Lá Thư Úc Châu Trang Thơ Nhạc hàng tuần (11-8-16). - TS Nguyễn Nam Sơn

1. Tình Ca Cho Nguyễn Thị Sài Gòn: Việt Dzũng - Gs TranNangPhung - HungThe - NNS
<!>

2. Chuyện Tình Mộng Thường: Trần Thiện Thanh - Băng Tâm - Đan Nguyên - Gs TranNangPhung - HungThe - NNS

3. Gọi Em Là Đóa Hoa Sầu : Phạm Duy - Phạm Thiên Thư - Duy Quang - Gs  TranNangPhung - HungThe - NNS

4. Em Đi Bỏ Lại Con Đường: Trịnh Công Sơn - Khánh Ly - Gs TranNangPhung - HungThe - NNS

 

5. Kinh Khổ: Trầm Tử Thiêng -  Khánh Ly - Gs TranNangPhung - HungThe - NNS

6. Huế Xưa : Anh Bằng - Ngọc Hạ - Gs TranNangPhung -HungThe - NNS

Tình thân,

NNS
.............................. .............................. .............................. ............

I. Chuyện Văn học & Nghệ thuật miền Nam 

"Điều đáng sợ không phải người ngu dốt, mà là sự hiểu biết giả, trí thức giả, nó sẽ phá hoại đất nước nhanh hơn bất cứ sự ngu dốt nào”. (Đại Văn hào Nga Lev Nikolayevich Tolstoy).

(i) Ns Tuấn Khanh: Nghệ sĩ Kim Tuyến - Tôi chọn Tự do và không hối tiếc

BVN: Tình cờ gặp được chi Kim Tuyến, một trong nghệ sĩ tài danh của giới biểu diễn miền Nam trước 1975. Dù ở trong các tuồng diễn của gánh hát Kim Chung hay Dạ Lý Hương, thì cái tên Kim Tuyến luôn đứng cùng với Hùng Cường, Tấn Tài, Thanh Hải… Khán giả của thập niên 60 luôn đánh giá tài năng của chị không khác gì Ngọc Giàu, Bích Sơn, Phượng Liên, Thanh Thanh Hoa…  Giọng hát và lối trình diễn của chị là sự thu hút đặc biệt trên sân khấu của Sài Gòn. Nhưng có lẽ cũng vì vậy mà chị gặp không ít khó khăn sau tháng 4-1975 bởi chọn lựa của mình.

Tháng 7/2016, chị Kim Tuyến có kể về cuộc gặp giữa chị và nghệ sĩ Kim Cương. Giữa trùng phùng đó, người nghệ sĩ của Little Saigon đã bất ngờ bật ra câu hỏi với nghệ sĩ Kim Cương rằng: "vì sao bà lại là một cán chính nằm vùng". Câu hỏi đó, cũng bật tung cánh cửa quá khứ, mở ra những điều âm ỉ chưa ai nói hết. Lịch sử ghi lại vô số những dữ kiện lớn lao, nhưng đôi khi vẫn thiếu những câu chuyện đời mà khiến ai nấy đều phải trầm ngâm suy nghĩ. Ngày chiến tranh ấy xa rồi, nhưng có những vết thương không bao giờ có thể lành.

Về nghệ sĩ Kim Cương, thật mới mẻ khi nghe kể lại qua lời của một đồng nghiệp – mà hơn nữa là mặt đối mặt chứ không phải là chuyện thêu dệt. Trong chuyện kể ấy, nghệ sĩ Kim Cương đã ngại ngùng ra đi, để tránh phải trả lời nghệ sĩ Kim Tuyến. Cuộc đời, quả thật khó ngờ hôm nay và mai sau. Cũng ít ai biết, trong những tháng ngày của chế độ mới, nhiều người kể rằng nếu không có ông Võ Văn Kiệt lên tiếng bênh vực thì bà Kim Cương cũng đã gặp nhiều búa rìu từ các cán bộ bảo thủ thâm căn – coi bà Kim Cương cũng cùng một loại “văn hóa đồi trụy”, không nên sử dụng trong chế độ XHCN.

Cám ơn chị Kim Tuyến, một nghệ sĩ tài danh và là một người thẳng thắn kể lại mọi thứ trong bài phỏng vấn dưới đây. Những gì chị nói ra, sẽ là phần tham khảo sống động nhất cho thế hệ mai sau về sân khấu, con người và cuộc đời của Sài Gòn trong ký ức của những ai yêu thương nơi chốn ấy.

Tôi giữ lại câu chuyện  này với sự tôn trọng người kể, với tư cách hậu bối, và cũng sẵn lòng dành thời gian với với những ý kiến cải chính khác gửi đến, trong tinh thần sẵn sàng rộng đường dư luận. Trân trọng. (Nhạc sĩ Tuấn Khanh)

BVN không quan tâm đến cách đánh giá nhân phẩm của những con người cụ thể trong bài này. Nhưng những đảo lộn giá trị xung quanh sự kiện 30-4-1975 tại miền Nam Việt Nam dẫn đến nhiều cách nhìn nhận khác nhau trong các mối quan hệ giữa nghệ thuật và thời cuộc là những hồi ức quan trọng của một nghệ sĩ có tiếng, rất cần được tham khảo kỹ để có thêm hiểu biết về một thời lỳ lịch sử.

***

Ns TuanKhanh: Thật bất ngờ khi gặp lại chị ở Mỹ, đặc biệt là qua trường hợp chị nói rất thẳng thắn với nghệ sĩ Kim Cương, về những hoạt động không có tính cách văn nghệ của bà. Có vẻ như còn rất nhiều thứ về cuộc đời mình mà chị chưa có dịp chia sẻ với khán giả. Nếu không bất tiện, chị có thể cho biết sau ngày 30-4-1975, cột mốc của đời chị đã như thế nào?

Nghệ sĩ Kim Tuyến: Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, theo lời kêu gọi của Đài Phát thanh Sài Gòn (quân cán chính phải đến trình diện), tôi đến sở làm là Tiểu đoàn 50 Chiến tranh Chính trị trình diện. Đến nơi tôi thấy một đống rác khổng lồ ngay lối cổng ra vào và đầy cả trong sân. Bỗng có người nói: "Không phải ở đây mà phải trình diện ở Tổng cục Chiến tranh Chính trị ở đường Thống Nhất".

Đến Tổng cục CTCT, anh Vân Sơn (Ban AVT) giúp tôi lấy tờ đơn khai lý lịch từ một cán bộ cộng sản đưa cho tôi. Tôi đang điền vào thì một cán bộ khác bước ra nói: "Các ban nhạc trong Nam này chỉ có vài nhạc công, ngoài Bắc chúng tôi có cả trăm nhạc công ấy". Tôi hơi bực nói: "Nhưng sao ca sĩ các anh hát giống tiếng Tàu quá, chỉ nghe chí chí chéo chéo không hà, chúng tôi không hiểu gì cả".

Nhìn vào tờ khai lý lịch, tôi nhanh trí điền vào hai chữ “tài xế” ở phần nghề nghiệp. Xong mọi thủ tục, anh Vân Sơn đưa tôi đến trước cổng Ban Văn nghệ Hoa Tình Thương và Biệt đoàn Văn nghệ Trung ương. Anh Vân Sơn chào từ giã với gương mặt thật buồn. Về sau tôi được tin anh Vân Sơn đã nhảy xuống sông Thị Nghè tự tử vì bất mãn với chế độ.

Sau đó theo lời kêu gọi của chị Kim Cương, tôi đến họp tại Hội Nghệ sĩ. Rất đông các cô chú và anh chị nghệ sĩ tân cổ tụ tập bên hông trụ sở và phía sân sau. Khi thấy tôi và nghệ sĩ Tùng Lâm ngồi trò chuyện, chị Kim Cương ngồi xuống bên cạnh tôi. Tôi nói: "Chị ơi em buồn quá". Chị Kim Cương  kéo đầu tôi ngả vào vai chị, một tay vuốt tóc vỗ về: "Đừng buồn em, chị em mình rồi sẽ được giải phóng ra khỏi bốn bức tường". Tôi sững sờ nhìn chú Tùng Lâm. Chị Kim Cương nói lớn: "Mọi người vào trong, đến giờ họp". Chị nắm tay tôi, kéo tôi theo chị vào phòng họp. Chị ngồi vào đầu bàn chủ tọa. Chị dõng dạc tuyên bố: "Ngày xưa bọn Thiệu Kỳ bán nước còn hiện diện trên quê hương ta, tôi phải núp dưới danh nghĩa Làng Cô nhi Long Thành. Hôm nay chúng ta đã đánh cho Mỹ cút Ngụy nhào. Tôi ra lệnh cho anh Nguyễn Đức (nhạc sĩ) lập những tiểu tổ để chúng ta thành lập Biệt đội Văn nghệ ...". Chú Tùng Lâm nghiêng đầu nói nhỏ vào tai tôi: "Tuyến, khóc nữa đi con, mầy khóc nữa đi con". Tôi thất vọng não nề. Trong khi chị Kim Cương thao thao bất tuyệt, tôi không còn nghe hay không muốn nghe gì nữa cả. Trời ơi, thần tượng sụp đổ! Kim Cương là Việt Cộng nằm vùng đã giúp cho cộng sản cướp đoạt miền Nam, áp bức bóc lột người dân, đưa đất nước đến chỗ sắp bị diệt vong, mà sao lại dám nói là mình yêu nước???

Vài tuần sau, tôi gặp bác Bảy Nam, mẹ của chị Kim Cương, đi xích lô máy ngừng trước nhà. Thấy tôi Bác hỏi : "Kim Tuyến, con đi đâu đây?". Tôi chào Bác và trả lời "Dạ, đây là nhà con". Bác nói tiếp: "Bác vào thăm ông Trần Tấn Quốc, vì nghe ổng sắp dọn về Cao Lãnh ẩn dật. À, con có nhận được thơ của chị Kim mời con tham gia ban kịch không? Chị Kim thích con đóng kịch với chị lắm. Ngày phát role (*chọn người vào vai) chị Kim chờ con quá trời". Tôi chỉ còn biết đáp: "Dạ...Dạ...tại con bịnh". Sau đó mấy ngày Má Bảy Phùng Há nhắn tôi đến nhà. Bà mặc áo dài chờ tôi, Bà cho biết Bà muốn đưa tôi lên Sở Thông tin Văn hóa trình diện để hát cho đoàn Sài Gòn 1 với nghệ sĩ Thành Được. Trước đó tôi luôn được Má Bảy mời hát chánh cho Ban cải lương Phụng Hảo và Vân Kiều trên TV với anh Thanh Sang, và lần sau cùng với anh Thành Được tuồng Cạm bẫy Đô thành của soạn giả Ngọc Điệp. Má Bảy bảo tôi về thay áo dài cho đàng hoàng, "cách mạng không thích ăn mặc như vậy đâu con", vì tôi đang mặc quần ống loa và áo thun màu vàng  với chữ Have a nice day, áo bỏ trong quần, đeo dây belt to tướng. Tôi chào Má Bảy, trở về nhà tôi, và trốn luôn Má Bảy.

Ns TK: Nhưng rồi sau 1975, chị có tiếp tục sinh hoạt văn nghệ bình thường không? Những ngày đó như thế nào?

Kim Tuyến: Sau ngày 30/04/1975, văn nghệ sĩ, nhạc sĩ miền Nam hầu như thất nghiệp hết. Cứ một hoặc hai ngày là có ba người bộ đội mang dép râu đi vào nhà tôi, ngang nhiên đi từ trước ra sau, rồi ngồi chồm hỗm trên salon và nói là "Chúng con đến thăm Mạ (Mẹ tôi)". Lần lượt cán bộ, rồi tới  'Cách mạng 30' (*thành phần hưởng ứng với chế độ mới ngay sau ngày 30-4) kéo tới nhà tôi kêu gọi tôi tham gia. Họ bảo: "Chị là nghệ sĩ nên sẽ có tác động lớn đối với quần chúng, chị sẽ ca hát và hướng dẫn quần chúng. Mới giải phóng nên cách mạng còn nghèo. Chúng tôi sẽ cấp cho chị một chỗ ngủ nghỉ tại trụ sở ngoài đường Lê Quang Định, nơi chúng tôi tịch thu của bọn bám chân đế quốc Mỹ, chúng tôi cung cấp cho chị một bữa ăn cho một ngày...".  Tiền lương thì không có. Họ yêu cầu tôi theo họ ra Quận và định chở tôi bằng xe đạp. Tôi bảo họ cứ đi trước, tôi sẽ chạy xe theo. Quận của họ là bãi đất trống ngay ngã 5 Bình Hòa. Một nhóm người, già trẻ bé lớn đứng bao quanh một thanh niên nhỏ con, ốm nhách đang ôm cây đàn, vừa hát vừa chỉ dẫn tất cả hát và diễn tả bằng chân:  "Ta lên giây đàn... từng tưng...". Mọi người nhìn theo anh này, cùng hát cùng co chân, đưa đầu gối cao ngang bụng, hai tay cũng làm bộ như đang cầm cây đàn. Tôi thầm nghĩ: “trình diễn kiểu gì mà giống như một bầy khỉ đột vậy?” Tôi cảm thấy xấu hổ cho cậu thanh niên, và tội nghiệp cho những người dân đang bị bắt làm những trò quái đản. Mặt tôi nóng bừng, tay chân tôi lạnh, chắc là bị lên máu. Tôi nói với anh cán bộ là tôi bị bệnh rồi và tôi phải về nhà chữa bệnh gấp.

Cả xóm nhà vùng tôi ở rất bực mình vì những cái loa tuyên truyền láo khoét. Mới hừng sáng loa phát rùm lên kêu mọi người thức dậy tập thể dục, nghe rất chói tai nhức óc. Có lần họ cho người đến từng nhà trong xóm kiểm kê xem nhà có cầu tiêu không? Loại nào? Ngồi bàn hay ngồi chồm hỗm có cái lỗ ?...

Ns TK: Hoàn cảnh chị thì như vậy, nhưng bạn bè quen biết trong nghề thì thế nào? Họ có gặp những nghịch cảnh như chị không hay mọi thứ dễ dàng hòa nhập hơn?

Kim Tuyến: Tôi có người bạn tên Mai, nhà chị ở đường Ngô Tùng Châu, Gia Định. Một dịp tôi đến nhà chị thì thấy một nhóm công an phường ngồi đầy nhà. Chị nói nhỏ với tôi là họ ngang nhiên vào nhà, họ còn tự động lấy thức ăn trong tủ lạnh. Tôi bênh bạn nói: "Chị này ở một mình, không có chồng, tại sao các anh tự nhiên vào nhà người ta vậy?"  Họ đáp: "À, thì chỉ là đến thăm chị Mai thôi". Tôi chợt nhớ đến chị bạn có chồng nhạc sĩ cổ nhạc đang là quân nhân của Biệt đoàn Văn nghệ Trung ương và đang có nhà trong khu gia binh, tôi hỏi: "Mấy gia đình vợ con lính VNCH sống trong trại gia binh, bây giờ có được tiếp tục ở không?".  Tên Ba Tấn, mặt mày gian ác, trả lời: "Chúng đã tiếp tay  cho bọn Thiệu Kỳ bán nước, chúng không có quyền ở". Tôi hỏi: "Vậy ai sẽ ở?". Hắn đáp: "Chúng tôi, những người có công với cách mạng". Tôi nói tiếp: "Theo tôi, các anh là cách mạng giải phóng miền Nam, nên dành những căn nhà đó và các biệt thự của cái bọn mà các anh cho là bám chân đế quốc Mỹ bỏ lại, đem cấp cho các người nghèo khổ đang ở gầm cầu xó chợ. Còn các anh nên che chòi ở, thì dân chúng sẽ phục các anh vô cùng. Các anh vào ở các nhà này tôi e dân chúng sẽ nghĩ lầm về cái từ “giải phóng” của các anh. Còn xe tăng, xe nhà binh, máy bay của đế quốc Mỹ bỏ lại, các anh nên bắt chước Campuchia đốt bỏ hết đi, đừng nên xài bất cứ cái gì của Mỹ Ngụy để lại". Ba Tân tức giận gọi đồng bọn. Mấy chiếc xe mô tô hụ còi rầm rộ chạy đến, chĩa súng bắt tôi giải đi về phường. Đến chiều, một thanh niên trẻ ôm 1 tập giấy tờ mở cửa sắt vào gặp tôi.  Em có vẻ ngạc nhiên nói: "Trời! Chị Tuyến, sao chị vào đây? Em là Đạt bạn của thằng em chị, em học ở Đạt Đức. Em có đến nhà chị hoài mà không gặp chị, chị đi hát hoài nên không biết em". Rồi Đạt hỏi tôi chuyện gì xảy ra và Đạt đề nghị tôi viết vào một tờ giấy, nhận rằng mình không hiểu rõ đường lối của cách mạng, xin lỗi cách mạng, ký tên, rồi Đạt sẽ trình cấp trên và họ sẽ thả tôi. Tôi không chịu viết vì nghĩ mình không có tội gì cả. Đạt khuyên tôi: "Họ đã ghi vào hồ sơ và buộc chị vào tội phản động, họ sẽ đưa chị đi xa lắm... Hay là vầy, em viết gì kệ em, chị chỉ ký tên vào, họ sẽ thả chị ra". Nghĩ đến con, đến Má tôi và các em rất cần tôi, tôi ứa nước mắt ký vào.

Vài ngày sau, anh Vinh từng là quản lý của các đoàn cải lương trước 1975 đến nhà tôi và cho biết Cục An ninh Nội chính mời tôi về làm đào chánh cho đoàn. Tôi nói với anh Vinh: "Nếu thương em, xin anh về nói với họ là em đang bệnh. Anh biết không, vì cái Cục R này mà em bị lên tăng xông, bệnh gần chết".

Vài tuần sau, chị Bạch Lan Thanh đến nhà mời tôi đi hát với nghệ sĩ Tùng Lâm và anh Giang Tử, do anh Tony Quang ảo thuật gia tổ chức. Chương trình văn nghệ bỏ túi có ca tân cổ, có kịch, có ảo thuật và xiệc. Trong đêm trình diễn ở 1 quận miền Tây, có cả bộ đội mang dép râu, ngồi chồm hỗm trên những băng ghế dài bằng cây, xem có vẻ thích thú, vỗ tay và yêu cầu tôi hát tân cổ bản Những đồi hoa Sim, rồi Tình đầu tình cuối, và Tình đời song ca với Giang Tử. Sau đó là phần ảo thuật và hài kịch. Vãn hát xong, thì  Thông tin Văn hóa xuống họp với chúng tôi. Một cán bộ với giọng Bắc nói: "Sao tên của Tùng Lâm và Kim Tuyến to thế? Ngoài Bắc chúng tôi không có cá nhân đấy nhé. Yêu cầu anh Tùng Lâm đừng giễu nữa nhé".  Tôi nghĩ thầm: “Danh hài mà không cho giễu là sao?”. Mọi người yên lặng, tôi lên tiếng: "Xin lỗi anh, anh tên gì?" Anh ta đáp: "Chị cứ gọi tôi là anh Ba". Tôi nói tiếp: "Anh Ba, theo tôi có lẽ ca nghệ sĩ văn công ở ngoài Bắc hát được nhà nước trả lương. Nhưng ở đây là do tư nhân tổ chức, cần bán vé vào cửa, nên phải quảng cáo tên nghệ sĩ để khán giả biết mà mua vé vào xem, nhờ đó chúng tôi mới có chén cơm". Anh Ba nhìn tôi lên giọng: "Yêu cầu chị Kim Tuyến và anh Giang Tử không được mặc đồ Mỹ Ngụy mà phải mặc đồ bà ba đen, quấn khăn rằn giống Bác ấy".  Trước khi ra về, có hai cán bộ đứng dậy đặt tấm giấy lên bàn, nghiêm giọng nói: "Yêu cầu chị Kim Tuyến hát bài này".  Tôi nhìn vào, thấy dòng chữ: Vọng Cổ Bà mẹ Việt Nam bắn Mỹ cứu quốc. Khi họ đi rồi tôi nói : "Chú Lâm, chắc con nghỉ hát". Các em trong ban nhạc nhốn nháo: "Chị Tuyến về, tụi em cũng ôm đàn về luôn".

Tối hôm đó tôi trở về căn nhà của dân do Tony Quang mướn. Bước ra phía sau nhà, tôi thấy chú Tùng Lâm ngồi bó gối trầm ngâm bên chai rượu dưới ánh trăng. Tôi ngồi xuống, bưng chai rượu uống một hơi, dù tôi không hề biết uống rượu, uống để chia sớt nỗi đau với chú, và uống để cho vơi đi nỗi uất hận và tủi nhục mà kẻ chiến thắng muốn áp đặt quyền dạy dỗ chúng tôi. Niềm đau tủi đã dâng trào... Hai chú cháu gục đầu vào nhau khóc nức nở. Hôm sau tôi từ giã chú Lâm, về lại Sài Gòn và tìm cách vượt biên.

Những ngày đầu sau 30 tháng Tư, tôi thấy  TV phát hình vở cải lương hồ quảng của các nghệ sĩ miền Bắc. Họ không có đôi hài để mang, họ mang dép râu, trang phục rất nghèo nàn. Có một vở kịch mà diễn viên mặc áo đầm Liên Xô nói về điện Cẩm Linh chiếu trên TV và các ca nghệ sĩ phải chào cờ của Liên Xô. So sánh với miền Nam, các nghệ sĩ cải lương hồ quảng ăn mặc rất đẹp. Các kịch sĩ không hề diễn kịch về Tòa Bạch ốc và chúng tôi không hề phải chào cờ Mỹ. Chúng tôi làm việc cho Ban văn nghệ Hoa Tình Thương/Tổng cục Chiến tranh Chính trị và cơ quan thông tin JUSPAO, chúng tôi chỉ hát những bài ca ngợi quê hương, tình yêu và ca ngợi sư hy sinh của những chiến sĩ VNCH, chứ không hề có những bài ca sắt máu kiểu Cộng sản "Thề phanh thây uống máu quân thù".

Ns TK: Với nghệ sĩ thì như vậy, chung quanh chị, còn những người Sài Gòn khác ra sao? Chị có còn nhớ một vài điều gì đáng nhớ vào thời điểm đó?

Kim Tuyến: Một buổi trưa, nằm nghe tiếng hát lạ: "Thăm thẳm chiều trôi... Khuya anh đi rồi sao trời đưa lối...", tiếng hát đầy xúc cảm như muốn xé cả ruột gan. Tôi bước ra lan can nhìn xuống đường ngay gốc cây trước nhà tôi, một người đàn ông mặc quần lính VNCH và chiếc áo thun cũ, cụt 2 chân, đang ôm đàn hát... Tôi xúc động rơi nước mắt nhớ lại những ngày hát cho các anh chiến sĩ tại các tiền đồn Pleiku, Kontum, Bệnh viện Cộng hòa, Bệnh viện Lê Hữu Sanh, v.v... Hình ảnh quá đau xót của những thương phế binh bị đuổi khỏi bệnh viện đi qua nhà tôi trong buổi chiều 30/04/1975, hình ảnh một người đàn ông ngã quỵ trước cửa trong đêm tối, tôi và các em tôi phụ đưa anh vào nhà, nấu nước trà gừng và pha sữa, rồi cạo gió cho anh, lúc anh tỉnh dậy chúng tôi mới biết anh là lính VNCH. Hôm sau, lại một phụ nữ ngã gục trước nhà tôi vì đói quá, chúng tôi giúp chị qua cơn đói.

Ns TK: Được biết chị vượt biển đi từ rất sớm, đến Mỹ, chị có gặp lại đồng nghiệp và nối lại nghề diễn của mình?

Kim Tuyến: Tôi vượt biên vào cuối năm 1978 với gia đình, đứa con nhỏ nhất của tôi mới 10 ngày tuổi. Chuyến vượt biển hãi hùng như bao nhiêu nạn nhân vượt biển khác. Cuối cùng chiếc tàu nhỏ bị lật vì sóng to và đụng đá ngầm trước khi vào đến bờ biển Mã Lai, làm cho một số người chết. Gia đình tôi may mắn được cứu thoát và sau đó được định cư tại Hoa Kỳ với tư cách tỵ nạn chính trị.

Những ngày đầu đến Mỹ, tôi cũng như bao nhiêu người tỵ nạn khác, được Chính phủ Mỹ giúp đỡ. Tôi đến trường học tiếng Anh.  Chị Túy Hồng là người đầu tiên mời tôi hát trên đất Mỹ. Tôi dành một buổi hát tại Los Angeles cho anh Bảo Ân. Sau đó lịch trình diễn của tôi khá bận rộn: hát gây quỹ cho Chùa, Nhà thờ, Kháng chiến... hát cho các phòng trà, vũ trường, đại nhạc hội... thu video cho nhiều vở kịch và tuồng cải lương và các bài tân nhạc, trình diễn nhạc kịch cho NS Hoàng Thi Thơ, trình diễn văn nghệ tại Âu Châu và các nước Canada, Nhật Bản, Úc…

Ns TK: Đã có lúc nào chị quay lại Việt Nam, để nhìn lại, nhớ lại?

Kim Tuyến: Tôi có trở về Việt Nam sau khi Mẹ tôi mất năm 2010, lý do là lo giải quyết tro cốt của Ba tôi để lại từ năm 1973. Trong thâm tâm tôi nguyện lo xong là không bao giờ muốn trở về khi chế độ cộng sản vẫn còn trên quê hương Việt Nam. Trong chuyến đi này tôi có gặp lại vài người bạn thân quen từ thuở nhỏ, những người bà con và vài người bạn đồng nghiệp. Lúc tạm trú tại một khách sạn tại Sài Gòn tôi gặp những người làm việc ở đó nói toàn giọng Bắc mới sau 75 rất khó nghe. Hầu như những người Bắc 75 đã vào chiếm cứ hết những căn nhà mặt đường khu thương mại của Sài Gòn, trong đó có ngôi nhà trước kia của tôi. Sài Gòn trở nên quá chật chội, lưu thông tắc nghẽn, khói bụi mịt mù, không tôn trọng luật lệ, cảnh sát giao thông làm tiền trắng trợn. Đạo đức suy đồi, tham nhũng tràn lan. Không có một quốc gia nào trên thế giới mà muốn vào hoặc ra khỏi phi trường là phải nộp tiền mãi lộ nếu muốn được yên thân. Đi đâu tôi cũng thấy biểu ngữ: "Quyết tâm làm sạch đường phố"... Hết 'quyết tâm' này đến 'quyết tâm' kia, hết 'phường văn hóa' đến 'khóm văn hóa', mà cán bộ và công an thì đối xử với dân rất vô văn hóa. Tôi chưa từng thấy nước nào giăng quá nhiều biểu ngữ dạy dỗ dân như Việt Nam Cộng Sản.  Tôi cảm thấy xa lạ và cô đơn trên chính quê hương của mình.

Ns TK: Chị chọn lựa ra đi và thật sự không hối tiếc? Được biết chế độ mới ở Việt Nam cũng nhiều lần mời chị trở lại sân khấu và sống với nghề như cũ. Thử nghĩ lại, chị ra đi chỉ vì bất mãn tạm thời hay có thêm những kinh nghiệm nào khác?

Kim Tuyến: Sau 10 năm định cư trên nước Mỹ tôi mới nộp đơn xin gia nhập quốc tịch Mỹ. Ngày tuyên thệ tôi thấy lòng ngậm ngùi nghĩ đến thân phận mình cũng có một quê hương, tại sao hôm nay mình phải xin được trở thành công dân của một nước khác không cùng màu da? Nước mắt tủi hờn lại có dịp rơi.

Sau khi quyết định nghỉ hát tại Việt Nam (1975), tôi không theo dõi các chương trình TV và ít giao thiệp, nên không rõ các sự việc xảy ra cho các nghệ sĩ đồng nghiệp ở Việt Nam. Kỷ niệm đáng nhớ trước khi ra đi là có một ngày anh Nhật Trường đến nhà tìm tôi để mời tôi hát cho anh lưu diễn miền Tây, nhưng tôi bận rộn lo chuyện vượt biên.  Một kỷ niệm khác là vào một buổi tối, tôi gặp Bà Năm Sa Đéc trước một tiệm phở trên đường Hiền Vương (*nay là đường Võ Thị Sáu). Bà Năm Sa Đéc (Má Năm) có đóng chung với tôi trong phim  Đỉnh núi mây hồng. Má Năm vừa đưa tay chỉ lên đầu vừa nói với tôi: "Tụi nó bắt Má Năm học tập cải tạo, nhưng đầu này có sạn rồi... còn lâu!". Ánh mắt Má Năm sáng rực nỗi  phẫn uất trong đêm tối.

Tôi có một người em kết nghĩa tên Nguyễn Văn Trảng là đệ tử của ông Anh Lân, khi viết kịch hay viết báo em lấy biệt hiệu là Vương Thế Trung. Em tiếp tục học và đã tốt nghiệp Kỹ sư (Phú Thọ), tôi có dự lễ tốt nghiệp của Trảng năm 1973. Mẹ Trảng tu ở chùa Cao Đài. Ba Trảng mất sớm. Một ngày nọ (1975), Trảng ghé nhà tôi và cho biết em đang hoạt động cho Phục Quốc Quân tại Tây Ninh, tôi gởi cho em một số tiền để em hoạt động. Năm 1978 tôi được tin Trảng đã bị bắt.

Năm 1983, soạn giả Trần Trung Quân từ Pháp sang mời tôi thu hình vở cải lương "Nước mắt người đi" với Dũng Thanh Lâm, nội dung kể lại cuộc đời của các chiến sĩ phục quốc anh hùng. Tôi kể chuyện tôi có cậu em kết nghĩa tên Trảng theo Phục Quốc Quân bị cộng sản bắt, không biết giờ ra sao. Bất ngờ, anh Trần Trung Quân cho biết anh có Bà Mẹ hay đi chùa Cao Đài ở Tây Ninh vừa qua Pháp đoàn tụ với anh, Bà Mẹ kể rằng Hiền Tài Nguyễn Văn Trảng hoạt động phục quốc bị cộng sản gài bắt và đưa ra xử trước tòa án nhân dân. Cộng sản kết tội Nguyễn Văn Trảng là phản động. Trảng hiên ngang hét lớn: "Tôi không phản động, Hồ Chí Minh mới là kẻ phản động". Trảng bị bắn chết ngay tại chỗ. Anh Trần Trung Quân nói anh đã đưa câu nói này của Hiền Tài Trảng vào trong vở tuồng do Dũng Thanh Lâm đóng vai chiến sĩ VNCH. Tôi  lặng người đau đớn nát cả lòng, nhớ đến hình ảnh Trảng đạp xe đạp lộc cộc đến chỗ tập kịch. Tôi đề nghị giúp Trảng mua xe mobilette để làm phương tiện di chuyển. Trảng hứa trả lại sau khi ra trường làm việc. Tôi thương em như thương chính tôi vì nhớ cảnh tôi phải bỏ dở việc học để đi hát kiếm tiền phụ giúp Cha Mẹ nuôi các em, khi Ba tôi gặp khó khăn tài chánh vì Việt Cộng liên tục đắp mô đặt mìn trên tuyến đường Sài Gòn - Vĩnh Bình, làm cho chiếc xe đò của Ba tôi không hoạt động được. Tôi nói Trảng cứ yên tâm, tôi tặng Trảng vì nghèo, mồ côi cha, hiếu học, xem như tôi đóng 2 show kịch TV không lãnh thù lao. Trảng cảm động rưng rưng nước mắt.

Năm 1995, điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu tác giả bức tượng "Tiếc thương" ở Nghĩa trang quân đội Biên Hòa gọi điện thoại tìm tôi. Anh cho biết anh có 1 cô bạn là nữ quân nhân vừa qua Mỹ đang ở Boston đi diện HO có biết một số tin tức về Nguyễn Văn Trảng. Tôi hẹn gặp chị tại nơi anh Thu cư trú ở Garden Grove, California. Chị  cho tôi biết là có một thời gian ngắn chị bị giam chung với Trảng,  Trảng thường nhắc đến Kim Tuyến và nói nếu chị ra được khỏi tù thì nhờ chị tìm gặp chị Tuyến, nhắn rằng em lúc nào cũng thương chị Tuyến. Nhưng tiếc thương thay cộng sản đã giết Em. Anh Nguyễn Thanh Thu có ý định tạc một bức tượng của Trảng, nhưng không thành vì lúc đó không ai có được một bức hình của Trảng. Chắc anh Nguyễn Thanh Thu còn nhớ câu chuyện của Trảng. Tôi mong được gặp lại chị nữ quân nhân mà tôi đã gặp 20 năm trước. Nhớ đến Trảng tôi cảm thương và liên tưởng đến các thanh niên nam nữ trẻ tuổi như Trảng đã anh dũng tham gia phong trào Phục Quốc bị tra tấn, tù đày và sát hại. Tôi có một ông cậu ruột (cậu Lữ Minh Bạch) là một sĩ quan hải quân VNCH, cũng hoạt động phục quốc, đã bị cộng sản bắt và bị kết án 18 năm tù. Tôi đã khóc khi đọc những bài viết của những người Tù chính trị sau khi định cư ở Mỹ qua diện HO kể về những nhục hình mà những người Cộng sản đã trả thù tàn độc, tôi lại càng căm thù chủ nghĩa Cộng sản.

Ns TK: Sau một thời gian sống và làm việc ở Mỹ, chắc chị rồi cũng dần dần gặp lại ít nhiều các đồng nghiệp trong Việt Nam qua Mỹ du lịch hoặc biểu diễn, cảm giác của chị thế nào?

Kim Tuyến: Bận rộn với gia đình và các sinh hoạt văn nghệ ở Mỹ, nhưng tôi vẫn thường liên lạc với chị Như Mai và Kim Hoàng vì có mối thân tình từ lúc chị mời tôi đóng vai chánh trong các vở kịch và tuồng cải lương trên TV, đài phát thanh và đóng  phim Vực nước mắt. Lúc chị Như Mai điều hành Chùa Nghệ sĩ, tôi có trợ giúp cho chi phí xây một bức tường quanh nghĩa trang nghệ sĩ. Năm 1993, tình cờ tôi được biết qua chị Như Mai là Lê Duy Hạnh, Chủ tịch Hội Sân khấu trong Việt Nam, đang có kế hoạch giao lưu văn hóa. Bắt đầu họ sẽ gởi một hai ca nghệ sĩ ít hoặc không bị chống đối đến Mỹ hát trước để tránh bị biểu tình phản đối, sau đó họ sẽ tiếp tục gởi tiếp nhiều ca nghệ sĩ khác ra hải ngoại. Chị Út Bạch Lan đến Mỹ trước tiên. Cô chủ nhà hàng Anh Thy và cô Sáu Châu gọi báo cho tôi biết và muốn tôi cùng gặp chị  Út Bạch Lan. Tôi đến nhà hàng Anh Thy, nhìn thấy anh Duy Khánh và Lâm Tường Dũ, hai anh đưa cho tôi xem tờ quảng cáo quay roneo có hàng chữ: Tái ngộ sầu nữ Út Bạch Lan... với sự bảo trợ của  Duy Khánh, Kim Tuyến, Lâm Tường Vũ. Họ tự động ghi tên tôi vào thành phần ban tổ chức mà không hề hỏi xem tôi có đồng ý không. Tôi nói: "Tôi chỉ muốn đến thăm chị Út Bạch Lan như một đồng nghiệp đàn em chào mừng chị, nhưng tôi không muốn có tên trong danh sách bảo trợ hay ban tổ chức, dù rằng tôi thương mến chị Út Bạch Lan". Sau đó tôi được biết nhà hàng Seafood World từ chối cho thuê để tổ chức văn nghệ vì ngại sẽ có cuộc biểu tình chống đối, nên tất cả kéo về tổ chức tại quán Anh Thy, một nhà hàng nhỏ hơn.

Từ năm 1993 khi được biết cộng sản phát động kế hoạch giao lưu văn hóa, tôi có suy nghĩ nếu tiếp tục hoạt động văn nghệ thì vô tình tôi tiếp tay cho cộng sản thực hiện ý đồ ru ngủ và đánh phá cộng đồng người Việt tỵ nạn. Tôi đã bất hợp tác từ Việt Nam và đã vượt qua quá nhiều nghiệt ngã, cuối cùng thoát khỏi cộng sản VN, thì tại nơi đất Mỹ này tôi vẫn có cơ hội sống bằng trí óc và đôi tay của mình. Tôi quyết định ngưng hát. Từ năm 1993 tôi chỉ hát một lần để ủy lạo các gia đình H.O. theo lời mời của anh Nguyễn Mậu Quý, Chủ tịch Hội Cựu tù nhân Chính trị. Trong thời điểm đó, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đã book tour bên Âu Châu và mời tôi tiếp tục trình diễn nhạc kịch Ả đào say, nhưng tôi từ chối. Em Chí Tâm cũng muốn tôi kết hợp trình diễn với anh Thành Được, và rất nhiều nơi mời tôi đi hát, nhưng tôi vẫn không nhận lời mời. Điều tôi suy nghĩ có thể không đúng với những người khác, nhưng tôi không thể, hay đúng hơn không muốn giãi bày. Năm 2002, anh Nhật Trường mời tôi hát giúp cho 2 đêm Văn nghệ Giã từ Sân khấu, tôi nhận lời vì tôi cùng quan điểm với anh khi nghe anh nói anh chống lại kế hoạch giao lưu văn hóa và không muốn đứng chung sân khấu với các nghệ sĩ do cộng sản đưa sang.

Năm 2002, chị Bạch Tuyết qua Mỹ và gọi điện thoại cho tôi, chị nói muốn đến nhà thăm tôi. Tôi vui mừng vì chúng tôi đã từng đã từng hát chung trong vở "Tiếng hát Muồng Tênh" của soạn giả Mộc Linh. Hai ông bầu Út Trà Ôn và Hoàng Giang sắp xếp cho Bạch Tuyết  thế vai vì Diệu Hiền bỗng nhiên biến mất, trong khi Bạch Tuyết chưa có vai trò nào trong vở tuồng này, còn tôi được đóng vai người em gái nhỏ. Thời gian sau tôi rất thích chị đóng chung với anh Hùng Cường ở đoàn Dạ Lý Hương, vì hai người diễn rất sống động, rất thật trong các vở tuồng xã hội cùng với Ngọc Giàu, Văn Chung, Dũng Thanh Lâm, Thanh Tú. Phương Uyên lái xe chở chị Bạch Tuyết đến nhà chúng tôi. Sau khi chụp vài tấm ảnh kỷ niệm, tôi mời chị và Uyên đi ăn tối tại restaurant COCO. Chị bảo là chị ăn chay và chỉ ăn được món nào có tôm. Tôi tưởng chị là người Công giáo.  Tôi hỏi thăm về tin chồng chị là ông Đức bị bắt và bị Việt Cộng tịch thu tài sản, và chắc chị khổ  với Việt Cộng vì ngày xưa chị có bức hình đội nón sắt có hàng chữ "Bỏ bom Hà Nội" và chị đưa ngón tay cái lên. Chị nói "Em ơi... ờ thì... nhưng chị không coi trọng tiền bạc, vật chất. Chị tu rồi em ơi, thỉnh thoảng chị được thầy Thích Thanh Từ là thầy của chị, vì bận quá, Phật tử đông quá, đã giao cho chị đi thuyết pháp. Vấn đề anh Đức ở tù thì khi hoạn nạn mình phải chấp nhận, khi nào trời quang mây tạnh thì hai đứa che dù đi chung". Tôi hỏi thăm về sinh hoạt và cuộc sống của chị tại VN thì chị cho biết chị có nhiều bạn trẻ thương yêu, các bạn này có hãng nước uống và cho chị vào một phần hùn nhỏ để sống nên chị không phải bận tâm.  Chia tay ra về tôi thấy vui cho chị vì nghĩ rằng chị đã tu đến mức đã đạt được chữ “ngộ” rồi, vì nhà cửa bị tịch thu, chồng bị bắt bỏ tù mà không oán hận. Tôi thầm nghĩ, nếu là tôi thì tôi sẽ thù ghét CS lắm.

Bạch Tuyết điện thoại cho tôi: "Chị có thằng con trai học Bang giao Quốc tế ở bên Anh quốc. Hôm đám cưới cháu chị không qua được, chỉ có cô em kết nghĩa là mẹ nuôi của nó đứng ra tổ chức. Chị muốn nó ra mắt cô chú đồng nghiệp cho phải lễ. Chị mời em và ông xã đến rồi tụi mình đập bồn đập trống cho vui".  Tôi nhận lời ngay. Đến nhà hàng Palace Seafood nơi tổ chức tôi nhận thấy đây là một đám cưới vì cô dâu chú rể mặc khăn đóng áo dài theo trang phục đám cưới. Có nhiều ca nghệ sĩ đến tham dự và chúng tôi cùng ca hát đóng góp thật sôi nổi với MC Trần Quốc Bảo. Cô dâu Mỹ trông khá xinh xắn dễ thương. Trước khi tiệc tàn, chị đến siết tay tôi và hẹn đến chơi nhà tôi vài hôm trước khi về lại Việt Nam.

Một buổi chiều, trên đường đến rước chị, chúng tôi ghé mua tờ Việt báo. Tôi giở tờ báo ra xem thì giật mình khi thấy hình chị Bạch Tuyết đang quỳ lạy khán giả trên sân khấu tại San Jose với hàng tít to: “Bạch Tuyết đã quỳ lạy khán giả vì bị biểu tình phản đối”. Chúng tôi rước chị ở khu mobile home trên đường Bolsa. Trong khi ông xã tôi đổ thêm xăng tại góc đường Brookhurst và Hazard thì chị cầm tờ Việt báo lên đọc rồi chị nói lớn: "Cũng thằng Mỹ nữa". Tôi nói : "Chuyện gì vậy chị?". Chị tiếp: "Thằng Mỹ không có tư cách gì để lật đổ chế độ Taliban". Tôi hỏi: "Sao vậy chị ?". Chị nói "Em ở Mỹ lâu mà em không biết gì sao Tuyến, thằng Mỹ làm giàu nhờ bán vũ khí, nó muốn quậy lên để bán vũ khí". Trời ơi, sao luận điệu và giọng nói này của Bạch Tuyết giống y như phát ngôn viên Việt Cộng Phan Thúy Thanh mà mỗi sáng lái xe đi làm tôi hay nghe tin tức từ đài VOA và BBC.

Về đến nhà, chị cầm tay tôi xem, thoạt đầu, tôi nghĩ chị biết coi bói. Chị hỏi: "Tuyến, em có bao nhiêu căn nhà?". Tôi đáp: "Một căn nhà mà còn trả chưa xong đây chị". Chị lại hỏi: "Em có bao nhiêu tiền trong nhà băng?". Tôi ngạc nhiên với 2 câu hỏi này. Chị bảo tôi về Việt Nam chơi và ở với chị. Tôi nói: "Em ghét Việt Cộng. Vượt biên suýt chết rồi chị". Chị nói: "Thôi mà em, đừng nghĩ vậy, chế độ bây giờ tốt đẹp hơn chế độ trước nhiều lắm". Ông xã tôi bất bình nói: "Chị nói chế độ bây giờ tốt đẹp tại sao sau khi chấm dứt chiến tranh họ lại bắt sĩ quan, công chức và những nhà trí thức VNCH giam cầm đày ải bỏ đói cho đến chết trong các trại tù cải tạo?". Chị lại nói: "Anh không biết chứ Tuyết vô thư viện bên Anh đọc sách, có nhiều nước tan chiến tranh rồi họ đem bắn bỏ hết, rồi ai làm gì họ". Tôi bực mình nói: "Tốt đẹp gì chị, chế độ gì không có tự do tôn giáo, như Linh mục Nguyễn Văn Lý bị nhốt vào tù, Hòa thượng Thích Quảng Độ bị quản chế". Bạch Tuyết nói: "Ai biểu sống trong chế độ của người ta mà chống đối thì là chuyện đương nhiên". Tôi thất vọng ở tầm kiến thức nhỏ hẹp lệch lạc và lối lý luận sặc mùi cộng sản của 'tiến sĩ' Bạch Tuyết. Chị còn hết lời ca tụng tâng bốc Nguyễn Minh Triết  nói anh ta giỏi đủ mọi thứ, trong khi ở thời điểm đó Nguyễn Minh Triết còn hoạt động ở Sài Gòn và tôi chưa biết anh ta là ai.

Khi cuộc bàn luận quá căng thẳng tôi đổi đề tài để nói về văn nghệ. Tôi nói "Má em hay xem cải lương, thỉnh thoảng em cũng xem và thấy Tài Linh diễn xúc động, chắc Tài Linh hiền lắm hả chị?". Bạch Tuyết nói: "Những người nổi tiếng không ai hiền hết em". Rồi chị kể về anh Hùng Cường, chị bảo là Hùng Cường yêu chị lắm và muốn cưới chị nhưng chị từ chối (?). Chị không biết rằng trong thời gian sống ở Mỹ anh Hùng Cường rất thân với chúng tôi và hay kể về những cuộc tình của anh, dĩ nhiên trong đó có Bạch Tuyết, anh Hùng Cường đã có mối quan hệ sâu đậm từ Bạch Tuyết ra sao, và chị đã năn nỉ anh thế nào. Tôi nghĩ nếu Hùng Cường còn sống tôi sẽ gọi anh đến để nghe Bạch Tuyết nói dóc. Đêm khuya quá, chẳng lẽ tôi đẩy Bạch Tuyết ra khỏi nhà, còn đưa về thì tôi mệt rồi sau một ngày dài làm việc.  Chị hỏi tôi có muốn gởi tiền giúp Chùa Nghệ sĩ không, tôi nói đã giúp rồi, và lần này chỉ gởi ít tiền tặng Má Bảy Phùng Há.

Trước đây theo lời kêu gọi của Má Bảy và 2 chị Như Mai, Kim Hoàng, Chùa Nghệ sĩ không có rào nên thỉnh thoảng phát giác ra mồ mả bị đào bới vì họ muốn kíếm vàng bạc, đồng thời số nghệ sĩ già không nhà cửa phải sống lang thang, nên yêu cầu chúng tôi giúp đỡ tiền xây rào và mua tôn lợp phía sau chùa cho các cô bác có chỗ tạm trú. Chúng tôi đã gởi tiền giúp.  Sau đó chị Như Mai cho biết ông Võ Văn Kiệt chấp thuận cấp cho 1 miếng đất ở quận 8 để xây Nhà dưỡng lão Nghệ sĩ. Tiền chúng tôi đã gởi, chị Như Mai lo xây rào và trùng tu trong Chùa vẫn còn dư. Tôi yêu cầu chị Như Mai bỏ số tiền đó vào bank để lấy lời lo thuốc thang cho những nghệ sĩ già đau yếu, còn Nhà dưỡng lão hãy để cho chính quyền cộng sản lo. Tôi không bao giờ quên ơn Má Bảy Phùng Há, người mời tôi đóng nhiều vở tuồng trên TV, đã chỉ dạy thêm cho chúng tôi từ anh Thanh Sang đến anh Thành Được. Má Bảy cũng từng nói: "Mấy ổng muốn mời Má làm chức này chức kia, nhưng  Má nói Má không thích làm chính trị, Má chỉ thích làm Văn nghệ mà thôi". Tôi lấy 100 dollars bỏ vào bao thơ trao cho chị Bạch Tuyết nhờ chị đem về trao cho Má Bảy. Vài tuần sau tôi gọi điện thoại thăm Má Bảy và hỏi xem Má Bảy có nhận được tiền không. Lúc đó có mặt ông bầu Xuân, tôi nghe tiếng Má Bảy nói lớn: "Ông Xuân ơi, Kim Tuyến nói có gởi Bạch Tuyết đem về cho tôi 100 mà sao không thấy?". Ông Xuân nói: "Bạch Tuyết bảo sung vào quỹ của Chùa". Tôi không hiểu tại sao chị Bạch Tuyết lại làm khác lời dặn của tôi, để cuối cùng Má Bảy không nhận được gì cả!

Một lần nọ anh Hùng Cường dẫn anh Sáu Thanh đến nhà thăm chúng tôi. Anh Sáu Thanh là 1 đại thương gia trước năm 1975, chính anh là người cung cấp toàn bộ tiền bạc và phương tiện để thành lập đoàn cải lương Hùng Cường - Bạch Tuyết . Sáu Thanh giao đoàn cải lương cho Hùng Cường và chị Bạch Tuyết vì anh rất bận với các công ty lớn của anh. Đoàn cải lương này là một đại ban, được khán giả nhiệt tình ủng hộ, lần trình diễn nào cũng bán hết vé, thế mà Bạch Tuyết khai lỗ. Trước mặt chúng tôi, anh  anh Sáu Thanh nói với Hùng Cường: "Anh lập đoàn hát này cho chú mầy mà chú mầy ham chơi quá, để cho con Tuyết lộng hành, nó đưa người nhà của nó vào, nó kiểm soát mọi chi thu, cứ khai lỗ, để cuối cùng phải giải tán đoàn hát".

Ngày 27/10/2002 Bạch Tuyết tổ chức ra mắt CD Kinh Pháp cú chuyển thể cải lương tại Chùa Việt Nam trên đường Magnolia của Thượng tọa Thích Pháp Châu. Ông Thượng tọa này từng có tai tiếng vì đã lăng nhăng tình ái với một nữ Phật tử trẻ. Cuộc điện đàm hẹn hò dâm dục ở hotel của ông sư này với cô gái đã bị thu băng toàn bộ. Vì vậy cho nên truyền thông và báo chí hải ngoại kêu gọi biểu tình chống Việt Cộng Bạch Tuyết và Thượng Tọa Pháp Châu. Hôm đó có rất nhiều người đến biểu tình, trong đó có tôi, trước cửa chùa. Người biểu tình cho phát thanh cuốn tape dâm dục của Thượng Tọa Pháp Châu và hô đả đảo Bạch Tuyết. Tôi nghĩ nếu anh Hùng Cường còn sống chắc anh cũng sẽ đến biểu tình chống Bạch Tuyết, vì anh là người rất căm thù cộng sản. Dù rằng khi còn sống anh đã từng kể chính anh là người giới thiệu anh Đức (một "Việt kiều Yêu nước" tại Pháp) cho Bạch Tuyết sau vụ Bạch Tuyết bị vợ của ĐT Hoàng Đức Ninh làm nhục. Trong một dịp thăm nhà thơ Nguyễn Chí Thiện và đi ăn tối với anh, chúng tôi có kể cho anh nghe về Bạch Tuyết và Kim Cương. Trong một lần nói chuyện trên Radio, anh Thiện đã có đề cập đến Việt Cộng Kim Cương và Bạch Tuyết. Tôi quý mến anh Nguyễn Chí Thiện vì tư cách và sự dũng cảm của anh. Chỉ vì can đảm dám nói lên sự thật của lịch sử và sự thật tàn ác của chế độ cộng sản mà anh bị gần 30 năm tù ở miền Bắc. Trong tù anh vẫn đứng thẳng, hiên ngang làm thơ vạch trần sự dã man của chế độ và dám chửi thẳng Hồ Chí Minh.

Những gì tôi kể về Bạch Tuyết là hoàn toàn sự thật, không thêm bớt, không trái với lương tâm. Một số đông trong đó có tôi vẫn còn nhiều hoài nghi về Bạch Tuyết:

- Bạch Tuyết không học Trung học, không học Đại học  thì làm sao có bằng Tiến sĩ ?

- Bạch Tuyết không rành tiếng Anh làm sao vào thư viện của Anh đọc sách và tài liệu?

- Bạch Tuyết không nói và viết lưu loát tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Đức thì làm Luận án Tiến sĩ  bằng tiếng gì? Không lẽ làm luận án ở ngoại quốc mà dùng tiếng Việt

- Bạch Tuyết có biết rằng mọi người đều biết trên thế giới có nhiều bằng Tiến sĩ Danh dự được cấp do sự giới thiệu hay quen biết. Có các trường Đại học dỏm, không được chấp nhận, chỉ cần nộp cho họ vài ngàn dollars là có bằng Tiến sĩ giấy. 

- Bạch Tuyết thù ghét Mỹ, vậy tại sao thích đi sang Mỹ, cho con học ở Mỹ, đi làm ở Mỹ, lấy vợ Mỹ. Phải chăng Bạch Tuyết muốn tìm một "bãi đáp an toàn" sau này ở Mỹ?  

Ns TK: Những câu chuyện của hôm qua bao giờ cũng thật xúc động, dù chỉ là kỷ niệm. Nhưng có khi nào chị nhìn thấy sân khấu ở quê nhà, sự rộn rịp hoặc giàu có của giới đồng nghiệp mà chạnh lòng? Hoặc chị có lúc nào nghĩ rằng nếu chị nhượng bộ, ở lại, thì cũng đã có một cuộc sống sinh hoạt sôi nổi, nhiều thu nhập như các nghệ sĩ khác?

Kim Tuyến: Sau 37 năm sống trên đất Mỹ và 41 năm miền Bắc cai trị miền Nam, tôi vẫn thường theo dõi các tin tức từ quê nhà và rất buồn khi thấy cộng sản đã tạo ra một giai cấp mới, giai cấp cán bộ, con ông cháu cha, tư bản đỏ, giai cấp này lộng hành, áp bức bóc lột người dân khốn cùng. Luân lý, đạo đức suy đồi, cuộc sống bất an, luật pháp bất minh, môi trường nhiễm độc, tham nhũng tràn đầy... Trong khi đó chính quyền lại "ác với dân, hèn với giặc" trước hiểm họa mất nước vào tay giặc Tàu.

Tôi không dùng danh từ “chính quyền” cho CSVN, vì không ai bầu cái Đảng cướp này cả. Chúng cưỡng chiếm miền Nam, áp đặt chể độ độc tài đảng trị, thì không thể dùng danh từ Chính quyền. CSVN thắng VNCH do tuyên truyền dối trá, quỷ quyệt, gian manh do HCM đem chủ thuyết ngoại lai quái đản từ Liên Xô, Trung Cộng đặt lên đầu dân VN. CSVN xem văn nghệ sĩ là bộ môn tuyên truyền hữu hiệu nhất, họ dùng nghệ sĩ để ru ngủ đồng bào quên đi tội ác mà chúng gây ra. Kim Cương là một điển hình cùng một số văn nghệ sĩ được họ sử dụng. Tôi thấy mình đã quyết định đúng khi vượt biên rời khỏi chế độ cộng sản VN để cho gia đình và con cháu tôi có một cuộc sống an lành và tốt đẹp hơn. Tôi đã quyết định đúng khi chọn nước Mỹ, một nước tôn trọng tự do dân chủ và nhân quyền, một nước thật sự của dân, do dân và vì dân.

Ns TK: Dạ, xin cám ơn chị.  (28/7/2016 - Tuấn Khanh (ghi)

*** Song Chi (RFA): Nhân một nhà Văn lớn miền Nam vừa qua đời

Sau 30.4.1975, nhiều người miền Bắc vào miền Nam và nhận ra mình bị lừa, nhận ra sự dối trá của đảng và nhà nước cộng sản khi tận mắt chứng kiến sự phồn thịnh, sung túc, tự do, thoải mái, văn minh tiến bộ hơn hẳn của Sài Gòn và miền Nam. Nhưng đó chỉ mới là khía cạnh kinh tế, và sự tự do dân chủ. Còn những cái mất mát đáng tiếc nữa, nói lên sự ngu xuẩn, tội ác của nhà cầm quyền và sự éo le của lịch sử khi một chế độ lạc hậu, man rợ hơn lại thắng một chế độ văn minh hơn. Đó là sự mất mát của cả một nền văn học nghệ thuật tự do, đầy sáng tạo, đầy tính nhân văn, một nền giáo dục “nhân bản, dân tộc và khai phóng” hay một xã hội đã xây dựng được tương đối một nền nếp đạo đức, quy củ, tôn trọng luật pháp…

Riêng trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, ngay sau tháng 4.1975, nhà cầm quyền đã ra lệnh tịch thu, đốt phá cho bằng hết những sản phẩm văn hóa “đồi trụy” của miền Nam. Cùng với một số lượng lớn quân nhân công chức, trí thức của chế độ VNCH, nhiều văn nghệ sĩ miền Nam cũng phải lên đường đi học tập cải tạo, những người còn lại hầu hết buông bút, bị gạt ra ngoài lề xã hội, vất vả mưu sinh bằng những công việc khác, chả liện quan gì đến nghiệp văn, như ra chợ trời bán thuốc lá, bán đồ cũ, thậm chí làm ruộng, chăn dê (như nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ chẳng hạn). Rồi nhiều người trong số họ lần lượt phải từ bỏ đất nước ra đi tìm tự do vì không chịu nổi đời sống tinh thần, chính trị, sáng tác bức bối, kỳ thị ở VN.

Hơn 41 năm sau, có lẽ chỉ có âm nhạc miền Nam là vẫn hiện diện thường xuyên trong đời sống tinh thần của người Việt trong và ngoài nước. Dù một số lượng tác phẩm và nghệ sĩ vẫn bị cấm biểu diễn, cấm phổ biến ở VN nhưng với những ai yêu âm nhạc miền Nam thì người ta vẫn có thể tìm nghe đủ hết, qua các kênh khác nhau. Nhiều ca sĩ, nhạc sĩ trong nước ra bên ngoài biểu diễn và nhiều ca sĩ, nhạc sĩ hải ngoại trở về nước hát, làm việc, ngay cả những người từng lớn tiếng chống Cộng hay tuyên bố không bao giờ trở về khi chế độ cộng sản còn tồn tại…Nhưng văn chương thì khó hơn nhiều. (Và điện ảnh chẳng hạn, tất nhiên càng không có cơ hội). Hơn 41 năm, một nền văn chương miền Nam dưới chế độ VNCH cực kỳ phong phú, đa dạng, tự do, sáng tạo, vẫn bị xem như chưa hề tồn tại.

Sự ngu xuẩn của nhà cầm quyền là ở chỗ trong khi Trung Cộng đã và vẫn đang, sẽ là kẻ thù lâu dài của dân tộc VN, là mối đe dọa lớn nhất đối với chủ quyền, độc lập toàn vẹn lãnh thổ, thì nhà cầm quyền lại tiếp sức, tuyên truyền không công cho văn hóa của họ. Sách, tiểu thuyết Trung Quốc được in đầy rẫy trong các nhà sách lớn nhỏ từ Nam ra Bắc, kể cả những loại ngôn tình nhảm nhí cho tới những quyển sách ca ngợi Mao Trạch Đông, ca ngợi Đặng Tiểu Bình- kẻ đã ra lệnh phát động cuộc chiến 1979 để “dạy cho VN một bài học”; phim truyền hình Trung Quốc chiếu tràn lan dày đặc trên các kênh từ trung ương đến địa phương.

Tội ác của nhả cầm quyền là ở chỗ đã bức hại hàng trăm, hàng ngàn văn nghệ sĩ miền Nam sau 1975 khiến họ phải đi học tập cải tạo, phải lăn lộn với những công việc lao động vất vả để mưu sinh, khiến tài năng họ mỏi mòn, thui chột, cho dù khi phải sống thầm lặng trên quê hương hay khi phải lang bạt tha hương trên xứ người. Đôi khi tôi cứ nghĩ, nếu không có biến cố tháng 4.1975 thì văn học dịch thuật, khảo cứu ở miền Nam còn tiến tới đâu? Thì những nhà thơ như Nguyên Sa, Nguyễn Tất Nhiên, Phạm Thiên Thư, Bùi Giáng, Trần Dạ Từ, Cung Trầm Tưởng, Trần Tuấn Kiệt,Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Sao Trên Rừng (Nguyễn Đức Sơn), Du Tử Lê….; những nhà văn như Nhã Ca, Nguyễn Thị Thụy Vũ, Túy Hồng, Trần Thị NgH, Nguyễn Thị Hoàng, Mai Thảo, Võ Phiến, Dương Nghiễm Mậu, Nguyễn Mạnh Côn, Doãn Quốc Sỹ, Phan Nhật Nam, Cung Tích Biền, Hoàng Ngọc Biên…; hay mảng nghiên cứu, phê bình, dịch thuật, triết học, phật giáo và công giáo với những cây bút như Nguyễn Đăng Thục, Nguyễn Duy Cần, Nguyễn Hiến Lê, Giản Chi, Nhất Hạnh, Võ Hồng, Hoài Khanh, Phạm Công Thiện, các giáo sư và linh mục Trần Thái Đỉnh, Lê Tôn Nghiêm, Cao Văn Luận, Nguyễn Văn Thích, Hoàng Sỹ Quý, Nguyễn Khắc Xuyên, Kim Định…sẽ còn tiếp tục cho ra đời bao nhiêu tác phẩm, công trình khác nữa?

Và chắc chắn với bầu không khí tự do, yêu chuộng văn chương học thuật của miền Nam sẽ còn có rất nhiều gương mặt mới, thế hệ mới xuất hiện, nhiều nhà sách, tạp chí, nhiều nhóm văn nghệ, tư tưởng ra đời như đã có nhóm Bách Khoa, Nhân Loại, Nhận Thức (Huế), Tinh-Việt văn-đoàn, Sống Đạo, Phương Đông, Đối Diện, Sáng Tạo, Hiện Đại, Thế Kỷ Hai Mươi, Gió Mới, Nghệ Thuật…Các tạp chí chuyên về tư tưởng, triết học như Tư Tưởng, Vạn Hạnh, Giữ Thơm Quê Mẹ, các nhà xuất bản Lá Bối, An Tiêm, Ca Dao..., và vô số những tờ báo, tạp chí văn học nghệ thuật như Sáng Tạo, Quan Điểm, Văn Hóa Ngày Nay, Nhân Loại, Văn Đàn, Bách Khoa, Văn Học, Văn, Nghệ Thuật, Tiếng Nói…không thể kể hết.

Gia tài văn học nghệ thuật của VN vốn đã mỏng, đã ít ỏi, lại còn bị triệt hạ, thủ tiêu tàn nhẫn bởi “bên thắng cuộc”.

Như nhà văn Dương Nghiễm Mậu, một nhà văn lớn của miền Nam vừa mới qua đời tối ngày 2.8.2016 tại Sài Gòn, nếu không có biến cố 30.4.1975 chắc chắn số lượng tác phẩm và sức sáng tạo của ông đã không dừng ở đó. Sau khi đi học tập cải tạo về, ông sống lặng lẽ bằng công việc vẽ tranh sơn mài cho đến khi nằm xuống vĩnh viễn. Vậy mà năm 2007, khi công ty Phương Nam và NXB Văn Nghệ tái bản bốn tập truyện của ông gồm: Nhan sắc, Đôi mắt trên trời, Tiếng sáo người em út, Cũng đành, ông vẫn bị “đấu tố” tưng bừng, bởi những cây bút đầy ghen tị, với nhân cách và tài năng “nhỏ bé” hơn ông.

(“Con đường văn chương của Dương Nghiễm Mậu bị cắt đứt đột ngột sau biến cố 75. Ông thôi viết và chọn cho mình một thái độ sống độc lập. Ông tự do trong khuôn khổ sống hạn hẹp mà một người công dân dưới chế độ cộng sản có thể xoay xở được. Ông tự do vì không phải cúi đầu nói ra những lời dối trá, không phải quỳ gối đưa tác phẩm mình cho bọn đao phủ băm chém. Ông tự do vì không phải thỏa hiệp với tội ác để nhận bổng lộc phận hàng thần. Dương Nghiễm Mậu lặng lẽ gác bút, lui về phía sau. Nhưng nhân cách của ông đã thúc giục một thế hệ hậu sinh lên đường, đi về phía trước”. (Lưu Hương Thủy).

Tính từ thế kỷ XX cho đến nay, Lịch sử VN có quá nhiều biến cố bị che dấu, bị bóp méo, thậm chí bị xóa trắng, mà các nhà văn nhà thơ, nhà nghiên cứu cần tiếp tục viết nhiều, nhiều hơn nữa để cho các thế hệ sau và thế giới hiểu được sự thật, hiểu được những năm tháng sai lầm, ngang trái, bi kịch trên đất nước này. Chỉ hy vọng rằng trong số những nhà văn còn lại của miền Nam phải im lặng sống tại quê nhà bao nhiêu năm hay phải tha hương trên đất khách vẫn giữ trong tim ngọn lửa văn chương chữ nghĩa, âm thầm viết để rồi một ngày nào đó chúng ta sẽ được đọc những tác phẩm của họ. Và những nhà văn thuộc thế hệ hôm nay, sinh ra, lớn lên sau chiến tranh, trong và ngoài nước, nhưng canh cánh một tấm lòng đối với nước mẹ VN, cũng vậy. Bởi đó là món nợ của văn nghệ sĩ trí thức đích thực đối với lịch sử và với đất nước. (SongChi's blog)

II. Chuyện Thời sự & Xã hội Việt Nam

(i) Ls Võ An Đôn: Thêm một cái tát nữa vào mặt chính quyền Việt Nam

Thông Báo: Bà Shira Sebban đã lập một quỹ từ thiện có tên GoFundMe kêu gọi cộng đồng đóng góp số tiền 10.000 AUD (Đô la Úc) để ủng hộ gia đình chị Trần Thị Thanh Loan. Riêng chi phí cho việc ăn uống, học hành, sinh hoạt của 4 đứa bé trong một năm là 5.000 AUD, số tiền còn lại sẽ dùng vào việc thăm nuôi và làm vốn sau khi chồng chị Loan ra tù. Được biết, bà Shira Sebban là người Úc gốc Do Thái, bà là một nhà văn và là một Giáo sư đại học danh tiếng ở Úc. Sau khi hay tin vợ chồng chị Loan bị phạt tù, bỏ lại 4 đứa con thơ dại không người nuôi dưỡng phải gửi vào trại trẻ mồ côi, bà Shira Sebban đã tìm cách vận động báo chí và chính quyền Úc can thiệp vụ này, đồng thời liên lạc với tôi qua Facebook để giúp đỡ gia đình chị Loan.

Bà Shira Sebban là một người nước ngoài, không cùng chủng tộc, màu da, tiếng nói và chữ viết, chỉ qua theo dõi thông tin trên báo chí mà đã nhiệt tình giúp đỡ người nghèo, người cô thân yếu thế ở Việt Nam. Tại sao người Việt chúng ta cùng chung một dòng máu mà lại vô cảm trước sự bất công của xã hội và người nghèo?... Lòng nhân ái của bà Shira Sebban đối với 4 đứa bé con của chị Trần Thị Thanh Loan, đã làm hỗ thẹn rất nhiều người Việt trong nước, đặc biệt là những quan chức chính quyền và giới nhà giàu. Nhiều quan chức và người giàu ở Việt Nam nắm trong tay hàng ngàn tỷ đồng nhưng hiếm khi muốn lọi ra một đồng cho người nghèo, mà chỉ biết tìm mọi cách vơ vét và moi tiền người khác, kể cả người nghèo để làm giàu cho bản thân và gia đình mình. Đến khi nào thì người Việt Nam không còn tính ích kỷ? chỉ cần 1% người giàu và quan chức chính quyền có lòng nhân ái như bà Shira Sebban thì xã hội Việt Nam sẽ thay đổi và văn minh hơn rất nhiều.

Cảm ơn tấm lòng nhân ái vượt đại dương của bà Shira Sebban!

*** (Ls Võ An Đôn (4 - 8 - 2016): CẢM ƠN BÀ SHIRA SEBBAN ĐÃ CỨU 4 ĐỨA TRẺ THOÁT TRẠI MỒ CÔI

Hôm qua, bà Shira Sebban là một người phụ nữ đang sinh sống ở Australia đã tự nguyện nhận cấp dưỡng nuôi 4 đứa trẻ có cha và mẹ đều bị Tòa án phạt tù giam. Bà Shira Sebban hứa mỗi tháng sẽ gửi 7.000.000 đồng (450$AUD bằng tiền túi của mình ) cho 4 đứa trẻ là con ruột của vợ chồng anh Hồ Trung Lợi và chị Trần Thị Thanh Loan, trong suốt thời gian chị Loan đi tù, đến khi chồng chị Loan mãn hạn tù trở về nhà.

Ngày 07/3/2015, xuất phát từ cảng cá La Gi, ghe đánh cá chở 46 người gồm vợ chồng chị Loan, anh Lợi và 4 đứa con vượt biển qua Úc. Đến ngày 20/3/2015, ghe chở người vượt biển vào lãnh hải nước Úc thì bị hải quân Úc bắt giữ và trả về Việt Nam ngày 18/4/2015.

Ngày 21/7/2016, Tòa án tỉnh Bình Thuận mở phiên tòa phúc thẩm giữ nguyên Bản án sơ thẩm, phạt vợ chồng anh Lợi, chị Loan tổng cộng 05 năm tù giam (chị Loan 36 tháng tù giam, anh Lợi 24 tháng tù giam). Trong khi vợ chồng anh Lợi, chị Loan có hoàn cảnh khó khăn, thuộc diện hộ nghèo và đang nuôi 04 đứa con nhỏ (Lớn nhất 15 tuổi, nhỏ nhất 3 tuổi). Anh Lợi bị bắt giam cách đây hơn 01 năm, còn chị Loan đang ở nhà chờ khi nào nhận được Quyết định thi hành án phạt tù thì đi tù, bỏ lại 4 đứa con thơ dại không người nuôi dưỡng. May mắn cho gia đình chị Loan là đã có bà Shira Sebban ở Australia nhận cấp dưỡng nuôi 4 đứa con nhỏ của vợ chồng chị Loan. Bà Shira Sebban là ân nhân của gia đình chị Loan, đã cứu 04 đứa bé thoát khỏi một tương lai mù mịt.

Cảm ơn bà Shira Sebban và những người có tấm lòng nhân ái, đã cứu những đứa trẻ con của chị Trần Thị Thanh Loan thoát khỏi Trại trẻ mồ côi !)

III. Chuyện Thời sự & Xã hội Thế giới

(i) Ks Nguyễn Gia Kiểng: Brexit, Clinton, Trump ... Có thể tránh né những thảo luận nền tảng được không?

Bây giờ thì những rúng động vì cuộc trưng cầu dân ý ngày 23-06 - trong đó với đa số 52% cử tri Anh đã biểu quyết ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu - đã phần nào lắng xuống, nhường chỗ cho những xôn xao sau khi Hillary Clinton và Donald Trump được chọn làm ứng cử viên tổng thống Mỹ trong cuộc bầu cử tháng 11 sắp tới. Đây là lúc để đặt lại câu hỏi có nên và có thể tránh né những thảo luận trên các khái niệm nền tảng không?

Hậu quả kinh tế cũng như chính trị của biến cố "Anh đi" (Brexit) được mọi người, kể cả các chuyên gia, đánh giá là rất tai hại cho cả Thế giới lẫn nước Anh, nhưng nhất là nước Anh. London trong một tương lai gần sẽ không còn là một trung tâm tài chính lớn như hiện nay nữa, nhiều công ty lớn sẽ không muốn hoặc không thể tiếp tục niêm yết tại thị trường chứng khoán FTSE; nhiều ngân hàng lớn sẽ chuyển trụ sở trung ương về Paris hoặc Frankfurt; xuất khẩu của Anh - mà 50% sang các nước Châu Âu - sẽ gặp khó khăn và sút giảm; đồng Bảng của Anh đã sụt giá 15% vài ngày sau Brexit sẽ còn tiếp tục sụt giá thêm khoảng 15% nữa trong tương lai theo nhiều dự đoán, kéo theo những mất mát lớn cho những công ty và những quỹ đầu tư - chủ yếu của Anh và Hồng Kông - có dự trữ bằng đồng Bảng v.v. Nhưng không phải chỉ có thế. Chính nước Anh cũng có thể bị tan rã vì Scottland và Bắc Ireland, hai trong bốn nước tạo thành nước Anh, có thể sẽ tách ra để tuyên bố độc lập và gia nhập Liên Hiệp Châu Âu. 

Người ta không thể hiểu tại sao người Anh lại có thể biểu quyết một chọn lựa tai hại như thế dù vẫn biết rằng họ có thói quen hành xử không giống ai. Càng bâng khuâng vì chỉ cần 2% cử tri Anh, nghĩa là khoảng 700.000 người, biểu quyết ngược lại thì kết quả, và hậu quả, đã khác hẳn. Tại sao một số người ít ỏi như vậy lại có thể gây thiệt hại lớn và lâu dài như thế? Không chỉ tai hại mà còn nghịch lý vì phần lớn những người biểu quyết Brexit là người già, họ biểu quyết một tương lai mà họ sẽ không sống, để áp đặt nó cho thế hệ trẻ mà đa số muốn nước Anh ở lại Liên Hiệp Châu Âu.

Lý do là vì người ta đã tránh né thảo luận về những khái niệm nền tảng.

Trước hết là câu hỏi tương lai của Liên Hiệp Châu Âu sẽ như thế nào? Dự án xây dựng Liên Hiệp Châu Âu là dự án vĩ đại nhất và đẹp nhất trong lịch sử nhân loại. Đó là sự khai sinh ra siêu cường số 1 trên thế giới về kinh tế, văn hóa, nghệ thuật, xã hội, khoa học, kỹ thuật thuần túy bằng đồng thuận, không hề có ép buộc, chinh phục, chiếm đóng. Liên Hiệp Châu Âu này cũng sẽ khác và hơn mô thức Hoa Kỳ ở chỗ nó có trái tim chứ không chỉ nhắm lợi nhuận và bỏ rơi những người yếu kém. Một dự án lớn và phức tạp như thế cần được hiểu rõ để có thể chấp nhận những cố gằng và hy sinh mà trước mắt nó đòi hỏi. Nhưng Châu Âu sẽ là một liên hiệp giữa các quốc gia độc lập hay một liên bang với luật pháp, ngoại giao và quân lực chung? Câu hỏi này không giản dị và vì thế nó đã bị tránh né. Nếu theo dõi thái độ và ngôn ngữ của các cấp lãnh đạo các quốc gia thì người ta có thể thấy là đa số muốn tiến tới một liên bang và thực tế cũng xác nhận mô thức liên bang với quyền lực ngày càng lớn dành cho Ủy Ban Châu Âu cùng với những lời kêu gọi thành lập một quân đội Châu Âu song song với một chính sách đối ngoại chung. Nhưng như thế thì tương lai các nước Châu Âu hiện nay sẽ ra sao? Một trong những lập luận chính của phe Brexit là cho rằng Châu Âu trên thực tế sẽ chịu sự lãnh đạo của Đức vì Đức vừa đông dân nhất vừa giàu mạnh nhất. Nhận định này có đúng không và có nguy hại không? Như vậy cần một cuộc thảo luận về triết lý chính trị để cập nhật khái niệm quốc gia trong thế giới toàn cầu hóa này. Cho tới nay trong đầu óc hầu hết mọi người quốc gia vẫn được định nghĩa như một lãnh thổ, một dân tộc, một ngôn ngữ và một lịch sử. Định nghĩa đó đang bị xét lại và người ta ngày càng nhìn quốc gia như một tình cảm, một không gian liên đới và một dự án tương lai chung. Cuộc thảo luận này đã bị tránh né tại Châu Âu và đã là nguyên nhân của sự trỗi dậy của khuynh hướng dân tộc hẹp hòi trong nhiều nước. Và vì chưa có giải đáp minh bạch mới cho những câu hỏi đó nên một số cử tri Anh đã biểu quyết theo những quan niệm cũ, nghĩa là bảo vệ chủ quyền của nước Anh và họ cũng không thấy lý do phải chấp nhận những hy sinh để xây dựng Liên Hiệp Châu Âu, như giúp đỡ các nước Đông Âu và chia sẻ gánh nặng của làn sóng người di dân và tỵ nạn. Và họ đã biểu quyết Brexit.

Nhưng tại sao lại có cuộc trưng cầu dân ý này? Không có gì bắt buộc David Cameron phải tổ chức trưng cầu dân ý. Khi hứa hẹn sẽ tổ chức trưng cầu dân ý ông ta đã chỉ muốn câu thêm một số cử tri thuộc khuynh hướng chống Châu Âu cho Đảng Bảo Thủ của ông ta trong cuộc bầu cử quốc hội 2015. Quả nhiên Đảng Bảo Thủ đã thắng lớn nhưng hâu quả là cuộc trưng cầu dân ý đã đưa Anh ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu, điều mà Cameron vừa không ngờ vừa không muốn, và chấm dứt sự nghiệp chính trị của ông. Ở đây nguyên nhân sâu xa cũng là một sai lầm về triết lý chính trị. Từ 24 thế kỷ trước Plato đã coi câu hỏi chính trị căn bản nhất là "ai cai trị, ai quyết định?". Trả lời của Plato là quyền lực chính trị phải thuộc về những người có kiến thức, đạo đức và huấn luyện chính trị cao nhất chứ không thể thuộc về quần chúng. Những người này phải có quyền lực tuyệt đối để quyết định những gì là đúng và tốt cho xã hội. Chủ trương của Plato đã bị phản đối bởi vì ông đã làm một suy diễn vội vã khi rút ra một kết luận (phải có một chế độ độc tài sáng suốt) mà tiền đề (những người quyết định phải rất giỏi) không bắt buộc. Tuy nhiên không một nhà tư tưởng chính trị nào phủ nhận rằng những người lấy những quyết định chính trị lớn và phức tạp phải thật giỏi, người ta chỉ phản đối rằng dù vậy không nhất thiết họ phải có quyền lực tuyệt đối và họ vẫn phải chịu trách nhiệm trước nhân dân. Plato vẫn được tôn vinh như một nhà tư tưởng chính trị lớn. Như vậy phải hiểu rằng không thể trao cho quần chúng quyền quyết định qua trưng cầu dân ý những vấn đề phức tạp và khó khăn như tiếp tục tham gia hay rời bỏ Liên Hiệp Châu Âu, làm như vậy là những người lãnh đạo chính trị đã từ nhiệm. Trưng cầu dân ý trên qui mô quốc gia chỉ có thể được coi là phương tiện để thể hiện đồng thuận dân tộc trên một chọn lựa đã được thảo luận đầy đủ và giai cấp chính trị đã có kết luận. Cuộc trưng cầu dân ý vừa qua tại Anh đã là một sai phạm về cả lý thuyết lẫn đạo đức.

Sau Brexit, thế giới lại xôn sao về cuộc bầu cử tổng thống sắp tới tại Mỹ.

Donald Trump được chọn làm ứng cử viên của Đảng Cộng Hòa, Hillary Clinton sẽ đại điện Đảng Dân Chủ, một trong hai người này sẽ trở thành tổng thống Mỹ trong vòng nửa năm nữa. Cho tới nay các cuộc thăm dò dư luận cho thấy là bà Hillary Clinton sẽ thắng nhưng không có gì chắc chắn bởi vì cả hai đều là những người bị ghét và ghét là một tâm lý có thể lên xuống rất bất ngờ.

Từ 24 năm qua, với thắng lợi của Bill Clinton năm 1992, nước Mỹ đã chỉ có những Tổng thống hời hợt.

Bill Clinton là một người từng trốn lính, hoàn toàn không có một khả năng và kinh nghiệm nào về đối ngoại, cũng chẳng có đạo đức, ra ứng cử với khẩu hiệu mỵ dân "Economy, stupid!" (chỉ làm kinh tế). Nhưng một tổng thống Mỹ có thể bỏ qua những quan tâm chính trị để chỉ làm kinh tế không? Clinton đã góp phần quyết định giúp chế độ cộng sản Trung Quốc mạnh lên, đồng thời thả lỏng đầu cơ tài chính, tạo ra cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008 tới nay vẫn chưa chấm dứt. Sự mềm yếu của Clinton cũng đã cho phép lực lượng khủng bố Al Qaeda của Bin Laden phát triển để trở thành một mối nguy cho cả thế giới.

George W. Bush tuy có nhân cách và quyết tâm nhưng gần như mù tịt về tình hình thế giới, đã vụng về trong cả hành động và lời nói khiến Hoa Kỳ sa lầy tại cả Iraq lẫn Afganistan và lâm vào một thế cô lập lớn, dù cuộc chiến tranh chống khủng bố mà ông phát động là rất đúng.

Barack Obama vừa gần như không biết gì về chính trị và cũng không hiểu ngay cả những giá trị nền tảng của nền dân chủ Hoa Kỳ. Ngay khi lên cầm quyền Obama tuyên bố sẽ giao hảo ngay cả với các chế độ độc tài bạo ngược, nghĩa là không cho rằng Hoa Kỳ có nghĩa vụ bảo vệ nhân quyền trên thế giới. Quyết định rút quân một cách hấp tấp khỏi Iraq vào lúc mà cuộc chiến gần như đã thắng nhưng chế độ dân chủ non trẻ của Iraq chưa đủ sức tự lập đã giúp cho lực lượng Nhà Nước Hồi Giáo trỗi dậy đe dọa cả thế giới và buộc Hoa Kỳ phải can thiệp trở lại. Một sai lầm khác của Obama là đã tuyên bố rất quả quyết là sẽ giúp các lực lượng dân chủ đánh gục chế độ Al Assad nhưng rồi lại không dám hành động. Chính sách đối ngoại thảm hại của Obama đã khiến hàng trăm nghìn người chết và hàng triệu người phải di tản tại Trung Đông. Trong bài diễn văn cuối tháng 5 vừa qua tại Hà Nội, Barack Obama nói rằng tám năm tại chức đã cho ông cơ hội để suy nghĩ về cách vận hành của chính trị Hoa Kỳ và những tương tác của nó với thế giới. Không biết Obama có hối tiếc không. Điều đáng buồn là cho tới nay thế giới chứ không phải Hoa Kỳ đã là nạn nhân chính của những sai lầm chính trị của các tổng thống Mỹ.

Người ta chờ đợi một sự thức tỉnh của lương tâm chính trị Hoa Kỳ, nhưng kết quả đã ngược lại và lần này sự vô lý vượt mọi tưởng tượng: cả hai ứng cử viên tổng thống không chỉ là những người mà giới thông thạo chính trị không đánh giá cao mà còn là những người mà công luận chán ghét. Hơn 60% dân Mỹ cho biết họ dị ứng với cả hai. Donald Trump được biết tới như một tỷ phú làm giàu nhờ đầu cơ địa ốc, lấy sự ăn chơi xa xỉ làm vinh dự và phát ngôn một cách cực kỳ vô văn hóa và vô trách nhiệm. Khó mà có thể tưởng tượng một tổng thống Mỹ như thế. Hillary Clinton chắc chắn là có văn hóa và kinh nghiệm hơn nhưng lại rất đáng ngờ vực về sự lương thiện, đức tính quan trọng nhất của một nhà lãnh đạo quốc gia. Ngay từ tuổi trẻ bà đã cùng chồng mưu đồ giành chức tổng thống, không phải để thực hiện một lý tưởng cao đẹp nào mà chỉ thuần túy vì ham mê quyền lực. Bà đã cố vấn cho chồng trong chủ trương "chỉ làm có kinh tế" không chỉ đã khuyến khích các chế độ bạo ngược mà còn dẫn Hoa Kỳ và thế giới vào khủng hoảng. Hillary Clinton cũng đã không nói thực trong nhiều trường hợp, đã đồng lõa giấu nhẹm những hành động thô bỉ của chồng trong thời gian ở Nhà Trắng và đã nhận những khoản tiền hoặc lớn một cách quá đáng hoặc có nguồn gốc đáng ngờ vực. Cả Hillary Clinton lẫn Donald Trump đều đã chỉ thành công nhờ thắng được những cuộc bầu cử sơ bộ trong đó tiếng nói quyết định không là của quần chúng cũng không phải của những chuyên gia chính trị mà thuộc về một thiểu số hiếu động chủ yếu thúc đẩy bởi những lập trường quá khích hoặc những đặc quyền đặc lợi.

Tại sao Hoa Kỳ lại có thể có liên tục ba tổng thống tay mơ như thế để rồi lại sắp có thêm một tổng thống bất xứng khác? Đó cũng là vì thiếu thảo luận về những khái niệm nền tảng của triết lý chính trị, như quyền lực chính trị là gì, lãnh đạo chính trị là gì, những người lãnh đạo phải có khả năng và đức tính nào v.v. Dĩ nhiên cùng với những câu hỏi cụ thể hơn như đất nước đang có những triển vọng và thử thách nào, đang có những quan hệ và trách nhiệm nào với phần còn lại của thế giới. Chính vì những câu hỏi đó không được thảo luận mà người ta đã chọn người lãnh đạo trên những tiêu chuẩn phù phiếm như trẻ đẹp, giàu có, ăn nói hoạt bát, là tổng thống da đen đầu tiên v.v. Chính trị xuống cấp bởi vì nó thiếu tự trọng. Người ta tranh né những thảo luận về triết lý và đạo đức chính trị bởi vì chúng khó khăn và phức tạp đến nỗi hầu như không thể có đồng thuận. Hơn nữa những vấn đề triết lý và đạo đức này đã được bàn cãi từ mấy ngàn năm rồi mà vẫn chưa xong, như thế tranh luận trên những vấn đề này chỉ gây chia rẽ; tốt hơn hết là nên gạt chúng ra khỏi cuộc thảo luận chính trị để chỉ bàn nhưng việc cụ thể. Nhưng nghĩ như thế là rất sai. Nguyên một sự kiện chúng đã được thảo luận từ hàng ngàn năm mà vẫn chưa chấm dứt cũng đủ chứng tỏ chúng không thể tránh né. Trên thực tế sinh hoạt chính trị của mọi quốc gia đều là một cách trả lời cho nhưng cậu hỏi nền tảng này và khi từ chối thảo luận để tìm ra giài đáp đúng, hoặc ít nhất gần đúng cho một giai đoạn, là người ta chắc chắn sẽ phải sống theo một giải đáp sai, có thể rất sai với những hậu quả nghiêm trọng.

Người ta thường nói tới sự suy thoái khó tránh khỏi của Hoa Kỳ. Sự suy thoái thấy rõ nhất là sự suy thoái của ý thức chính trị. Hoa Kỳ đã vươn lên từ một vùng đất hoang sơ và vượt hẳn phần còn lại của thế giới nhờ đã có những founding fathers biết áp đặt dân chủ một cách vững chắc. Hoa Kỳ sẽ không thể nào giữ mãi được vị thế cường quốc số 1 nếu chỉ biết khai thác mà không phong phú hóa di sản đó.

Nhưng những suy nghĩ về Brexit, Hillary Clinton và Donald Trump này có liên quan gì đến Việt Nam chúng ta?

Có liên hệ và liên hệ mật thiết. Cuộc Cách Mạng Tháng 8 mà chúng ta sắp kỷ niệm lần thứ 71 - trong đó điều nổi bật nhất lực lượng được ủng hộ nhiều nhất là một đảng theo đuổi một chủ nghĩa mà mục tiêu là xóa bỏ quốc gia - đã không diễn ra như thế nếu trong suốt thập niên 1930 trí thức Việt Nam biết suy tư về các vấn đề quốc gia, dân tộc, chủ quyền và nhân quyền thay vì chìm đắm trong ăn chơi, nhạc trữ tình, thơ lãng mạn. Cuộc nội chiến đã không xảy ra, hoặc đã không thể kéo dài và kết thúc như nó đã kết thúc (năm 1975) , nếu chúng ta nắm vững các khái niệm về quốc gia, dân tộc, liên đới xã hội và phát triển. Hồ Chí Minh và các lãnh tụ cộng sản đã không thể là những thần tượng nếu chúng ta đã thảo luận nghiêm chỉnh về câu hỏi "Ai lãnh đạo?" mà Plato đặt ra từ hơn hai nghìn năm trước và biết những khả năng, kiến thức và đức tính mà một người lãnh đạo quốc gia phải có. Và nếu chúng ta hiểu rằng triết lý chính trị định nghĩa tình trạng chiến tranh là tình trạng trong đó một lực lượng đòi áp đặt quyền lực độc quyền và tuyệt đối lên xã hội thì chúng ta đã phải nhìn Đảng Cộng Sản Việt Nam như một lực lượng chiếm đóng và có thái độ dứt khoát với nó từ lâu rồi.

Người ta không thể tránh né những thảo luận trên những vấn đề triết lý chính trị, trên những giá trị phải được nhìn nhận, trân trọng và tôn vinh bởi vì cuộc sống của mỗi quốc gia chính là sự thể hiện của một cách trả lời cho những vấn đề đó. Khi không thảo luận để cố gắng tìm cách trả lời là người ta đã mặc nhiên chấp nhận sống theo những câu trả lời sai. Và mắc nạn. (Tháng 8 - 2016)

(ii)  Định Nguyên: Hillary Clinton hay Donald Trump, ai sẽ lãnh đạo nước Mỹ an toàn hơn?

Qua thời gian bầu cử sơ bộ, Mỹ đã có hai ứng viên tổng thống: Hillary Clinton (Dân chủ, DC) và Donald Trump (Cộng hoà, CH, GOP).  Việc còn lại là việc của cử tri quyết định ai sẽ là Tổng thống Mỹ trong 4 năm tới. Bài này tìm hiểu trong hai người đó, ai sẽ lãnh đạo nước Mỹ an toàn hơn.  Tôi đã theo dõi đại hội của cả hai đảng, mỗi bên có một sắc thái và nội dung khác nhau. 

Phía CH với lời lẽ đằng đằng sát khí mang nặng tinh thần tố cáo và đạp đổ (bà Obama gọi là “ngôn ngữ hận thù”).  Theo ông Trump, tám năm dưới triều đại Barack Obama là một “disaster” (thảm hoạ) trên mọi phương diện từ xã hội, chính trị, kinh tế, quân sự… cho đến Obamacare. Ông Donald Trump hứa sẽ dẹp bỏ chương trình y tế này trong vòng 100 ngày đầu tiên kể từ khi ông nhậm chức.  Bên cạnh đó, có người lại hô hào “bỏ tù” (locked her up) hoặc “xử bắn” (kill) ứng cử viên tổng thống của Đảng DC Hillary Clinton, một việc chưa hề xảy ra trong lịch sử bầu cử Mỹ!

Bên DC, tuy hình thức có vẻ rầm rộ màu mè hơn, nhưng họ không lộ vẻ “hiếu chiến”, không kích động hận thù giữa các thành phần dân tộc mà họ tập chú vào sự hợp tác, đặc biệt là yêu thương (love) và gia đình.  Từ bài diễn văn của Đệ nhất phu nhân Michelle Obama đến diễn văn của cựu Tổng thống Bill Clinton, ứng cử viên Phó Tổng thống Tim Kaine, đương kim Tổng thống Barack Obama…, cuối cùng là diễn văn chấp nhận sự đề cử của đảng của bà Hillary Clinton đều chứa đựng những yếu tố trên. Họ cũng tố cáo những điều mà họ cho là hoang tưởng và mâu thuẩn từ phía ông Trump nhưng không có tính cách sắt máu, đe doạ “bỏ tù” hay “xử tử” ai. Dĩ nhiên chính kiến/lập trường của mỗi đảng chỉ có giá trị tương đối, thường thì trong tinh thần “party line”, nghĩa là người CH hoan hô CH, người DC ủng hộ DC. Nhưng lần này có hơi khác, vì nội bộ cả hai đảng đều lủng củng, chưa chắc tất cả người CH bỏ phiếu cho ông Donald Trump; ngược lại, không phải hể ai là DC đều bỏ phiếu cho bà Hillary Clinton.

Nội bộ của hai đảng

Tuy được đảng chính thức đề cử làm ứng cử viên tổng thống nhưng một số không nhỏ các nhân vật quan trọng của Đảng CH không ủng hộ ông Trump. Ví dụ như gia đình của hai cựu Tổng thống Bush (cả Bush cha George H. Bush lẫn Bush con George W. Bush, và dĩ nhiên Jeb Bush, cựu Thống đốc Florida) đều tẩy chay đại hội đảng (CH). Ngoài thành phần đại gia đình, một số không nhỏ những chính khách từng ở trong chính phủ của ba ông Bush đều quay lưng với ông Trump, tuyên bố sẽ bỏ phiếu cho Hillary Clinton. Ứng cử viên tổng thống của CH năm 2012 Mitt Romney, Thống đốc TB. Ohio John Kasich (người trước đây đã tuyên bố “Donald Trump has created a toxic environment”) đều không có mặt. Trước đây (03/03/16) đài VOA Việt ngữ đưa tin “một nhóm 60 nhà chính sách ngoại giao kỳ cựu của Đảng CH đồng ký tên trong thỉnh nguyện thư phản đối ông Trump, cảnh báo rằng tỷ phú này sẽ hành động khiến nước Mỹ kém an toàn và giảm vị thế trên toàn cầu”. Vì không thể đi ngược lòng dân, Đảng CH phải đề cử ông Trump nhưng nội bộ đảng đã chia rẽ trầm trọng. TT. Obama nhận xét rằng những gì xảy ra ở Cleveland (nơi ông Trump được chính thức đề cử) không phải là Đại Hội Đảng CH. Điều này phù hợp với nhận định: “Donald Trump has hijacked the Republican Party”!

Đảng DC cũng cũng bệ rạc, chia rẽ không kém. Sự chia rẽ này bắt nguồn từ vấn nạn emails! Trong thời gian bầu cử sơ bộ giữa hai ứng cử viên Hillary Clinton và Bernie Sanders, các giới chức của Đảng DC email qua lại (gần cả 20.000 emails), vận động ngầm trong đảng ủng hộ ứng cử viên Hillary Clinton. Emails bị tiết lộ, các thành phần ủng hộ ông Bernie Sanders (khá đông) bất mãn, tỏ thái độ chống đối đảng. Khi đại hội đảng đang tiến hành, Đảng CH bị những thành phần chống đối ông Trump (no Trump Group), đa số không phải là người CH, biểu tình chống đối; trong khi Đảng DC bị chính những người DC, thành phần ủng hộ ông Bernie Sanders biểu tình phản đối đảng của mình quyết liệt. Họ cho rằng đảng gian dối, đảng bất công, đảng mất dân chủ… Trước vấn nạn này, Chủ tịch Đảng DC Debbie Wasserman Schultz phải từ chức. Khá khen tinh thần “vì đảng” và cao thượng của ông Bernie Sanders. Tuy bị chơi gian, cho “đo ván” nhưng vẫn đăng đàn kêu gọi toàn đảng đoàn kết ủng hộ bà Hillary Clinton đánh bại Donald Trump! Bernie Sanders hơn hẳn Ted Cruz (TNS/CH/TX), vì vợ và cha mẹ bị Trump xúc phạm (Trump cho rằng cha của TNS. Ted Cruz có liên hệ đến việc TT. Kennedy bị ám sát), vì bị Trump loại nên vẫn cay cú, cương quyết không chịu ủng hộ (endorse) gà nhà.

Kỳ bầu cử này, hai đảng như hai con gà mắc giây thun. Hai ứng cử viên đại diện chẳng ai xứng tầm.  Bà Hillary Clinton bị Donald Trump gọi là “Crooked” (kẻ gian dối), ông Trump bị những người chống đối gọi là “Clown” (anh hề), chẳng ai đáng để chúng ta “chọn mặt gởi vàng”. Theo trang Wonblog cho biết dịch vụ kiểm tra dữ kiện Politifact khi đánh giá 203 lời tuyên bố của ông Trump và 226 lời tuyên bố của bà Clinton phát hiện không đến 1/3 các tuyên bố của bà Hillary Clinton là sai tồi tệ, 71% các tuyên bố của ông Trump cũng thế. Như vậy cả hai đều tệ, chưa cần nói ai tệ hơn ai. (Không những bà Clinton là “crooked” mà Trump cũng vừa “crooked”, vừa “clown”). Ngoài vấn đề email trong thời gian làm Bộ Trưởng Ngoại Giao (bà ta đã được miễn tố), tôi không ghi nhận được những tuyên bố “sai tồi tệ” của bà Hillary (ai biết xin nêu giùm để bà con cùng tìm hiểu) nhưng tôi lại để ý vài ba điều “quá tồi tệ” từ phía ông Trump. Không phải tôi “bias”, đơn giản vì ông ta là một “nhân vật gây tranh cãi”, thường tuyên bố bạt mạng ngay từ những ngày đầu xông trận. Hơn nữa, tôi thường theo dõi truyền thông Mỹ, họ đề cập và dẫn chứng cụ thể “Trump’s problems” hằng ngày nên tôi biết. “Hillary Clinton is a big liar”, thú thật không thấy truyền thông Mỹ đề cập mà chỉ thấy xuất hiện trên các trang mạng của người Việt với những giọng điệu hằn học thù hận, không thích hợp cho việc tranh luận nên xin miễn bàn.

Xin dẫn một vài trường hợp “láo” nổi bật của ông Donald Trump mà báo chí Mỹ đã đề cập (ghi nguyên văn tiếng Anh):

 “On Wednesday, at a news conference in Florida, Trump said he has never met Russia President Vladimir Putin. ‘I never met him.  I don’t know who Putin is’.  He said.  But last November, he claimed that he “got to know Putin very well”!

Trump told ABC News George Stephanopoulos: “I got a letter from NFL (about Presidential debate).  (But) The National Football League (NFL) responded: “We did not send a letter”!!!  

Ngoài tính “láo”, vài cây viết gạo cội Mỹ còn đặt vấn đề tâm thần của ứng cử viên tổng thống Donald Trump. David Brooks viết trên New York Times vào ngày 29 tháng Bảy (2016): “He is a morally untethered, spiritually vacuous man who appears haunted by multiple personality disorder…” (Yahoo’s News ngày 02 tháng 8 năm 2016).

Còn nữa, trong phạm vi một bài báo không thể nêu hết được.  Mời quý vị tìm đọc.

Trong diễn văn chấp nhận sự đề cử của đảng, ông Trump đã vẽ ra một nước Mỹ u ám và quá tồi tệ rồi tuyên bố: “Chỉ một mình tôi mới có thể cải thiện được các điều tồi tệ ấy (I alone can fix it)!  Một tuần sau, trong diễn văn chấp nhận sự đề cử của Đảng DC, bà Clinton đã phản bác quan điểm đó của ông Trump như sau. Đại ý, bà cho rằng cách đây 240 năm, tại nơi này (Philadelphia), các nhà lập quốc của chúng ta đã đặt nền móng cho nền dân chủ của đất nước (soạn thảo và ban hành Hiến Pháp, chính phủ có tam quyền phân lập…), không cho phép một cá nhân nào một mình có quyền quyết định vận mệnh quốc gia mà phải có sự góp ý chung sức của mọi ngành, mọi người. 

Hãy tạm gác lại tinh thần phe đảng, quên đi sự ủng hộ theo cảm tính vô điều kiện vì CH hay DC, đừng để ý sự phản bác của bà Clinton, nên bình tâm suy nghĩ về phát biểu đó của ông Trump. Nó có thực tế và khả thi không? Theo tôi, không thể!  Nói như kiểu ông Trump người Việt mình gọi là “nói trạng”, “nói tướng”, “nói dóc” nghĩa là nói cho oai, nói cho có nói chứ không thể làm được. Tổng thống Mỹ không có quyền hạn tối đa nhất hô vạn ứng bất khả luận bàn như một ông vua ngày xưa. Ngoài quyền hành pháp của Tổng thống còn có quyền lập pháp của Lưỡng Viện Quốc Hội và quyền tư pháp của các toà án, nhất là Toà Án Tối Cao. Tổng thống không dễ gì thao túng, muốn gì được nấy. Cứ nhìn ông Obama trong thời gian qua bị Quốc Hội (do CH kiểm soát) trói tay như thế nào thì biết. Hiện nay, sau cái chết của quan toà Antonin Scalia, Toà Án Tối Cao còn thiếu một người. Nếu theo hiến định, Tổng thống Obama có quyền đề cử một vị điền khuyết vị chánh án vừa qua đời đó. Thế mà Quốc Hội CH không chịu thông qua, ông Obama đành chào thua.

Cũng trong diễn văn nhận sự đề cử của đảng, ông Trump lớn tiếng sẽ bắt buộc những công ty Mỹ làm ăn ở nước ngoài phải đem về nước để tạo công ăn việc làm cho dân Mỹ. Nếu quan điểm này thể hiện lòng yêu nước Mỹ, thương dân Mỹ của ông Trump thì từ trước cho đến thời điểm này ông ta chưa hề yêu nước Mỹ, chưa hề thương dân Mỹ tí nào cả. Ông có nhiều công ty hiện vẫn làm ăn ở nước ngoài như công ty sản xuất ties (cravates) tại China, suites tại Mexico, furnitures tại Turkey, picture frames tại India, rượu Volka tại Đức...  Nếu ông Trump chưa hề đầu tư ở nước ngoài như thế, ông quả thật là người yêu nước thương dân, lời tuyên bố của ông thật đáng hoan nghênh và trân trọng. Nhưng sự thật hoàn toàn trái ngược. Tình yêu nước và thương dân không hề có từ businessman Donald Trump, hiện là ứng viên tổng thống của Đảng CH. Không lý tình cảm đó chỉ có được khi ông ta làm tổng thống?! (Tội nghiệp Trump, ông đúng là người phi chính trị. Sao không im lặng cho được việc, hoặc âm thầm đem các công ty của mình về nước trước khi đăng đàn tuyên bố vung vít có phải “dễ nghe” hơn không).

Sau khi nhận sự đề cử của đảng, ông Trump lại phạm thêm một sai lầm mà tôi cho là tồi tệ nhất trong số các sai lầm của ông. Ông kêu gọi Nga Xô hãy xâm nhập máy tính của Đảng DC và bà Clinton để tìm cho ra ba chục ngàn emails của bà Clinton đã tẩy xoá. Ông nói như thế này: “Russia, if you are listening, I hope you find the 30.000.00 emails that are missing!”

Là một ứng viên tổng thống, sao ông Trump lại khuyến khích nước ngoài can thiệp vào nội tình của nước mình? Tại sao ông Trump coi Tổng thống Nga Putin là bạn mà bà Clinton là kẻ thù? Ông không phân biệt được kẻ thù quốc tế và đối thủ chính trị trong nước sao?  Sau kêu gọi trên của ông Trump, Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan, tuy không trực tiếp chỉ trích ông Trump nhưng lại tuyên bố: “Nước Nga là một mối đe doạ toàn cầu. Putin nên đứng ngoài cuộc bầu cử này”. Ngoài ý nghĩa chính trị, sự “cầu viện” của ông Trump còn để lộ một sự tệ hại khác: gián tiếp xác nhận khả năng tin học của Mỹ không bằng Nga?! Nếu cần thiết, tại sao Đảng CH nói riêng, nước Mỹ nói chung không vận dụng khả năng kỹ thuật cao của mình để tìm ra những emails đã xoá của bà Clinton mà phải nhờ đến “thế lực thù địch”? Sự cầu viện của ông Trump đã bị các thức giả Mỹ và thế giới phê bình gay gắt, đặc biệt nặng nhất là phê bình của Giáo sư William Inboden (Đại học Texas), từng phục vụ trong Hội đồng An ninh Quốc gia thời Tổng thống George W. Bush, nói rằng: “Sự đề nghị của ông Trump là một cuộc tấn công vào Hiến pháp, tương đương với tội phản quốc”!

Với chủ trương “co vòi” của Trump, Putin rất khoái và có thể đang ngầm giúp Trump thắng cử. Vụ tiết lộ email thiên vị bà Hillary Clinton trong nội bộ Đảng DC người ta nghi là có bàn tay của Nga sô dính vào (hiện nay Mỹ đang tiến hành điều tra vụ này). Vì thế, ông Trump mới không ngần ngại “mời” Nga sô tiến thêm bước nữa. Nếu Nga sô tiếp tay, 30.000 emails đã xoá của bà Hillary có thể bị tiết lộ, và nếu có điều gì nghiêm trọng trong số 30.000 emails này thì số phận của bà Clinton coi như sẽ được định đoạt. Còn nội tình nước Mỹ thì sao?

Ông Trump đã nhiều lần tuyên bố sẽ xem xét lại vai trò của NATO (North Atlantic Treaty Organization, Liên Minh Bắc Đại Tây Dương giữa Mỹ và Âu châu để đối đầu với Liên Xô), nếu không bắt buộc được các thành viên cùng đóng góp chi phí với Mỹ thì sẽ quay lưng với tổ chức này.  Nếu điều này xảy ra, Putin sẽ có một món quà vĩ đại, bất chiến tự nhiên thành, loại trừ được một liên minh quân sự (do Mỹ lãnh đạo) kềm kẹp và giới hạn bước tiến của mình trong gần một thế kỷ qua (từ sau WW II).  Ngoài ra, ông Trump từng gợi ý rằng nếu đắc cử, ông có thể sẵn lòng chấp nhận việc Moscow sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine vào thảnh thổ của họ (BBC ngày 01 tháng 8 năm 2016). Như thế, quý vị đừng ngạc nhiên khi biết Putin ngầm ủng hộ Trump đắc cử Tổng thống Mỹ!

Với chủ trương gần như không can thiệp vào những vấn đề của thế giới (Isolationism), ông Trump tuyên bố sẽ rút quân Mỹ đang trú đóng ở Nam Hàn và Nhật Bản về nước, giúp các nước này chế tạo bom nguyên tử để tự vệ. Nếu điều này xảy ra, Trung cộng và Bắc Triều tiên sẽ sung sướng không kém gì Nga Xô.  Không trách gì có người đã nói: “Trên thế giới có ba nước nhiệt tình ủng hộ ông Trump đắc cử Tổng thống Mỹ, đó là Nga sô, Trung cộng và Bắc Triều tiên”!  Sau Thế chiến thứ II, đặc biệt là sau Chiến tranh Triều tiên, sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Nam Hàn và Nhật Bản là lực cản duy nhất trước mộng bành trướng bá quyền của Trung cộng, trước sự đòi “xoá sổ” Nam Hàn của chế độ độc tài cộng sản Bình Nhưỡng.

Nếu Mỹ không còn NATO, nếu Mỹ rút quân từ Nam Hàn và Nhật Bản về… vị thế nước Mỹ trên thế giới sẽ thay đổi tận gốc rễ. Mỹ sẽ co cụm và đơn độc, không còn là cường quốc số một, lãnh đạo thế giới nữa, điều mà Nga và Trung cộng đang mơ ước.

Như đã trình bày phần trên, cả hai ứng viên tổng thống của hai đảng kỳ này đều tệ hại. Nhưng cử tri không có một sự lựa chọn nào khác. Giữa hai sự tệ hại, chúng ta nên chọn cái ít tệ hại hơn. Tôi đồng ý với nhiều người cho rằng họ sẽ bầu cho bà Clinton, không phải bà ta xứng đáng, đơn giản là để tránh Donald Trump. Với tính khí bốc đồng nóng nảy ăn nói bạt mạng; với tư cách không khác gì trẻ con, ưa nhục mạ người này nhạo báng người kia; với trình độ chính trị cạn cợt; và với chủ trương tự cô lập nước Mỹ, kích động hận thù dân tộc của ông Trump; nếu ông ta đắc cử tổng thống thì thật là nguy hiểm cho nước Mỹ và ảnh hưởng tai hại cả thế giới. Là một người ngoài (outsider, chưa hề sinh hoạt chính trị), Donald Trump đã loại được 16 chính trị gia gạo cội của Đảng CH và trở thành “đứa con nôm” không thể không thừa nhận của đảng. Đảng CH đề cử ông ta làm ứng viên tổng thống là việc chẳng đặng đừng. Ông Trump không phải là sự thể hiện/chủ trương và giá trị truyền thống của Đảng Cộng hoà. Hiện nay, nội bộ chóp bu của Đảng CH đang lúng túng, chưa biết phải loại Donald Trump bằng cách nào.Ông ta có quá nhiều điều sai trái, phi Cộng hoà, ảnh hưởng tệ hại đến uy tín của đảng. Sau vụ ông Trump lỗ mãng với gia đình ông bà Khan (người Hồi giáo, di dân từ Pakistan) có con là Humayun Khan, cựu Đại uý lục quân Mỹ đã hy sinh tại chiến trường Iraq, nhiều khuôn mặt lớn của đảng đang ngao ngán và tuyên bố không bỏ phiếu cho Trump, thậm chí có người tuyên bố rời khỏi đảng cho đến khi nào đảng lấy lại được giá trị truyền thống của mình. Anh em đại gia Koch, túi bạc lớn nhất của Đảng CH (GOP’s biggest moneybags) từng hứa sẽ chi 800 triệu dollar cho kỳ bầu cử này, nhưng hiện nay họ tuyên bố không ủng hộ Donald Trump nữa. (Sacramento, USA,  thượng tuần tháng 8, năm 2016)

*** Independent (Dân Trí): Gần 25.000 người kiến nghị giám định tâm thần đối với tỷ phú Donald Trump

Hàng chục nghìn người đã ký vào đơn kiến nghị kiểm tra sức khỏe tâm thần đối với ứng viên tổng thống đảng Cộng hòa Mỹ Donald Trump do những biểu hiệu “không bình thường” của ông này trong suốt chiến dịch tranh cử.

Tờ Independent ngày 7/8 cho biết, nghị sĩ Dân chủ Mỹ Karen Bass đã khởi xướng thu thập chữ ký vào đơn kiến nghị trên trang Change.org để yêu cầu kiểm tra sức khỏe tâm thần đối với ứng viên tổng thống của đảng Cộng hòa Donald Trump. Đơn kiến nghị cho rằng: “Donald Trump quá nguy hiểm cho đất nước chúng ta. Tính bốc đồng và thiếu kiểm soát cảm xúc cá nhân của ông ấy rất đáng lo ngại. Nhiệm vụ của chúng ta là hoài nghi về sự ổn định thần kinh của người có thể trở thành tổng tư lệnh đất nước, lãnh đạo một thế giới tự do”. Đơn kiến nghị đã nhận được chữ ký ủng hộ của khoảng 25.000 người.

Bà Bass cũng lan truyền trên mạng xã hội những hình ảnh để lí giải cho việc bà nghi ngờ tỉ phú Trump có vấn đề với chứng "rối loạn ái kỷ". Giáo sư chuyên về y khoa thuộc đại học Harvard Flier cũng ủng hộ ý kiến của nghị sĩ Bass.

Trong suốt cuộc chạy đua tranh cử, ông Trump thường đưa ra những phát ngôn gây "sốc" dư luận, thậm chí những phát ngôn không có lợi cho chính bản thân ông Trump. Tính khí thất thường của ông Trump đang làm dấy lên lo ngại không chỉ với đảng Dân chủ mà trong nội bộ đảng Cộng hòa, nguồn thạo tin nói rằng một số quan chức cấp cao của đảng Cộng hòa dự kiến sẽ nhóm họp để lên kế hoạch tìm người thay thế cho ông Trump phòng khi tỷ phú này bất ngờ rút khỏi cuộc chạy đua vào Nhà Trắng...

- Donald Trump: Nếu Mỹ bị tấn công, người Nhật vẫn ngồi nhà xem Tivi.

- Cựu Giám đốc CIA: Donald Trump làm mật vụ "bất đắc dĩ " cho Nga. (Theo Minh Phương)

- Tns Cộng Hòa Suan Collines: Không bầu cho ứng cử viên tổng thống do chính đảng của bà đề cử, ông Donald Trump, bởi vì ông không đại diện cho các giá trị của Đảng Cộng hoà, hoặc cho lối tiếp cận “bao gồm mọi thành phần trong đường lối cai trị mà đất nước cần có. Trump không đủ năng lực để làm tổng thống được dựa trên việc ông hoàn toàn gạt sang một bên nguyên tắc phải đối xử với mọi người bằng sự tôn trọng".

- Cựu Bộ trưởng An ninh Nội địa Michael Chertoff và Tom Ridge, cựu Giám Đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) Michael Hayden, và cựu Giám Đốc Tình báo Quốc gia kiêm Ngoại trưởng John Negroponte và 50 cựu quan chức an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại đã từng phục vụ dưới quyền các Tổng thống Đảng Cộng hoà: Ông Trump chứng tỏ “một sự kém hiểu biết đáng lo ngại về những sự thật cơ bản” về chính trị quốc tế của thời nay và cho thấy ông không có ý định muốn học hỏi để nâng lên tầm hiểu biết của mình. “Cùng lúc, ông Trump liên tục ca ngợi các kẻ thù của Mỹ trong khi đe doạ các đồng minh và bạn bè của chúng ta.”. "Không bầu cho Trump".

- Nhà báo David Brooks của New York Times hôm 29-7-16  công khai bảo rằng kẻ đáng trách không phải Donald Trump, mà kẻ đáng trách ở đây chính là đảng Cộng Hòa vì ai cũng biết rõ Donald Trump là kẻ xã hội vô luân, một tâm hồn trống rỗng, một nạn nhân của Hội chứng loạn nhân cách. “He is a morally un-tethered, spiritually vacuous man who appears haunted by multiple personality disorders. It’s the ’sane’ and reasonable Republicans who deserve to be shame”.

Trong hiện tại nhiều người Mỹ nối đuôi nhau lên tiếng cảnh bảo Hội chứng tâm thần của Donald Trump. Có điều ngạc nhiên phần nhiều họ là thành viên của đảng Cộng Hòa như Mark Cuban (Chủ nhân đội bóng rổ Dallas Mavericks), Stewart Stevens (Chief strategist Mitt. Romney 2012 Campaign) …Những băn khoăn về tình trạng tâm thần của Donald Trump vừa kể ở trên đều xuất phát xuất phát từ những nhà báo, những nhà tư tưởng tầm cỡ của Hoa Kỳ.

- Trung Tâm Phục Hồi Chức năng Tâm Thần và Xã hội-Psycho Social Rehab Center (PSR) in Chicago: ông Donald Trump là nạn nhân của nhiều hội chứng tâm thần. Nổi cộm hơn hết là Donald Trump tự suy tôn mình một cách thái quá (Narcissictic disorder syndromes).  Donald Trump cũng là nạn nhân của hội chứng hoang tưởng (Delusional disorder syndromes) khi ông tưởng tượng vẽ ra một bức tranh phong cảnh kinh tế, chính trị, văn hóa về nước Mỹ  suy đồi một cách tệ hại…Ngoài ra Donald Trump cũng là nạn nhân của nhiều hội chứng tâm thần khác nữa. Qua cung cách ứng xử, trao đổi ngôn ngữ, đối thoại, rõ ràng Donad Trump còn là nạn nhân của hội chứng Loạn Nhân Cách (Personality Disorders Syndromes)…Nói tóm lại con người Donald Trump hội tụ đủ mọi triệu chứng của bịnh Tâm Thần Phân Liệt (Schizophrenia).

(IV) Châm Ngôn Tình Yêu của Thái Bá Tân

(i) Tình Yêu

Người ấy đến, và bạn

Vờ không quan tâm nhiều.

Người ấy đi, lại nhớ,

Thì đúng là bạn yêu.

     Mở hộp thư điện tử,

     Cái bạn đọc đầu tiên

     Là thư của người ấy,

     Thì bạn yêu, tất nhiên.

Bạn có một cặp vé

Đi xem phim buổi chiều.

Bạn nghĩ đến người ấy,

Thì đúng là bạn yêu.

     Bạn nói “Chỉ là Bạn”,

     Mà nhớ “bạn” suốt ngày.

     Tức là đang yêu đấy,

     Mà yêu nhiều mới gay.

Đọc bài này, tư lự,

Bạn đang nhớ đến ai,

Tức bạn yêu người ấy.

Cứ tin đi, cấm sai.

     Tình yêu thật kỳ diệu.

     Món quà của bề trên.

     Đừng sợ, đừng né tránh.

     Vậy nhé, cứ tự nhiên.

PS

Xưa, lúc tôi còn trẻ,

Vào Thư Viện Quốc Gia

Rồi ngồi quên ở đấy,

Tỉnh thì đã trót già.

     Giờ sẵn sàng đánh đổi

     Một chục tập thơ dày

     Để có được cảm giác

     Lần đầu yêu ngất ngây.

(ii) Yêu Chậm

Đừng yêu kiểu sét đánh.

Sét đánh dễ chết người.

Tình yêu không thể vội.

Không dễ hiểu sự đời.

     Yêu chậm để còn biết

     Tình cảm của người ta.

     Thực lòng, hay đơn giản,

     Chỉ cảm xúc thoáng qua.

Cứ bình tĩnh chờ đợi

Lành lại vết thương lòng.

Đừng sốt ruột, lại ngã

Vào vòng tay đàn ông.

     Tình yêu không nhất thiết

     Như pháo hoa trong đêm.

     Mà có thể thong thả

     Như ai bước trên thềm.

(iii) Sợi Chỉ Tình Yêu

Tình yêu như sợi chỉ,

Hai người giữ hai đầu.

Kéo căng quá sẽ đứt,

Làm cả hai cùng đau.

     Ngược lại, để chùng quá,

     Sẽ không còn tình yêu.

     Bí quyết là vừa phải,

     Cân bằng và đối chiều.

.............................. .............................. .............................. ....................

Kính,

NNS