối mà con đã viết: San Antonio Tôi Đến Để Nhớ Thương, Valentines Cho Người Chưa Gặp Mặt, Người Đậu Thủ Khoa, Những Ánh Mắt Trẻ Thơ… Riêng bạn bè của con ở bển là những câu chuyện: Đóa Daisy Nở Giữa Mùa Dịch, Ngàn Lời Tạ Ơn, Chicago Ân Tình, Về Với Quê Cha… và còn nhiều nữa…
Lúc này chú mới chậm rãi ngước lên nhìn tôi, cười cười:
– Vậy là con chê chú “bình thường” không có gì để viết ư? Không cho chú lên báo là chú giận đó!
Tôi bật cười:
– Trời đất, chuyện nào con viết cũng là những nhân vật “bình thường” như bao người khác trên cõi đời này thôi mà, có phải là “ông nọ bà kia” gì đâu, mà là những mảnh ghép muôn màu của bức tranh nước Mỹ. Con vẫn nhớ chú là người có câu chuyện về nước Mỹ, con tính để dành, từ từ hỏi chú rồi viết. Nào ngờ đúng mùa dịch COVID-19, chú phải nhập viện, rồi sức khỏe yếu hơn. Thành ra những lần sau này đến thăm chú, con hổng dám nhắc.
Chú tiếp, giọng tự hào:
– Thật ra, câu chuyện nước Mỹ của chú cũng bình thường, tuy nhiên, nhìn lại cuộc đời mình, đối với chú, đó là cả một bài ca tạ ơn Mỹ quốc. Để chú kể con nghe!
…
Chú là cảnh sát phòng vệ, trông coi khu vực sông Nhà Bè.
Ngày 30 tháng Tư năm 1975, chú và ba người lính cùng trên chiếc giang thuyền tại Nhà Bè đã nghe tin ông Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng Việt Cộng. Trong cơn đau buồn, tuyệt vọng, bốn người quyết định ra khơi, mang theo chiếc bo bo vẫn để dành cho Tổng thống Thiệu mỗi khi ông đến thăm và kinh lý vùng sông nước nơi này, coi như một phương tiện phòng hờ. Cả bốn người đều không kịp quay về nhà đón vợ con và không có thời giờ để suy nghĩ đắn đo. Riêng chú từng theo cha, là ông nội tôi, trong cuộc di cư từ Bắc vào Nam, chú hiểu rõ mình phải chạy thoát khỏi chế độ cộng sản.
Thuyền chạy được một đoạn, một người lính tên Nuôi bỗng day dứt, đòi trở về với gia đình, chú phải lấy chiếc bo bo của ông Thiệu cho Nuôi lái trở vào bờ. Cuộc hải hành giờ đây chỉ còn ba người.
Ra tới hải phận quốc tế, giang thuyền gặp một chiếc tàu lớn, bèn tiến đến gần mong họ giúp đỡ. Đó là tàu dân sự Đông Hải. Trong cơn nguy biến, khi miền Nam sắp mất, người ta đã ra khơi bằng nhiều cách, nhiều phương tiện, tàu bè, tự tìm đường ra đi dù phía trước không ai chờ đợi hay hứa hẹn điều gì. Người trên tàu Đông Hải đã đông, vậy mà trong giây phút kinh hoàng vội vã này người ta vẫn đùm bọc lẫn nhau. Họ nói với nhóm của chú nếu có vũ khí, súng đạn gì thì vứt xuống biển, rồi họ đã cho nhóm ba người của chú lên tàu.
Sau một vài ngày, tàu Đông Hải đã cập bến Philippines. Tại đây, hội tị nạn của Mỹ đã sắp xếp cho một số người, trong đó có chú, đến trại tị nạn trên đảo Wake, một hòn đảo nhỏ ở Bắc Thái Bình Dương.
Ở đảo Wake được hai tuần, bỗng bệnh đau bao tử của chú tái phát, chú nghĩ phen này chắc phải bỏ mạng nơi đây. Ở Việt Nam, chú đã từng khổ sở vì căn bệnh này, nhiều lần ra vào bệnh viện với những cơn đau vật vã và chứng xuất huyết bao tử. Bác sĩ thời VNCH đã đề nghị mổ, nhưng chú chưa đủ sức khỏe để lên bàn mổ vì thể trạng gầy guộc, nhỏ bé. Một bác sĩ Hải quân Mỹ mang cấp bậc trung tá ở đảo Wake đã khám bệnh cho chú và quyết định chuyển chú đi Hawaii để mổ.
Thế là đến ngày hẹn, chú được đưa lên chiếc phi cơ nhỏ hai động cơ của hãng Cessna với hai chàng phi công. Trên chuyến bay, chú được truyền nước biển dưới sự chăm sóc của cô y tá và một anh nhân viên. Chuyến bay chở năm người mất hơn 14 giờ mới tới Hawaii. Dù đang trong cơn đau, chú vẫn thầm nghĩ: tự dưng mình được đối xử quá tử tế! Chú vừa ngạc nhiên, ngỡ ngàng, vui mừng, vừa lo lắng: nếu họ đòi trả tiền thì biết tính sao?
Chú vừa kinh ngạc vừa hoang mang, tưởng chừng mình đang nằm mơ, chả lẽ người Mỹ đã lầm tưởng chú là một nhân vật quan trọng nào đó của chính quyền miền Nam Việt Nam vừa thất thủ nên họ đối xử trân trọng cho tương xứng chăng? Khi máy bay hạ cánh, chú trông thấy một “phái đoàn” của bệnh viện ra đón với chiếc xe cứu thương, có một bác sĩ, một y tá và hai nhân viên, “long trọng” như lần khởi hành từ đảo Wake đến Hawaii. Xe chở chú đến ngay một bệnh viện quân đội.
Tôi chen ngang, nói đùa:
– Thôi rồi! Họ tưởng chú là ông tá, ông tướng nào đó rồi!!
Chú đáp ngay:
– Chú thật sự lo lắng, mấy lần muốn nhổm dậy, để nói với họ rằng, tôi chỉ là một cảnh sát giang thuyền, hổng phải “ông lớn” đâu nha, coi chừng mấy người đang… phục vụ lầm người, nhưng chú mệt quá, không còn sức, đành thôi vậy, tới đâu hay tới đó!
Vừa đến bệnh viện, nhân viên đã ân cần hỏi chú muốn ăn gì và đi lấy đồ ăn thức uống cho chú vì sợ bệnh nhân đói bụng trong cuộc hành trình bay dài. Chú thấy mình đúng là một thượng khách dù trong túi không có một đồng đô la.
Sau đó, họ cho biết, với thể trạng gầy gò, yếu đuối, cân nặng chỉ 80 pound, chú chưa đủ sức khỏe để mổ bao tử nên bệnh viện phải “tẩm bổ” cho chú. Các y tá ca ngày và cả ca đêm luôn có thêm nhiệm vụ cho bệnh nhân “đặc biệt” này, canh chừng chú ăn uống đầy đủ chất từ tinh bột, thịt cá đến rau xanh, trái cây, bánh trái…
Ròng rã ba tháng chỉ ăn uống và nghỉ ngơi như “ông vua”, chú tăng thêm 10 pound, bác sĩ mới đồng ý cho mổ. Trước khi mổ, đích thân vị bác sĩ đã gặp chú và tự giới thiệu về mình:
-“Tôi là bác sĩ chuyên về bao tử ruột, tôi đã mổ khoảng 5.000 cái bao tử, bây giờ đến lượt mổ cho ông, ông có đồng ý tôi mổ không?”.
Trời đất, họ còn hỏi chú có đồng ý không, chú quá cảm động và run run trả lời:
- “Yes”.
Nhưng khi chú phải ký giấy tờ trước khi mổ lại là một vấn đề, vì không tìm ra người thông dịch. Năm 1975, lấy đâu ra nhiều người Việt như bây giờ, chỉ có vài người Việt nhưng vốn tiếng Anh của họ không đủ để hiểu hết những từ ngữ y học nên không ai dám nhận lời, sợ dịch sai khiến bệnh nhân không hiểu rõ giấy tờ để ký. Bệnh viện phải mời một ông là một trung sĩ người Mỹ da màu từ thành phố San Diego, California, đến Hawaii để… thông dịch. Nhìn ông Mỹ, chú rất tò mò và ngạc nhiên, ai đời một người Mỹ lại làm thông dịch tiếng Việt cho người Việt Nam?
Ông Mỹ thông dịch hiểu ý chú, mỉm cười nói bằng tiếng Việt lưu loát:
– Ông yên tâm. Tôi là nhà ngôn ngữ học thế giới, tôi nói được nhiều thứ tiếng, tiếng Việt và cả tiếng người dân tộc thiểu số Ê Đê ở Việt Nam nữa cơ.
Nhà ngôn ngữ học đã ở bên cạnh chú một tuần lễ để thông dịch từ lúc bác sĩ bắt đầu ca mổ bao tử cho tới khi chú tạm bình phục, ông mới trở về San Diego. Bác sĩ đã cắt đi một nửa bao tử của chú nên cần thời gian dài để hồi phục sức khỏe. Bệnh viện giữ chú ở lại thêm ba tháng nữa. Bao tử nhỏ đi, chú phải ăn ít và ăn nhiều lần trong ngày nhưng đổi lại bệnh đau bao tử của chú đã khỏi hẳn. Tính từ lúc vào bệnh viện đến khi bình phục và rời bệnh viện ở Hawaii, chú đã ở đây sáu tháng. Trời ơi, ngần ấy thời gian, kể cả tiền thuê người thông dịch, chi phí máy bay đưa chú đến Hawaii, tiền chữa bệnh, đều do chính phủ Mỹ chi trả, chớ nếu họ đòi thì làm sao chú có tiền mà trả!
Chú đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, người Mỹ đã không ngại bao công phu, bao tốn kém, không phải để chữa bệnh cho một ông hoàng hay một đại gia khét tiếng nào, mà chỉ để chữa bệnh cho một người bình thường “không tên, không tuổi, không tiền” vừa mới đến trại tị nạn. Đó là lòng nhân đạo của xứ sở tự do giàu có này.
Sau khi rời bệnh viện, sở di trú đưa chú đến trại tị nạn Fort Smith, Arkansas. Ba tuần sau, chú được Giáo hội Episcopal ở North Carolina nhận bảo trợ và giúp xin việc làm.
Từ đó chú đã bôn ba chăm chỉ làm việc hết nơi này đến nơi kia vì không muốn ăn bám nước Mỹ, từ làm việc tại hãng John Deere chuyên sản xuất máy cày ở thành phố Burlington, Kansas, đến làm ở hãng bò tại Wichita, rồi hãng máy lạnh, cuối cùng làm nghề sheet metal (gia công kim loại tấm) cho hãng máy bay Cessna. Cái tên Cessna, chú biết đến lần đầu từ chuyến bay đã đưa chú từ đảo Wake đến Hawaii để cứu sinh mạng của chú.
Cuộc sống mới trên đất Mỹ ban đầu cũng chẳng dễ dàng đối với người Việt Nam. Làm quen với thức ăn Mỹ cũng là một điều mà bất cứ ai đến đây từ năm 1975 đều phải trải qua vì lúc ấy, cộng đồng người Việt chưa lớn mạnh như bây giờ. Muốn tìm một chai nước mắm để đỡ thèm mùi vị quê hương còn khó hơn hái sao trên trời. Tết đến, chú phải lái xe cả tiếng đồng hồ mới tìm ra một tiệm tạp hóa người Tàu, mua tạm chai nước tương về ăn để đỡ nhớ nước mắm. Thân đàn ông, một mình, lại không khỏe, có biết nấu nướng gì ngoài vài món Mỹ mới học được, và vài món kiểu Á Đông như nồi cơm, rau luộc, gà hấp chấm nước tương, cháo gà, thịt bò xào với nước tương.
Tôi lại xen vào:
– Thời gian này, chú đã đón anh Hai và anh Năm của con vượt biên sang Mỹ định cư?
– Đúng vậy! Trong suốt thời gian phong trào vượt biển rầm rộ từ năm 1978 đến 1985, chú đã lần lượt bảo lãnh hai anh con (một người đến Songkhla,Thái Lan năm 1979 và người đến Bidong, Malaysia năm 1980) qua Wichita.
Hai anh ở chung cư gần nhà chú, đi học đại học, và đi làm thêm cuối tuần.
Sau đó, hai người bạn khác của anh con, cũng vượt biên qua đảo, nhờ chú bảo trợ qua Wichita, Kansas, họ cùng hai anh con ở chung trong một chung cư, cùng nhau đi học đại học.
Cuối tuần cả đám còn rủ thêm các bạn sinh viên Việt Nam trong trường tụ tập tại nhà chú nấu cà-ri gà, món “tủ” duy nhất chú nấu ngon để đãi “đám thanh niên sinh viên Wichita University”.
Những năm vui nhộn nhiều kỷ niệm với đám sinh viên Việt Nam, chú gọi họ là “nhóm cư xá sinh viên” để nhớ về Sài Gòn qua bài hát của Phạm Duy “trả lại em yêu, khung trời đại học, ngọn đèn hiu hiu, nỗi lòng cư xá…” mỗi khi họ buồn, nhất là khi Tết đến, Xuân sang vì nhớ quê hương bên kia bờ đại dương.
Chú ngừng nói, rồi chú lim dim mắt, cười cười:
– Kể ra, chú cũng có… công lao trả ơn nước Mỹ, gián tiếp “đào tạo” một số kỹ sư gốc Việt cho nước Mỹ đấy chứ!
– Ha ha ha, cũng đúng à nghen! Chú kể tiếp đi!
– Sau đó thì con biết rồi đó, năm 1985 vợ con chú sang đoàn tụ, chú đưa cả gia đình tới tiểu bang Texas. Với kinh nghiệm làm sheet metal, chú xin làm hãng LTD, rồi Lockheed cho tới ngày nghỉ hưu.
Chú lại trầm ngâm:
– Ngày 30 tháng Tư năm 1975, trên chiếc giang thuyền ở Nhà Bè, chú đã lái thuyền ra khơi, không quay trở vào bờ. Đó là quyết định đúng đắn nhất của cuộc đời chú. Nếu không có nước Mỹ, chú đã chết từ lần bệnh bao tử tái phát dữ dội trên đảo Wake, và lần mắc COVID-19 thời kỳ cao điểm.
Lần nhập viện vì COVID-19 cũng thật diệu kỳ, chú rã rời như cái xác không hồn, ai cũng nghĩ chú sẽ không qua khỏi, nhưng với nền y tế của Mỹ và sự chăm sóc hiệu quả của bệnh viện, chú lại một lần nữa thoát cửa tử.
Chú thật tiếc và ân hận đã không nhớ tên vị bác sĩ trung tá hải quân ở đảo Wake đã chẩn bệnh cho chú, không nhớ tên nhà ngôn ngữ học và vị bác sĩ đã giải phẫu bao tử ở bệnh viện Hawaii là những vị ân nhân gần gũi với chú nhất trong ca mổ sinh tử ấy.
Chú chỉ biết cảm ơn đất nước Mỹ đã cưu mang, cứu giúp chú, chữa bệnh cho chú ngay từ lúc chú mới đặt bước chân tị nạn lên đảo Wake. Đó là tình người tử tế, bao dung, không phân biệt người bệnh ấy là ai.
– Dạ chú nói đúng, nếu còn ở lại xứ “thiên đường Cộng Sản” thì chắc lên bờ xuống ruộng bở hơi tai, cái mạng cũng khó giữ!
– Bởi vậy, nay chú đã 85 tuổi, sức khỏe sa sút nhưng mỗi ngày chú vẫn ăn ngủ nghỉ ngơi bình thường, sống thêm được lúc nào là …vui lúc ấy, nếu phải “ra đi” bất cứ lúc nào, chú cũng rất mãn nguyện.
Tôi biết chú nói thật. Chú đã bảo lãnh vợ con qua từ bốn chục năm nay, hiện nay, chú thím sống an nhàn tuổi già trong căn nhà đẹp ở Arlington, Texas, vườn trước vườn sau tươi xanh hoa lá bốn mùa qua bàn tay chăm sóc rất mỹ thuật của chú thím. Các con, cháu đều thành công, ổn định trong công việc, họ sống quanh nhà chú thím, thường xuyên chạy qua lại thăm viếng cũng như giúp đỡ những việc khi cần thiết. Cuộc sống đủ đầy, bình thường như nhiều gia đình Việt Nam khác nơi quê hương thứ hai này.
Thấy tôi im lặng, chú khơi chuyện vui như bản tính lạc quan xưa nay của chú:
– Nè, con có biết, con và các anh chị của con, cũng như vài đứa cháu trong họ nhà mình, có máu văn nghệ, văn chương, đàn địch, ca hát, là di truyền từ ai không?
– Từ ông nội, phải không chú?
– Chớ còn gì nữa! Thuở xưa, ông là nhà kinh doanh bôn ba tháo vát, ông nội dẫn ba cháu đi buôn bè, buôn gỗ từ mạn ngược thả trôi sông từ thượng nguồn về hạ nguồn, hết buôn bè thì về quê lập lò vôi, ông nhiều tiền lắm của, phải chôn giấu tiền cho đến khi cuộc di cư năm 1954 ông không kịp đào tiền nhưng kịp mang vài đứa con lên tàu vào Nam…
Tôi tiếp lời chú:
– Hồi con còn ở Việt Nam, có một mùa hè con đi xe lửa ra Bắc chơi, thăm Hà Nội và về quê Hà Nam thăm họ hàng làng nước. Mấy người trong họ dẫn con loanh quanh trong làng, rồi chỉ cho con khu hợp tác xã và nhà trẻ mầm non, là đất của ông nội bị chính quyền tịch thu. Họ còn bảo, thời ấy họ cũng lao đao vì trong lý lịch có “vết nhơ” là có họ hàng di cư vào Nam.
– Đó lại là một câu chuyện khác, chúng ta sẽ nói trong dịp khác. Bây giờ trở lại chuyện ông nội, khi vào Nam ông nội buôn bán thuốc lào kiếm sống. Tuy có máu kinh doanh nhưng ông nội cũng là một nhà nho giỏi chữ Hán, chữ Nôm.
– Dạ, con nhớ hồi bé, qua nhà ông nội, thấy ông viết chữ Hán, chữ Nôm đầy trên vách tường, đặc biệt là hai câu đối trên giấy điều đỏ để hai bên bàn thờ.
– Ông cũng thích làm thơ Đường. Hồi trước năm 1975, mỗi dịp Xuân về đài phát thanh Sài Gòn có tổ chức cuộc thi thơ Đường, ông làm mấy bài thơ, bảo đứa cháu nội ra bưu điện gửi bài dự thi, dù không trúng giải, nhưng cũng khiến đám con cháu kính nể.
– Ôi! Niềm vui văn nghệ là thế, phải không chú!
Chú lại cười, lim dim mắt, rồi nói:
– Bởi vậy, chú cũng biết làm thơ… con cóc chút chút, để chú đọc ngay mấy câu thơ nóng hổi về câu chuyện nước Mỹ của chú, vừa chợt đến trong đầu chú nè:
Tạ Ơn! Tạ Ơn xứ Cờ Hoa
Mở rộng vòng tay đón chào ta
Giúp ta hồi sinh trên đất mới
Hạnh phúc từ đây, gọi là Nhà
Tôi ghi lại nguyên văn bốn câu “thơ ăn liền” của chú, không thêm bớt chữ nào, chứ nếu là thơ của tôi, tôi sẽ sửa lại hay hơn… chút đỉnh! Hihihi!
Edmonton, Mùa Tạ Ơn 2026
KIM LOAN
Thân mến
TQĐ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét