Tản Mạn Đầu Xuân về Nghiệp !!! - Trịnh Khải Hoàng

Gió mơn trớn Mai vàng e ấp nở

Cành chồi non ươm lóng lánh sương mai

Bướm vờn bay, ong quyến rũ chập chờn

Xuân diễm tuyệt ! Xuân tươi Xuân thắm mãi…

Tết năm nay, tôi vẫn nhớ những cái Tết đã qua, lúc bấy giờ khi tiết Xuân giao thừa thổi len hơi man mát làm gợn nhẹ những sợi tóc mơn man xuân thì và lay nhẹ tà áo dài thiếu nữ trên đường đi lễ chùa … Ô hay, trời Xuân nửa đêm về sáng và mùi hương trầm nhà ai đốt muộn còn phảng phất trong không gian khiến cho ngày Tết như tự có gì nhiệm mầu thiêng liêng huyền diệu … ! 

<!>

Tôi pha trà trong chiếc ấm đất tử sa, một chén tống, hai một chén quân nhỏ như hạt mít, vài sợi khói mỏng bay nhẹ toả hương trà thanh khiết dìu dịu … ! Tôi vẫn ưa thích loại trà Bích Lôi Xuân (碧 螺 春) lá nhỏ như móng tay, được các thiếu nữ hái vào mùa Xuân, màu xanh búp lá non biêng biếc diệp lục tựa như màu vỏ của một loại ốc nhỏ chỉ xuất hiện vào mùa Xuân ở Bích La Thôn, khi thời tiết vừa thay mùa ấm áp trên vùng đồi núi cao nguyên đầy hơi lạnh vừa qua mùa Đông lan xuống những luống trà xanh tươi mơn mởn trồng ở ven đồi…Tôi tự thưởng trà một mình và viết bài tản mạn đầu xuân như một hoài niệm tâm thức hương xuân…”Gọi” là tản mạn thì ý tưởng lung tung, lãng đãng, phi chuẩn mực, phi cợt đùa như phong vân ngao du đầu núi, và thôi thì xem như tiếng cười đầu năm góp niềm vui cho đất trời vốn bao dung hằng hữu. Vậy xin quí bậc cao nhân, trưởng thượng cưỡi ngựa xem hoa thôi, và hỷ lạc lượng thứ cho lời quê kháo chuyện vui Xuân thế thôi.

Trong hành trình tìm hiểu về bản chất của con người và vũ trụ dưới góc nhìn Phật học, các khái niệm như “Nghiệp” và quá trình hình thành nghiệp trong Phật tánh đóng vai trò then chốt. Bài viết này chỉ là luận ngữ ở trạng huống tư văn học thuật, chưa phải tuệ trực ngộ của nhị nguyên khách thể và chủ thể “nhập” vào nhau thành một duy nhất. Dẫu vậy, “tôi” cũng mượn văn từ luận giải ý nghĩa của những khái niệm nghiệp, từ đó biết đâu có thể giúp thêm cái “nhìn” về sự vận hành của nghiệp và ngôn ngữ trong kiếp sống của mỗi chúng sinh chăng? Khái niệm "Nghiệp” được ví như khoảnh khắc đầu tiên khi căn tánh của ta bắt đầu thực hiện các hành động căn bản như ăn uống, yêu ghét trong lục dục thất tình … thông qua bản tánh. 

Tương tự như vạn sự khởi đầu do hành chấp và nan lý giải, đây là điểm xuất phát, là năng lượng hành động được sinh ra và lưu dấu ấn trong “vũ trụ” nội tâm. Mỗi hành động, dù nhỏ bé, đều tạo ra một dạng năng lượng vi tế và chuyển hóa không ngừng nếu “nói” theo tính chất vật lý. Luồng “sóng năng lượng” này không chỉ đơn thuần là kết quả của hành động, mà còn là phương tiện vận chuyển nội dung của hành động đó vào sâu trong tầng vô thức thuộc “tàng thức” (giáo pháp Theravada Nguyên Thủy lý giảng rõ và chi tiết). Có thể hình dung, chính luồng sóng năng lượng này là “dòng sông” chuyên chở mọi dấu ấn thuộc Tâm ý, tạo nên sợi dây liên kết giữa hành động và hậu quả về sau. Như thế là “tạo” Nghiệp và chính là hạt giống gieo xuống mảnh đất Tâm thức, bắt đầu cho chuỗi duyên khởi vô tận. Khi luồng sóng điện từ lượng tử chuyễn chở nội dung hành động xuyên suốt thẳng vào ý căn từ lục nhập, rồi vào Tàng thức, nó lập tức định hình một tin nghiệp đầu tiên, biến Tánh vô tư thành một thực thể đã chịu ảnh hưởng của "dữ liệu" đời sống. Bản Tánh không còn ở trạng thái nguyên sơ mà bắt đầu bị lực hút của nghiệp dẫn dắt. Đây là bước ngoặt bản chất, khi "kho dữ liệu" nghiệp tích tụ ngày càng nhiều, điều khiển các xu hướng hành động, cảm xúc và suy nghĩ về sau.

Một khi nghiệp đã hình thành, Tánh không thể quay lại trạng thái ban đầu như chưa từng trải qua hành động. Mỗi nghiệp huân tập, tích lũy đều góp phần tạo nên cá tính, tập quán và số phận, như chân lý "nước chảy đá mòn", từng “giọt” nghiệp nhỏ cũng đủ làm biến đổi bản chất con người qua dòng biến thiên của thời gian. Dù ở kiếp đầu tiên, cá nhân chưa có nghiệp riêng, nhưng tiếng nói, âm thanh là ngôn ngữ đã tồn tại như một phần cấu trúc nền tảng của tánh người. Tương tự, bản tánh ở thân người, chưa có nghiệp cá nhân, nhưng đã có sẵn ngôn ngữ và hành vi làm công cụ tối thiểu để giao tiếp, nhận biết và phản ứng với thế giới xung quanh. Sự ví von này giúp người nhận ra rằng, ngôn ngữ không phải sản phẩm của nghiệp cá nhân mà là yếu tố nền tảng, như "món quà trời ban", chuẩn bị sẵn sàng cho quá trình hình thành, tích lũy và phát triển nghiệp về sau. Nhìn lại toàn bộ quá trình, có thể thấy "Nghiệp” khởi đầu là khoảnh khắc then chốt, mở ra cánh cửa cho chuỗi nhân quả vận hành. Chính năng lực sóng lượng tử là tác nhân truyền dẫn, còn Sắc – Thọ - Tưởng – Hành – Thức chính là góp phần tạo nên thế giới hiện tượng. Sự khởi đầu này vừa giản dị vừa sâu xa, mọi hệ quả về sau đều bắt nguồn từ những hành động và cấu trúc nền tảng sinh khởi nghiệp ban đầu.

Qua đó, bài viết tản mạn về Nghiệp này không chỉ lý giải hiện tượng nghiệp và ngôn ngữ dưới góc độ triết lý Phật học, mà còn gợi mở một cách nhìn khác và hãy ý thức từng hành động, từng lời nói của mình, vì tất cả đều là "hành nghiệp" được lưu lại trong "kho dữ liệu" nghiệp, chi phối mọi mặt của đời sống về sau. Như vậy, hiểu về nghiệp đầu tiên cũng chính là hiểu về cách gieo trồng và gặt hái hạnh phúc, khổ đau trong vòng luân hồi bất tận. Bài viết này bàn về sự hình thành của nghiệp đầu tiên và vai trò của ngôn ngữ vật lý lượng tử trong cấu trúc bản Tánh của Người, lấy hình ảnh ví von Nghiệp, “ngôn ngữ vật lý” lý giải và minh họa. Khi điện từ sóng năng lượng tử tác động vào Tàng thức, nó giống như quá trình ghi dữ liệu của Nghiệp tức là trạng thái Tánh nguyên sơ bắt đầu bị ảnh hưởng bởi các: thọ - tưởng – hành – thức đầu tiên. Từ đó, nghiệp hình thành và tích lũy, từng chút một góp phần tạo nên cá tính, thói quen và số phận của mỗi người, và sự luôn thay đổi biến thiên vô thường dù lớn hay nhỏ tơ hào liên tục sẽ làm biến đổi tánh chất ban đầu.

Con người giao tiếp với nhau qua ngôn ngữ và năng lực ngôn ngữ không phải chỉ là sản phẩm của cá nhân, mà là một phần giúp chúng ta giao tiếp, nhận biết và phản ứng với thế giới xung quanh. Nhờ đó, con người mới có thể phát triển ngôn ngữ riêng biệt, hình thành bản sắc và văn hóa qua quá trình sống, học hỏi và tích lũy nghiệp. Như thế, có thể “nói” rằng ngôn ngữ là "món quà trời ban", chuẩn bị sẵn cho hành trình phát triển của mỗi cá nhân. Điều này khẳng định ý nghĩa triết lý là mọi hệ quả về sau đều khởi nguồn từ những bước đi đầu tiên, và chính nền tảng ban đầu ấy sẽ định hình toàn bộ quá trình vận động của nghiệp và sự phát triển của con người. Nói cách khác, sự khởi đầu của nghiệp và ngôn ngữ và vận hành là mắt xích thiết yếu, mở ra chuỗi nhân quả, dẫn dắt con người trên con đường trưởng thành trong dòng sống từ vô thủy loài người tới nay, và có lý nào trong Kinh Thánh Catholic cũng đã thuyết “Ngôi Lời’ chăng? Tóm lại, viết như gợi mở biết đâu ai đó có thêm cái nhìn sâu sắc về mối liên hệ giữa nghiệp, ngôn ngữ, hàng trạng bản chất con người, nhấn mạnh rằng sự chuẩn bị nền tảng thiện nghiệp là yếu tố quyết định mọi sự phát triển về sau như cây muốn xanh thì rễ phải bền, nền tảng vững chắc sẽ dẫn đến kết quả tốt đẹp chăng?

Nếu bài viết này có ít nhiều mang ý nghĩa triết lý, khơi gợi đọc giả liên tưởng tới nhận thức về sự khởi đầu của nghiệp và ngôn ngữ, hành vi trong kiếp người, rằng mỗi cá nhân khi sinh ra đã sở hữu một nền tảng ngôn ngữ bẩm sinh, chứ không hẳn phải là kết quả của kinh nghiệm cá nhân. Điều này cho thấy, ngôn ngữ vốn chính là một trong những “công cụ” đầu tiên giúp con người giao tiếp, nhận biết và phản ứng với thế giới, mở ra cánh cửa cho quá trình hình thành nghiệp, và thói tánh ngôn ngữ huyên thuyên bất tận ý căn và tạo nên nghiệp lực cũng vô cùng…! Chủ ý bài viết là: mọi sự phát triển, mọi hệ quả trong đời sống đều bắt nguồn từ nền tảng ban đầu. Nghiệp đầu tiên chính là khoảnh khắc khởi đầu của chuỗi nhân quả và tiếp nối luân chuyển của dòng nghiệp báo thể hiện qua nhiều kiếp sống miên viễn…Do vậy, hiểu về nghiệp tác động và nghiệp lực chi phối chúng sinh xuyên suốt không chỉ ở cõi giới vật lý, mà còn “xuyên không” qua các cõi giới phi vật lý trong vũ trụ bao la vô thủy vô chung. Mỗi ý tưởng, hành vi của chúng ta, từng hành động, từng lời nói đều được lưu lại trong "kho dữ liệu" nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc, khổ đau và số phận của mỗi người. Như vậy, hiểu về Nghiệp và Nghiệp lực cũng chính là hiểu về cách gieo trồng và gặt hái những kết quả trong vòng luân hồi bất tận, đồng thời nhấn mạnh vai trò tu chỉnh tới thiện lành cho đời sống này được an lạc hạnh phúc.

Nhức đầu quá ! Nếu đức Phật Gotama Shakyamuni trở lại thế gian sau 2600 năm “an vị” Niết Bàn, sáng Xuân nay nghe tôi luận huyên thuyên về Nghiệp, ắt hẳn Ngài có thể tự hỏi “Ta đã xa rời thế gian quá lâu, bây giờ ở quả địa cầu tròn trịa nhiễu sự này có ông Phật nào khác giảng dạy giáo pháp Nghiệp khác ta chăng”? Thiện tai, thiện tai, tại thiên.

trịnh khải hoàng 

California Tết Nguyên Đán Bính Ngọ 2026