Pháp : Truyền thống ăn bánh crêpe nhân ngày Lễ Nến Chandeleur

Hôm nay 02/02/2026, nhiều gia đình theo Thiên Chúa Giáo ở Pháp có truyền thống mừng ngày Lễ Nến, tiếng Pháp gọi là Chandeleur, còn trong tiếng Anh là Candlemas. Vào ngày này, dù là tín hữu Công Giáo hay là người ngoại đạo, nhiều gia đình ở Pháp vẫn thường ăn bánh crêpe cũng như ăn Bánh Ba Vua nhân dịp Lễ Hiển Linh (Épiphanie). Vậy thì, nguồn gốc và ý nghĩa của bánh crêpe trong mùa Lễ Nến là gì ? Các thành viên dàn hợp xướng nhà thờ chuẩn bị tham gia một cuộc rước nến, Nhà thờ Ripon, miền bắc nước Anh, ngày 02/02/2018. AFP - OLI SCARFF -  Tuấn Thảo

<!>

Theo tờ báo La République des Pyrénées, ngày Lễ Nến (Chandeleur) rơi vào ngày 02/02 hàng năm, đúng 40 ngày sau Lễ Giáng Sinh. Theo tín ngưỡng của người Thiên Chúa Giáo, Lễ Nến còn được gọi là Lễ Đức Mẹ dâng Chúa trong Đền Thánh (Jerusalem), từng được ghi lại trong Phúc âm theo thánh Luca. Lễ dâng Chúa trong Đền Thánh là một trong những lễ hội lâu đời nhất của Giáo hội Thiên Chúa Giáo, nhà hành hương Egeria đã ghi lại cách thức cử hành lễ này ở Jerusalem vào những năm 380 sau công nguyên.

Thế nhưng, theo báo La République des Pyrénées, truyền thống lễ nến lại có một nguồn gốc xa xưa hơn nữa trước khi đạo Thiên Chúa được khai sinh. Vào thời cổ đại, người La Mã thường tổ chức lễ Lupercalia vào giữa tháng Hai để tôn thờ Lupercus, vị thần sinh sản và thần bảo hộ người chăn cừu. Nhân dịp này, người La Mã có phong tục làm « lễ rước đuốc » và thường kết thúc buổi lễ với việc ăn bánh nướng làm với bột ngũ cốc. Bánh thường có hình tròn, bột nướng màu vàng, tượng trưng cho ánh sáng mặt trời, ánh nắng xuất hiện trở lại báo hiệu cho mùa xuân sắp về : đất đai thêm màu mỡ, mùa màng lại phong phú.

Ban đầu là một nghi thức « ngoại đạo » được lưu truyền qua nhiều thế hệ, ngày lễ Luparcalia của người La Mã sau khi được Thiên Chúa Giáo tiếp nhận, trở thành Lễ Nến tượng trưng cho ngày Đức Mẹ dâng Chúa tại Đền Thánh. Ngay từ thế kỷ V tại kinh thành Roma, khi mừng lễ này, các gia đình theo đạo đi rước kiệu và cầm nến trong tay. Tục lệ ban phước và cầm nến có thể có nhiều nguồn gốc khác nhau, nhưng chủ yếu mang tính thực tiễn : tại kinh thành La Mã thời xưa, người theo đạo làm lễ rước kiệu về đền thờ Đức Bà Cả, một trong nhà thờ cổ kính nhất được xây vào thế kỷ V, nay được gọi là Vương cung thánh đường Santa Maria Maggiore.

Lễ rước kiệu thường diễn ra vào buổi tối, cho nên người dự lễ cần phải thắp sáng nhiều ngọn nến. Từ thế kỷ X trở đi, tại Pháp cũng như tại Ý, nghi thức làm phép thắp nến trong đêm rước kiệu mang thêm một ý nghĩa mới: ngọn nến tượng trưng cho niềm tin vào Chúa, soi sáng trần gian.

Lễ nến từ thời La Mã đến văn hóa Celtic

Ngày Lễ Nến có từ thời La Mã cổ đại, với thời gian đã lan rộng sang nhiều nước trên thế giới. Vào ngày này, nhiều tín hữu thường mang nến đến nhà thờ để được làm phép, rồi mang nến về thắp sáng trong nhà để hưởng phước lành. Còn đối với người không theo đạo, ngày lễ này vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ qua các bữa ăn gia đình.

Tại Pháp, vào ngày Chandeleur, các gia đình lại thường quây quần bên nhau, khuấy bột để làm bánh crêpe. Về mặt xã hội, điều đó tạo thêm cơ hội bán hàng cho nhiều ngành nghề. Cho nên, tại Pháp, hai mùa Lễ Hiển Linh và Lễ Nến rất quan trọng với ngành kinh doanh bánh ngọt cũng như ngành sản xuất rượu táo (cidre) và rượu mùi (Grand Marnier). Một cách tương tự, mùa Lễ Giáng Sinh (Noël) và Lễ Phục Sinh (Pâques) là không thể nào bỏ qua đối với ngành sản xuất và chế biến chocolat.

Cuối cùng, tờ báo La République des Pyrénées cũng lưu ý rằng không phải chỉ có người La Mã và người theo đạo Thiên Chúa mới có truyền thống làm Lễ Nến (Cahndeleur / Candlemas). Các dân tộc thuộc tầm ảnh hưởng văn hóa Celtic cũng có phong tục làm lễ Imbolc vào đầu tháng Hai hàng năm, để tôn thờ thánh Brigit, nữ thần sinh sản và thần bảo hộ các cô dâu. Imbolc là một trong 4 ngày lễ quan trọng theo phong tục Celtic, nằm ở giữa hai dịp Đông chí (solstice d'hiver) và Xuân Phân (équinoxe de printemps). Cả hai lễ này đều có liên quan đến ánh sáng Mặt trời. Điều đó cho thấy, từ thần thoại ngàn xưa đến truyền thuyết dân gian, ở muôn nơi luôn tỏa sáng vầng dương quang.