HUNG DỮ : NGƯỜI VIỆT THAY ĐỔI SAU 75 ! - Nguyễn Phan Quế Mai .

Khi tôi trả lời một cách đầy kêu hãnh rằng mình là người Việt Nam , chị im lặng cúi đầu rồi ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt tôi , chậm rãi nói : " Xin lỗi bạn , nhưng tôi phải nói thật lòng với bạn rằng : người Việt của bạn là những người hung dữ . Người Việt chúng ta là những người hung dữ “.Đấy là tình cảnh một dịp gần đây , trong buổi giao lưu giữa những người nước ngoài hiện sống và làm việc tại thành phố Jaatta Indonesia . Tôi gặp một người phụ nữ Mỹ gốc châu Phi , trò chuyện vui vẻ với nhau một lúc . Chị hỏi tôi từ đâu đến ? Câu nói của người phụ nữ làm tôi choáng váng .

<!>

Tôi vội hỏi và chị giải thích rằng vừa qua Việt Nam du lịch , đến thành phố Hồ Chí Minh , khi đang say sưa với cảnh vật và con người , chị đứng bên đường chụp hình khu nhà thờ Đức Bà bằng chiếc điện thoại vừa mới mua , thì bị kẻ cướp lao đến giật phắt điện thoại rồi lao vút đi bằng xe máy . Vua cướp vật không chỉ để lại cho chị những vết sẹo trên cơ thể do bị kéo té ngã , mà còn cú sang chấn về tinh thần . Hiện nay , mỗi khi nhìn thấy hoặc nghe tiếng xe máy , chị lại hoảng hốt . Khi tôi xin lỗi chị , và nói rằng chính quyền thành phố Hồ Chí Minh đang làm các bước để cải thiện sự an toàn cho khách du lịch , người phụ nữ ấy lắc đầu và nói : cái cần sửa nhất là bản tính tham lam , bon chen và hung hăng của người Việt .

Chị cho biết trong khoảng ba tuần ở Việt Nam , chị đã quan sát thấy cái bản tính ấy trong nhiều hoàn cảnh . Người ta không chịu xếp hàng mà sẵn sàng chen lấn xô đẩy . Người ta bóp kèn in ỏi trên phố để cố nhanh hơn vài giây , vài phút . Khi va quẹt vào nhau trên phố , thay vì nhã nhặn giải quyết vụ việc , người ta sửng cồ , sẵn sàng lao vào nhau .Người ta sẵn sàng bắt chẹt khách du lịch chỉ vì lợi nhuận trước mắt . Khi trả giá để mua hàng , chị đã bị người bán nói những lời rất khó nghe , thậm chí còn xúc phạm đến nguồn gốc châu Phi của chị . Người phụ nữ thở dài nói rằng : chị đã ở Indonesia 5 năm , nhưng chưa bao giờ sa vào hoàn cảnh tương tự , và so với những gì chị đã trực tiếp trải nghiệm .Người Indonesia vô cùng hiền lành , tốt bụng , vui vẻ và tử tế . 

Người Việt có hung dữ không ? Câu hỏi ấy đeo đẳng tôi suốt nhiều tháng trời , để rồi khi về Việt Nam lần gần đây nhất , tôi đã có câu trả lời . Tại con hẻm nhỏ ở quận Gò Vấp , tôi chạy xe kế bên người mẹ vừa đón con đi học về . Giây phút hội ngộ của hai mẹ con sau một ngày làm việc và học tập vả vất và , đáng lẽ là những giây phút hạnh phúc đầy ấp tiếng cười . Nhưng không phải .Người mẹ vừa chạy xe vừa ra rả rủa xả con mình , trong khi cô con gái nhỏ co rúm vì sợ hãi. Người mẹ chửi con vì điểm kiểm tra toán hôm đó không như bà mong đợi . Nhìn nét mặt đau khổ của cô con gái , tôi tự hỏi người phụ nữ đang dạy con những gì ? Hay bà đang cố gắng gieo mầm mống của sự hung dữ vào tâm hồn trẻ nhỏ .

Người Việt chúng ta là những người hung dữ . Khi chửi rủa con trẻ , phải chăng người mẹ đang gieo mầm tính xấu cho nó ? Tôi tự hỏi có phải vì điều kiện sống quá áp lực , vì hoàn cảnh kinh tế bức bối , mà con người ta dễ dàng trút giận lên nhau . Trong những năm gần đây , tôi sống và làm việc ở hai thành phố lớn với môi trường khá tương tự thành phố Hồ Chí Minh .Đó là Manila , Philippines và Jakarta , Indonesia . Đây là hai thành phố có tình trạng người thất nghiệp khá cao , an sinh xã hội thấp , nhiều người nghèo , và đặc biệt với tình trạng ùn tắc giao thông , dễ khiến người ta nổi nóng . Nhưng thật lạ , trong 4 năm sống ở Manila và 1 năm rưỡi sống ở Jakata , tôi thấy trên đường phố dù kẹt xe đến máy ít ai bóp còi .Văn hóa xếp hàng ở hai thành phố này cũng vượt trội hơn hẳn các thành phố của Việt Nam . 

Và đặc biệt là tại các cơ sở kinh doanh . Tôi chưa từng gặp tình trạng bị chèo kéo , hăm dọa và bắt nạt như tôi từng gặp mỗi khi về nước . Người Việt là những người hung dữ . Câu nói đó không hẳn là đúng , nhưng tôi thấy sự hung dữ ngày càng lộng hành , và bộc phát không chỉ ngoài đường phố , mà còn trong các gia đình .Bạo hành phụ nữ , trẻ em , người thân trong gia đình giết nhau vì mâu thuẫn hay tranh chấp tài sản . Trong trường học bạo hành học sinh , trên mạng xã hội , người ta có thể thoải mái mạt sát , thóa mạ lẫn nhau , đặc biệt là các vụ giết người vì mâu thuẫn nhỏ ngày càng gia tăng . Tôi đã nghe cha mẹ tôi kể những câu chuyện rất xúc động về sự tử tế của con người , trong những năm tháng đất nước chúng ta còn chìm trong khói lửa chiến tranh .

Điều đáng buồn là khi chiến tranh lùi xa , sự tử tế cũng đang dần biến mất nhiều nơi . Bộ phim “ Chuyện tử tế “ của đạo diễn Trần Văn Thủy sản xuất năm 1985 , đã cảnh báo về tình trạng ấy . Giờ đây , sau 34 năm , bộ phim vẫn còn nóng hổi tính thời sự . Theo lời bình của bộ phim , tử tế có trong mỗi con người , mỗi nhà , mỗi dòng họ , mỗi dân tộc .Hãy bền bỉ đánh thức nó , đặt nó lên bàn thờ Tổ tiên hay trên lễ đài của Quốc gia . Bởi thiếu nó , một cộng đồng dù có những nỗ lực tột bực và chí hướng cao xa đến mấy , thì cũng chỉ là những điều vớ vẫn . Vâng , sự tử tế chính là cái gốc cho sự phát triển bền vững của một xã hội . Nếu chúng ta không sớm hành động để đánh thức và khích lệ sự tử tế trong mỗi con người , nền tảng đạo đức xã hội sẽ tiếp tục lung lay , khiến cho những thành tựu phát triển kinh tế của chúng ta trở nên vô nghĩa .

  Nguyễn Phan Quế Mai .