Rạng sáng 1/3/2026, giữa tiếng nổ rung chuyển Tehran, một tin tức khiến cả thế giới dừng lại. Ayatollah Ali Khamenei, người cầm quyền Iran suốt 37 năm, đã thực sự ra đi trong đòn tấn công phủ đầu của Mỹ và Israel. Ông không từ giã cõi đời trên giường bệnh như nhiều dự đoán. Ông ngã xuống ngay tại khu phức hợp nơi đang họp với cố vấn cấp cao, khi bom đang rơi bên ngoài thành phố .Tổng thống Mỹ Donald Trump là người công bố đầu tiên trên Truth Social: "Khamenei đã bị tiêu diệt. Một trong những kẻ ác độc nhất lịch sử đã chết. Đây là cơ hội lớn nhất cho người Iran giành lại đất nước mình".
Chỉ vài giờ sau, IRNA và truyền hình nhà nước xác nhận. Họ gọi ông là "người lãnh đạo vĩ đại đã tử vì đạo trước tay những kẻ khủng bố tàn ác nhất nhân loại." Chính phủ tuyên bố 40 ngày quốc tang. Ở một số góc phố Tehran, đám đông đổ ra đường — nhưng không phải tất cả đều than khóc. Có cả tiếng reo hò vang vọng.
Đây không chỉ là sự ra đi của một lãnh đạo. Đây là khoảnh khắc mà Cộng hòa Hồi giáo Iran, được xây dựng trên học thuyết Velayat-e Faqih — tức quyền cai trị tối cao của giáo sĩ với tư cách đại diện của thánh Allah trên trần thế, nền tảng tinh thần và pháp lý của toàn bộ hệ thống quyền lực Iran từ 1979 đến nay — đối mặt với câu hỏi sinh tử nhất kể từ cuộc cách mạng: hệ thống này có sống sót khi không còn người giữ vai trò đó hay không?
________________________________________
CHUỖI DOMINO TỪ 2020 ĐẾN ĐỈNH ĐIỂMAl Jazeera chỉ ra: cái chết của Khamenei là kết thúc của chuỗi domino kéo dài sáu năm. Bắt đầu từ tháng 1/2020, khi Trump ra lệnh ám sát Tướng Qasem Soleimani. Kể từ đó, Tehran mất dần mắt xích: Hamas mất Ismail Haniyeh ngay tại thủ đô, Hezbollah mất Hassan Nasrallah ở Beirut, hàng chục tướng lĩnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo bị ám sát bí mật.
Mỗi lần như vậy, Iran nuốt giận và trả đũa có kiểm soát. Nhưng đòn tấn công 28/2 khác hẳn. Chiến dịch Epic Fury (Mỹ) và Roaring Lion (Israel) không chỉ nhắm vào dân thường, căn cứ quân sự và hạt nhân. Chúng nhắm thẳng vào lãnh đạo Iran.
Ngoài Khamenei, Bộ trưởng Quốc phòng Amir Nasirzadeh và Tư lệnh lực lượng mặt đất Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Mohammad Pakpour cũng ngã xuống ngay loạt tấn công mở màn. Cố vấn Ali Shamkhani, cựu Bộ trưởng Quốc phòng và kiến trúc sư của nhiều chiến lược an ninh Iran, cũng nằm trong danh sách mục tiêu.
Đây là đòn "chặt đứt đầu rắn" kinh điển mà giới quân sự phương Tây bàn luận như lý thuyết hàng thập kỷ, nhưng chưa ai dám áp dụng với Iran ở quy mô này.
Ali Hashem, phóng viên Al Jazeera từ Doha, nhận xét: "Với những người tin vào học thuyết quyền cai trị của giáo sĩ, việc Khamenei bị giết sẽ nâng ông lên ngang Khomeini. Người sáng lập làm cách mạng. Người kế thừa trở thành tử vì đạo. Trong hệ thống biểu tượng Shiite, đó là quyền lực bất diệt".
________________________________________
VỆ BINH CÁCH MẠNG: THƯƠNG VONG NHƯNG Ý CHÍ VẪN SÔI SỤCPhản ứng của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho thấy họ chưa vỡ trận. Fars News đăng ngay trong đêm: "Chiến dịch tấn công tàn khốc nhất lịch sử Cộng hòa Hồi giáo sắp bắt đầu, nhắm vào vùng lãnh thổ bị chiếm đóng và các căn cứ khủng bố Mỹ trong khu vực".
Trước đó, họ đã phóng 40 tên lửa đạn đạo vào Israel buổi sáng, đồng thời tấn công đồng loạt Hạm đội 5 tại Bahrain, căn cứ Al Udeid tại Qatar, Al Salem tại Kuwait và Al Dhafra tại UAE.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc: "Chúng tôi mất vài chỉ huy, nhưng không phải vấn đề lớn".
Phát biểu này, dù cứng rắn, lại lộ một thực tế quan trọng hơn: Vệ binh Cách mạng Hồi giáo không chỉ là quân đội. Họ là hệ thống kinh tế-chính trị-an ninh đã thâm nhập vào từng ngóc ngách của nhà nước Iran qua nhiều thập kỷ. Mất lãnh tụ tối cao chưa làm hệ thống sụp đổ ngay. Nhưng nó tạo ra khoảng trống quyền lực nguy hiểm nhất kể từ ngày thành lập nước Cộng hòa Hồi giáo.
________________________________________
CIA DỰ ĐOÁN: PHE CỨNG RẮN LÊN THAY, KHÔNG PHẢI ÔN HÒAWashington thuyết phục thế giới bằng câu chuyện rằng chiến dịch quân sự sẽ mở đường cho thay đổi chế độ. Nhưng CIA nghĩ khác.
Hai tuần trước khi bom rơi, cơ quan này đã hoàn thành đánh giá nội bộ và kết luận: nếu Khamenei ngã xuống, phe cứng rắn trong Vệ binh Cách mạng Hồi giáo sẽ thay thế, không phải phe cải cách hay ôn hòa. Reuters dẫn hai nguồn đọc báo cáo đó. Điều này làm suy yếu trực tiếp lập luận Trump rằng người Iran sẽ "giành lại đất nước."
Afshon Ostovar, phó giáo sư Đại học Hải quân Mỹ, từng phân tích: "Khamenei là chốt neo giữ phe cứng và phe ôn hòa trong cùng hệ thống. Khi chốt đó bị bom gỡ ra, không ai biết cán cân sẽ nghiêng về phía nào".
New Lines Institute cảnh báo thẳng hơn: "Thay đổi chế độ không thể đạt được chỉ bằng sức mạnh không quân, đặc biệt với một nhà nước an ninh có cơ cấu cưỡng bức và mạng lưới bảo trợ nhiều tầng như Iran."
Hội đồng Chuyên gia sẽ phải họp khẩn để bầu lãnh tụ mới, thủ tục chỉ có tiền lệ duy nhất năm 1989. Lần đó mất nhiều ngày đàm phán bí mật trong điều kiện bình thường. Lần này phải diễn ra trong khi bom vẫn đang rơi.
________________________________________
THẾ GIỚI PHÂN CỰC: NGA-TRUNG CHỈ TRÍCH, PHƯƠNG TÂY THẬN TRỌNGNga dẫn đầu chỉ trích. Bộ Ngoại giao Nga gọi chiến dịch là "hành động xâm lược có chuẩn bị, không bị khiêu khích chống lại một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc có chủ quyền," đồng thời cảnh báo nguy cơ thảm họa nhân đạo, kinh tế và phóng xạ.
Trung Quốc bày tỏ "mối lo ngại sâu sắc," kêu gọi ngừng bắn lập tức và nối lại đàm phán, gọi việc tấn công ngay giữa lúc ngoại giao đang diễn ra là "hành động ngạo mạn gây sốc." Cả hai nước cùng thúc đẩy họp khẩn Hội đồng Bảo an, nơi Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo về "nguy cơ châm ngòi chuỗi sự kiện mà không ai có thể kiểm soát trong khu vực bất ổn nhất thế giới."
Phương Tây phản ứng theo cách khác. Anh-Pháp-Đức ra tuyên bố chung lên án trả đũa của Iran, kêu gọi nối lại đàm phán, nhưng không một lời về chiến dịch tấn công của Mỹ-Israel. Berlin nói chỉ được báo vào sáng 28/2. Paris thừa nhận "đoán trước có hành động" nhưng không biết thời điểm cụ thể.
Bên ngoài tuyên bố chung, Macron đăng trên X rằng: "Sự leo thang này là mối nguy hiểm cho tất cả mọi người. Nó phải dừng lại". Theo Le Monde, nhận xét đó cũng chỉ là "những cảnh báo thì thầm, không phải lên án thẳng thắn." Đây là bức tranh phản ánh thế lưỡng nan của châu Âu: vừa không muốn đứng về phía Tehran, vừa không dám công khai bảo lãnh cho một chiến dịch quân sự lớn mà họ không được hỏi ý kiến trước.
Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế nhấn mạnh tuân thủ Công ước Geneva khi xác nhận hơn 100 học sinh nữ thiệt mạng tại trường Shajareh Tayyebeh ở Hormozgan, một trường tiểu học nằm sát căn cứ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, trở thành tâm điểm cáo buộc "tội ác chiến tranh" mà Iran đưa thẳng ra Hội đồng Bảo an.
Netanyahu chụp ảnh gọi Trump với cuốn sách "Đồng minh trong Chiến tranh" về liên minh Churchill-Roosevelt-Stalin trong Thế chiến II đặt trên bàn, thông điệp ngầm rõ ràng: Mỹ-Israel là liên minh của thời đại chống lại kẻ thù chung. Nhưng chính cuốn sách đó, như tờ Guardian nhận xét, kể về một liên minh bị xé nát bởi "sự mất lòng tin, tranh giành và đạo đức giả".
Canada và Ukraine ủng hộ rõ ràng. Zelensky gọi Iran là "nguồn gốc bất ổn", nhấn mạnh chi tiết 57.000 máy bay không người lái Shahed Nga đã dùng từ 2022. Na Uy tuyên bố thẳng rằng đòn tấn công phủ đầu "vi phạm luật pháp quốc tế vì thiếu bằng chứng về mối đe dọa sắp xảy ra".
________________________________________
GÓC NHÌN #TINHAYTHẾGIỚI: DI SẢN CỦA KHAMENEI LÀ VŨ KHÍ NGUY HIỂM NHẤTKhamenei sống sót vụ ám sát 1981, mang thương tật cánh tay phải suốt đời. Ông vượt qua chiến tranh Iran-Iraq đẫm máu, qua nhiều thập kỷ trừng phạt kinh tế nghiệt ngã, qua nhiều đời tổng thống Mỹ muốn lật đổ ông. Nhưng ông không vượt qua cuộc tấn công của Trump năm 2026.
Lịch sử cho thấy khi một lãnh tụ tôn giáo-chính trị ngã xuống trong chiến tranh, hệ thống ông xây dựng thường không sụp đổ mà ngược lại, càng củng cố quanh hình tượng tử đạo. Điển hình là Imam Hussein, cháu trai Thiên sứ Muhammad, bị sát hại tại Karbala năm 680 sau Công nguyên. Cái chết của ông không kết thúc Hồi giáo Shiite mà trở thành nền tảng tinh thần của cả một nền văn minh — mỗi năm, hàng triệu người vẫn khóc thương ông trong lễ Ashura.
Khamenei không phải Hussein. Nhưng trong hệ thống biểu tượng Shiite mà ông đã dày công xây dựng suốt 37 năm, cái chết giữa bom đạn của "kẻ thù ngoại bang" có thể tạo ra hiệu ứng tương tự ở quy mô hiện đại.
Tohid Asadi từ Tehran dự báo: đám đông sẽ tụ họp tang lễ giữa bom nổ, tạo ra biểu tượng mới cho Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và phong trào Shiite toàn khu vực.
Câu hỏi thực sự không phải là ai sẽ kế nhiệm ông. Mà là liệu Mỹ-Israel có tính đến điều này: họ vừa tạo ra một tử đạo có thể gắn kết hàng triệu người Shiite mạnh mẽ hơn bất kỳ lãnh tụ nào còn sống, trong khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo vừa tuyên bố "chiến dịch tàn khốc nhất lịch sử" sắp bắt đầu?
*Nguồn: IRNA, Fars News, Al Jazeera, Reuters, BBC, CNN, Wall Street Journal, New York Times, Iran International, DW, Politico, UN News
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét