<!>
Lúc đó cả xe im rất kỳ. Không ai nói gì. Không ai chửi. Cũng không ai bênh. Chỉ im thôi. Cái im đó không phải vì không có gì để nói, mà vì nhục quá nên không biết nói gì.
Mình đang mặc đồ công trình, tay chân còn mùi sắt thép, bụi bặm, mồ hôi. Tự nhiên cái tên quê hương mình bị kéo lên tivi, đọc ra giữa nước Nhật, trước mặt cả người Việt lẫn người Nhật. Cảm giác đó rất khó chịu. Chỉ muốn cúi mặt xuống sàn xe cho qua cái đoạn đó.
Mà nó lên báo một lần còn đỡ. Lâu lâu lại nghe. Nghe nhiều tới mức có thời gian trong đầu tôi cứ vang cái câu ベトナム人、ベトナム人... Ám ảnh thật sự.
Tổn thương nhất chắc là mấy bạn mang họ Nguyễn. Ở Nhật, người ta hay gọi nhau bằng họ. Mà người Việt mình họ Nguyễn rất nhiều. Đi làm nghe グエンさん riết, nhiều khi không biết người ta đang gọi mình, gọi bạn mình, hay trong đầu họ đang dính luôn mấy bản tin xấu nào đó trên tivi.
Một cái họ rất bình thường ở quê mình, qua tới Nhật có lúc lại gánh theo một lớp áp lực rất khó nói.
Tôi kể chuyện này không phải để tự nhục. Tôi cũng không đứng ngoài để chửi người Việt, vì tôi từng là một người lao động Việt ở Nhật. Tôi hiểu cảm giác nợ tiền để đi. Hiểu cảm giác tháng nào cũng nhìn lịch để tính tiền gửi về. Hiểu cái mệt của những ngày làm tới kiệt sức mà vẫn thấy mình chưa thoát khỏi áp lực.
Ngoài kia có rất nhiều người Việt tử tế. Họ đi làm đàng hoàng, sống sạch sẽ, gửi tiền về nhà, không làm phiền ai. Có người làm trong xưởng cả ngày, tối về phòng chỉ đủ sức nấu tô mì rồi ngủ. Có người làm công trường lạnh muốn cứng tay, cuối tháng vẫn chắt từng đồng gửi về cho gia đình.
Những người đó rất nhiều.
Nhưng đời nó oái oăm ở chỗ, người tử tế thường im lặng. Còn người làm bậy thì tạo tiếng động rất lớn.
Một người Việt ăn cắp một món đồ trong siêu thị, vài nghìn yên thôi, nghe qua tưởng nhỏ. Nhưng cái mất không chỉ nằm ở món đồ đó. Cái mất nằm ở ánh mắt của người quản lý ngày hôm sau. Nằm ở tấm bảng cảnh báo phải viết thêm tiếng Việt. Nằm ở việc một bạn Việt Nam tử tế bước vào sau đó, chưa làm gì sai, nhưng vẫn bị nhìn kỹ hơn.
Người sau trả giá cho người trước.
Đó mới là cái giá thật.
Tôi không nghĩ có thể nói đơn giản là “người Việt xấu đi”. Nói vậy quá cạn, và cũng không công bằng. Người Việt ở Nhật đông lên rất nhanh. Mình xuất hiện nhiều hơn trong nhà máy, công trường, nông trại, nhà hàng, trường tiếng Nhật, ký túc xá. Đông hơn thì lỗi cũng dễ bị nhìn thấy hơn.
Nhưng công bằng không có nghĩa là giả mù.
Nếu một nhóm nhỏ làm bậy đủ nhiều, cái nhìn dành cho cả cộng đồng sẽ khác. Đó là sự thật rất khó chịu, nhưng nó vẫn là sự thật.
Có nhiều người sang Nhật với một giấc mơ rất đẹp. Nghĩ rằng qua đó là kiếm được nhiều tiền, đổi đời, về quê xây nhà, trả nợ, lo cho cha mẹ. Nhưng sang rồi mới biết, lương có đó, mà nợ, tiền sống, tiền gửi về nhà cũng đứng chờ sẵn đó.
Cái đời thật nó không lung linh như lời người ta vẽ lúc còn ở Việt Nam.
Khi kỳ vọng sụp xuống, một số người bắt đầu lệch. Ban đầu chỉ là nghĩ: “Lấy một chút chắc không sao.” Một món đồ nhỏ trong combini. Một cây dù để ngoài cửa. Một chiếc xe đạp. Một lần trốn vé. Một lần lấy đồ công ty mang về. Một lần gian dối mà tự nhủ mình khổ quá rồi, mình chỉ lấy chút xíu thôi.
Nhưng cái “chút xíu” đó, nếu lặp lại đủ nhiều, nó không còn là chút xíu nữa.
Nó thành hình ảnh.
Ở Nhật, niềm tin không đến từ lời nói. Người ta không nghe mình kể mình chăm chỉ, mình hiền, mình đàng hoàng. Người ta nhìn cách mình xếp hàng, trả tiền, giữ lời, giữ sạch sẽ, giữ cái tay của mình trước thứ không thuộc về mình.
Xã hội Nhật không hoàn hảo. Tôi không thần tượng Nhật. Tôi từng sống ở đó đủ lâu để biết Nhật cũng lạnh, cũng cô đơn, cũng có những góc rất mệt cho người lao động nước ngoài. Nhưng có một điều phải công nhận: họ rất coi trọng cảm giác an toàn.
Có những nơi ở Nhật, hàng hóa có thể để ngoài cửa. Có những chiếc xe đạp chỉ khóa sơ. Có những cái ví rơi vẫn còn cơ hội tìm lại. Những thứ đó không tự nhiên mà có. Nó được xây bằng niềm tin lặp lại mỗi ngày.
Và khi niềm tin bị phá, người ta sẽ dựng hàng rào.
Hàng rào đó không chỉ chặn người xấu. Nó làm người tốt cũng thấy mình bị xa ra.
Có người cũng nợ. Cũng lạnh. Cũng gửi tiền về nhà. Cũng có những đêm nằm nhìn trần nhà mà không biết đời mình đang đi về đâu. Nhưng sáng ra họ vẫn đi làm, vẫn trả tiền, vẫn không đưa tay lấy thứ không phải của mình.
Cho nên nghèo có thể giải thích một phần. Nợ có thể giải thích một phần. Bị môi giới vẽ giấc mơ quá đẹp cũng có thể giải thích một phần. Nhưng không có cái nào trong đó đủ quyền để rửa sạch chuyện trộm cắp.
Nếu lấy cái nghèo ra để xin giảm án đạo đức, thì rốt cuộc mình đang nuôi cái xấu bằng một cái cớ nghe có vẻ tội nghiệp.
Còn chuyện người Trung Quốc trước đây từng bị dè chừng hơn, tôi nghĩ không nên so sánh rẻ tiền. Có thể họ đã đi qua một giai đoạn khác, cộng đồng ổn định hơn, nhiều người định cư lâu hơn. Còn người Việt mình đang đông lên rất nhanh, nhưng danh dự cộng đồng chưa kịp xây cho chắc.
Nếu không nhìn thẳng giai đoạn này, sau này cái giá sẽ không chỉ nằm trong thống kê của cảnh sát. Nó nằm trong cách người Nhật nghĩ về hai chữ “người Việt”.
Tôi viết chuyện này không phải để chửi đồng bào. Tôi viết vì thương những người Việt tử tế ở Nhật. Những người đang im lặng làm việc, đang trả nợ, đang gửi tiền về, đang sống sạch sẽ, đang cố không làm phiền ai, họ không đáng bị kéo xuống bởi vài người nghĩ rằng “lấy một chút không sao”.
Tôi không nói người Việt xấu.
Tôi nói một nhóm nhỏ đang làm người Việt tử tế phải mệt hơn.
Người ta không coi thường mình vì mình nghèo. Người ta bắt đầu dè chừng khi mình quen lấy cái nghèo ra để bao che cho cái sai.
Ở Nhật, có những thứ mất rồi không nằm trên hóa đơn. Nó nằm trong ánh mắt người ta nhìn mình lần sau.
Truong Nhat Linh
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét