Ngày 23/7/2026, phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đưa ra tuyên bố "không đáng để bình luận" đối với cáo buộc của Tổ Chức Theo Dõi Nhân Quyền (HRW) liên quan đến vụ án cuốn sách "Chuyện với Thanh" không chỉ thể hiện một thái độ ngoại giao cứng nhắc, mà còn làm nổi bật sự mâu thuẫn sâu sắc giữa tuyên bố chính sách và thực thi pháp luật trong nước.Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực xây dựng hình ảnh một đối tác tin cậy, linh hoạt và chủ động hội nhập quốc tế thông qua học thuyết "Ngoại giao Cây Tre", cách hành xử này đang tạo ra những rủi ro chiến lược không nhỏ đối với uy tín của VN.
<!>
Vụ án liên quan đến cuốn sách "Chuyện với Thanh" tiếp nối chuỗi các sự kiện mà cộng đồng quốc tế và các tổ chức nhân quyền độc lập coi là bước thụt lùi về quyền tự do tư tưởng và quyền tự do biểu đạt tại Việt Nam. Trước đó, vụ án "Thiền Am Bên Bờ Vũ Trụ" từng đặt Việt Nam vào tầm ngắm của Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF), đưa nước này vào diện giám sát đặc biệt do những vi phạm liên quan đến quyền tự do tín ngưỡng.
Việc hình sự hóa các trước tác văn học, tư tưởng hoặc quan điểm cá nhân đi ngược lại các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập, tiêu biểu như Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR). Thay vì minh bạch hóa thông tin hoặc đối thoại mang tính xây dựng với các cơ chế nhân quyền quốc tế, phản ứng "không đáng để bình luận" bị xem là sự né tránh trách nhiệm giải trình, làm gia tăng sự hoài nghi từ quốc tế.
Học thuyết "Ngoại giao Cây Tre" (gốc vững, thân uyển chuyển, cành mềm dẻo) được định hình như một chiến lược đối ngoại thực dụng, giúp VN cân bằng quan hệ với các cường quốc và giữ vững độc lập tự chủ. Tuy nhiên, sự linh hoạt này đang vấp phải một nghịch lý lớn, sự uyển chuyển ở bình diện đối ngoại không tương thích với sự xơ cứng và độc đoán ở bình diện quản lý nội chính. Trong khi ngoại giao cây tre đòi hỏi sự khôn ngoan, thấu hiểu các tiêu chuẩn chung của cộng đồng quốc tế để giảm thiểu sức ép bên ngoài thì chính quyền lại liên tục có những động thái siết chặt tự do tôn giáo, ngôn luận và triệt tiêu không gian phản biện. Họ tự tay phá vỡ lớp vỏ bọc uyển chuyển mà ngành ngoại giao đang cố công tạo dựng. Hành động này biểu lộ sự thiếu đồng bộ giữa đối nội và đối ngoại.
Các đối tác chiến lược quan trọng của Việt Nam như Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu (EU) luôn gắn kết các tiêu chuẩn về nhân quyền, pháp quyền với các hiệp định thương mại, chuỗi cung ứng và sự công nhận nền kinh tế thị trường. Việc xem nhẹ các chỉ trích về nhân quyền khiến Việt Nam luôn bị động trong các đàm phán song phương và đa phương.
Lẽ ra nhà cầm quyền VN cũng nên áp dụng triết lý "cây tre" một cách khôn ngoan vào các lĩnh vực nhạy cảm như tôn giáo và ngôn luận, họ sẽ thu về những lợi ích thiết thực hơn thay vì chọn phản ứng đối đầu. Thay vì xem các báo cáo nhân quyền là "âm mưu của thế lực thù địch" hay "can thiệp nội bộ", việc tiếp thu một phần và từng bước cải thiện các tiêu chuẩn pháp lý (như sửa đổi các điều luật mơ hồ về an ninh quốc gia hay tự do ngôn luận), họ sẽ thu phục được lòng tin quốc tế.
Một xã hội cởi mở, nơi quyền tự do tư tưởng và biểu đạt được tôn trọng trong khuôn khổ pháp luật rõ ràng, sẽ là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Ngược lại, việc bóp nghẹt không gian phản biện chỉ tạo ra sự bất ổn ngầm, đi ngược lại mục tiêu phát triển bền vững và thịnh vượng mà chiến lược của nhà cầm quyền VN đang hướng đến. Sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở tăng trưởng kinh tế hay quân đội, mà còn nằm ở các giá trị nhân văn. Nhà cầm quyền VN nên uyển chuyển đối diện với các hạn chế nội tại để hoàn thiện, thay vì chọn phản ứng cực đoan và kiêu ngạo trước dư luận toàn cầu.
Vụ án cuốn sách "Chuyện với Thanh" một lần nữa cho thấy sự bế tắc trong cách xử lý các vấn đề liên quan đến quyền tự do cơ bản tại Việt Nam. Chừng nào nhà cầm quyền VN còn duy trì lăng kính đối đầu và từ chối đối thoại với các tiêu chuẩn nhân quyền phổ quát, chừng đó "Ngoại giao Cây Tre" sẽ chỉ là một thứ khẩu hiệu hình thức trên bàn đàm phán quốc tế, thiếu đi gốc rễ vững chắc từ sự khoan dung và thượng tôn pháp luật ở bên trong.
Nhất Hùng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét