TIN THẾ GIỚI CẬP NHẬT :08/02/2025 - Nam Giang

Mỹ - Nhật lên án những "hành vi khiêu khích" của Trung Quốc ở Biển Đông

Hoa Kỳ và Nhật Bản phản đối mạnh mẽ mọi hành động của Trung Quốc nhằm thay đổi nguyên trạng ở Biển Đông bằng sức mạnh hay các biện pháp hù dọa. Sau cuộc hội kiến đầu tiên giữa tổng thống Mỹ Donald Trump và thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba hôm qua 07/02/2025 tại Washington, thông cáo của Nhà Trắng nhấn mạnh như trên. Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba giới thiệu cuốn sách do tổng thống Mỹ Donald Trump tặng trong một cuộc họp báo chung tại Nhà Trắng, Washington, Mỹ, ngày 07/02/2025. AP - Evan Vucci - Thanh Hà

<!>

Theo thông cáo của phủ tổng thống Mỹ lãnh đạo hai nước nêu đích danh Trung Quốc. Tổng thống Donald Trump và thủ tướng Shigeru Ishiba « khẳng định lại » là Washington và Tokyo « mạnh mẽ chống đối mọi đòi hỏi bất hợp pháp về chủ quyền biển đảo từ phía Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc », phản đối các « chương trình quân sự » và những hoạt động mang tính « hù dọa và khiêu khích » trong vùng Biển Đông.

Về tình hình ở eo biển Đài Loan, thông cáo của Nhà Trắng nhấn mạnh đến « tầm mức quan trọng của việc duy trì ổn định và hòa bình » tại khu vực này. Đây là một yếu tố « then chốt đối với an ninh và sự thịnh vượng của cộng đồng quốc tế ». Lãnh đạo Mỹ và Nhật Bản đồng thời ủng hộ việc để cho Đài Loan tham gia vào các tổ chức quốc tế.

Liên quan đến tình hình ở bán đảo Triều Tiên, hai ông Trump và Ishiba bày tỏ quan ngại sâu sắc về những chương trình phát triển vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo mà chế độ Bình Nhưỡng đang tiến hành. Tokyo và Washington cùng xem việc phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên là điều thiết yếu. Mỹ và Nhật Bản cùng quan niệm là cần ngăn chận các hoạt động hợp tác quân sự càng lúc càng gia tăng giữa Bắc Triều Tiên và Liên bang Nga.

Theo nhà nghiên cứu Sheila A. Smith, thuộc viện Council on Foreign Relations, được báo Nikkei Asia trích dẫn, việc thông cáo của Nhà Trắng nêu đích danh Trung Quốc có những hành vì « hù dọa » là một điểm đáng chú ý. Cụm từ này bao hàm cả những hành vi « hù dọa » về mặt kinh tế, về các biện pháp cấm vận, các vụ tấn công tin học cũng như những « hành động đe dọa về phương diện quân sự ».

Tiếp thủ tướng Nhật tại Nhà Trắng hôm 07/02/2025 tổng thống Trump tuyên bố « Hoa Kỳ cam kết hoàn toàn đứng về phía Nhật Bản », bảo đảm an ninh cho quốc gia này và Mỹ sẽ « triển khai 100 % các khả năng răn đe, các phương tiện phòng thủ để bảo vệ nước bạn và đồng minh Nhật Bản trong tương lai ».

Thủ tướng Ishiba mời tổng thống Trump chính thức công du Nhật Bản trong thời gian sắp tới. Cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa thủ tướng Nhật Bản và tổng thống Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump được đánh giá là đã diễn ra tốt đẹp, một phần do đôi bên đã tìm được nhiều đồng thuận trên các hồ sơ kinh tế và thương mại.

Thương mại : Nhật Bản tạm xua tan viễn cảnh bị Mỹ trừng phạt

Washington và Tokyo đạt được nhiều tiến bộ về kinh tế trong cuộc hội kiến đầu tiên giữa lãnh đạo hai nước. Trong cuộc họp báo chung với thủ tướng Nhật Bản ngày 07/02/2025, tổng thống Trump cho biết đôi bên đồng ý thu hẹp thâm hụt mậu dịch bất lợi cho Hoa Kỳ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba trong buổi họp báo tại Nhà Trắng, Washington, Mỹ, ngày 07/02/2025. AP - Alex Brandon

Thanh Hà

Nhập siêu của Mỹ với bạn hàng Nhật Bản năm 2023 lên tới 72 tỷ đô la. Cho đến tận trước giờ tiếp thủ tướng Shigeru Ishiba, ông Donald Trump vẫn khẳng định là sẽ áp thuế nhắm vào hàng bán sang thị trường Mỹ, kể cả hàng của Nhật. Nhưng sau khi tiếp thủ tướng Ishiba, tổng thống Hoa Kỳ loan báo Tokyo cam kết mua thêm khí đốt của Mỹ với một « khối lượng chưa từng có ».

Nhật Bản đồng thời cho biết sẽ ồ ạt đầu tư vào Hoa Kỳ và thủ tướng Ishiba đang nhắm tới mục tiêu đầu tư « 1.000 tỷ đô la vào Mỹ », Tokyo có nhiều dự án « mua trang thiết bị quân sự và vũ khí của Mỹ » như báo tài chính Nikkei Asia ghi nhận. Từ 2023 Nhật Bản là nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài « lớn nhất » vào Mỹ.

Một cái gai khác trong quan hệ song phương dường như cũng đã được hóa giải trong cuộc họp đầu tiên giữa các ông Trump và Ishiba liên quan đến dự án của Nhật muốn mua lại tập đoàn luyện kim quốc gia Hoa Kỳ US Steel. Trước đây, chính quyền Biden đã chận lại dự án của Nhật nhưng hôm qua 07/02, tổng thống Trump loan báo « bật đèn xanh » cho Nippon Steel đầu tư vào tập đoàn của Mỹ nhưng dự án Nippon Steel « mua lại » đối thủ Mỹ « không còn tính thời sự ».

Chiến tranh Nga - Ukraina : Trump và Zelensky có thể gặp nhau tuần tới

Hôm qua, 07/02/2025, tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky cho biết Mỹ và Ukraina đang chuẩn bị « nhiều cuộc họp » trong những tuần sắp tới. Về phần mình, trong một cuộc trả lời báo giới tại Nhà Trắng, tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định lãnh đạo hai nước « có thể » gặp nhau ngay trong tuần tới.

Ảnh ghép : Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky (T) và tổng thống Mỹ Donald Trump. AFP - LUDOVIC MARIN,RYAN M. KELLY

Trọng Thành

Theo AFP, trong một thông báo trên mạng X, tổng thống Ukraina thông báo « các cuộc họp và thảo luận ở cấp chuyên gia » đang được xúc tiến, hai bên trong hiện tại đang bàn về « các chi tiết cụ thể ». Tổng thống Zelensky không nhắc đến cuộc gặp có thể có với Donald Trump vào tuần tới, nhưng nhấn mạnh rằng « các hoạt động ngoại giao dự kiến sẽ dồn dập trong những tuần lễ sắp tới ».

Trong bài phát biểu hàng ngày hôm 07/02, tổng thống Ukraina cho biết các binh sĩ Bắc Triều Tiên đã bắt đầu trở lại tỉnh biên giới Kursk của Nga, để hỗ trợ quân Nga trong nỗ lực đẩy lùi quân Ukraina ra khỏi lãnh thổ. Trước đó, theo Kiev, Bắc Triều Tiên buộc phải rút quân do chịu tổn thất nặng nề. Tổng thống Zelensky một lần nữa nhấn mạnh là chiến dịch tại tỉnh Kursk cho phép Ukraina kìm chân khoảng « 60.000 quân Nga » tại mặt trận này.

« Một km² đất Kursk giá trị hơn ở Toretsk »

Hôm qua, sau nhiều tháng đọ sức, bộ Quốc Phòng Nga cho biết quân Nga đã chiếm được thị xã Dzerjinsk, tên Nga dùng để chỉ Toretsk, một vùng mỏ quan trọng tại miền đông Ukraina, nơi cư trú của khoảng 30.000 dân trước chiến tranh, nay đã trở thành đống đổ nát. Trả lời RFI, chỉ huy một lữ đoàn Ukraina chiến đấu tại chỗ, cho biết quân Nga chưa kiểm soát được toàn bộ thành phố và chiến sự vẫn tiếp diễn.

Về việc Ukraina mất thành phố Toretsk, trong cuộc trả lời phỏng vấn RFI, chuyên gia về Nga Ulrich Bounat nhấn mạnh, để giành lợi thế đàm phán, Kiev đã dành nhiều nỗ lực để bảo vệ Kursk hơn là một địa điểm vùng Donbass:

« Về mặt chiến lược, đối với Bộ Tổng tham mưu Ukraina, một cây số vuông lãnh thổ tại tỉnh Kursk có giá trị hơn là một cây số vuông tại Toretsk. Quân đội Ukraina đang trong thế trận co lại, vì thế họ buộc phải lựa chọn. Hiển nhiên là, trong quyết định này, vùng Donbass ít có giá trị hơn trong các đàm phán so với vùng Kursk. Tuy nhiên, cũng không thể nói là quân đội Ukraina sẽ sụp đổ, bởi như chúng ta thấy, quân Nga phải mất nhiều tháng mới chiếm được thành phố này. Thời gian nói trên cho phép quân đội Ukraina có thời gian để củng cố tuyến phòng ngự phía sau. »

Israel rất hài lòng về kế hoạch của Washington di dời người Palestine khỏi Gaza

Theo thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza, Israel và phong trào Hồi Giáo Hamas tiếp tục trả tự do cho các con tin và tù nhân Palestine. Trong đợt trao đổi lần thứ năm hôm nay 08/02/2025, 3 công dân Israel và 183 tù nhân Palestine đã được trở về với gia đình.

Ảnh minh họa : Người dân Palestine bị di tản bên bờ Địa Trung Hải, ở phía tây Deir al-Balah, dải Gaza, ngày 20/08/2024. AP - Abdel Kareem Hana

Thanh Hà

Tuy nhiên, tuyên bố trong tuần của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump về kế hoạch di dời người Palestine khỏi Gaza và khả năng cho phép Nhà nước Do Thái chiếm vùng Cisjordanie của người Palestine đang làm dấy lên nhiều hy vọng trong một phần công luận tại Israel.

Thông tín viên của RFI Sami Boukhelifa trong khu vực, gửi về phóng sự từ Shilo, một khu vực người Israel chiếm đóng bất hợp pháp tại vùng lãnh thổ của Palestine ở Cisjordanie :

"Israël Meidad là người Do Thái mang quốc tịch Mỹ từng sống ở New York, đã về đây định cư từ năm 1981. Từ đó đến nay, ông chờ đợi thực hiện giấc mơ Israel kiểm soát Cisjordanie. Ông nói : « Tôi chờ đợi quyền lực duy nhất tại đây thuộc về Israel. Người Do Thái chúng tôi gọi đây là vùng Judée Samarie. Cisjordanie là tên gọi mới chỉ có từ những năm 1950 khi mà Jordanie chiếm đóng bất hợp pháp vùng gọi là Cisjordanie, mà chúng tôi gọi là Judée-Samarie »

Judée-Samarie là tên trong kinh thánh của Cisjordanie mà người Palestine đang chiếm đóng một cách bất hợp pháp theo giải thích của ông Meidad. Ông này là thành viên tích cực của tổ chức mang tên Goush Emounim. Đây là một phong trào chính trị theo tư tưởng tôn giáo cực đoan của Israel. Ông nói tiếp : « Trong nhiều năm, các nhà ngoại giao, các phóng viên, nhiều người đến gặp tôi tại đây và họ tưởng tôi điên. Nhưng giờ đây, họ nhận thấy rằng tôi và các bạn đồng hành, chúng tôi có sự hiểu biết thấu đáo hơn mọi người về mặt chính trị và ngoại giao để giải quyết cuộc xung đột này »

Tân chính quyền Mỹ đang thực hiện tầm nhìn về chính trị và ngoại giao này, kể cả khả năng Israel sáp nhập một phần hoặc toàn bộ Cisjordanie. Ông Meidad giải thích thêm : « Có thể các kế hoạch tổng thống Trump đề xuất chỉ hiệu quả 50 % hay 100 % nhưng chúng ta đang bước vào giai đoạn mà nếu như người Palestine không nhìn nhận trách nhiệm thì họ sẽ bị trừng phạt ». Ông chỉ trích người Palestine tiến hành một cuộc chiến vũ trang để chấm dứt các cuộc chiếm đóng của người Israel. Hành vi mà Israël Meidad gọi là « khủng bố ».

Hợp đồng vũ khí hơn 7 tỷ đô la cho Israel

Cũng liên quan đến Israel và Hoa Kỳ, hôm qua Washignton đồng ý bán cho Israel vũ khí tổng trị giá hợp đồng lên tới 7,4 tỷ đô la. Mỹ sẽ cung cấp bom, thiết bị dẫn đường và tên lửa Hellfire cho nhà nước Do Thái. Tin do Cơ Quan Hợp Tác về An Ninh và Quốc Phòng của Hoa Kỳ loan báo.

Ba nước Baltic bỏ điện Nga, chính thức kết nối mạng lưới châu Âu

Sáng sớm 08/02/2025, ba nước Baltic Estonia, Latvia và Litva đã chính thức cắt kết nối với mạng lưới điện Nga để hòa vào mạng lưới Liên Hiệp Châu Âu. Chủ trương đoạn tuyệt có từ lâu nhưng cuộc chiến ở Ukraina đã làm tăng tốc tiến trình này. Bà Kaja Kallas, người đứng đầu ngành ngoại giao châu Âu, nguyên thủ tướng Estonia, đã hoan ngênh “một thắng lợi cho nền dân chủ”.

Ảnh minh họa : Đường dây tải điện của công ty PSE (Polskie Sieci Energetyczne) gần Lomza, Ba Lan, ngày 06/02/2025. REUTERS - Kacper Pempel

Thu Hằng

Theo AFP, nhiều hoạt động mang tính biểu tượng diễn ra nhân dịp này ở cả ba nước, ví dụ Latvia tổ chức lễ cắt dây điện nối với Nga. Chính quyền Latvia ca ngợi “bước đầu của một kỷ nguyên mới độc lập về năng lượng” của ba nước Baltic và khẳng định “đã tước của Nga khả năng sử dụng mạng lưới điện làm công cụ trao đổi địa-chính trị”.

35 năm sau khi giành độc lập, ba nước tiến thêm một bước để xóa dần tàn dư thời Liên Xô, theo ghi nhận của thông tín viên RFI Marielle Vitureau tại Litva :

“Từ giờ, Nga sẽ không thể sử dụng các nguồn năng lượng để gây sức ép với ba nước Baltic nữa. Về mặt kỹ thuật, điều tiết với mạng lưới điện Liên Âu là vấn đề liên quan đến tần số và quy định.

Nhà phân tích độc lập Vija Pakalkaite dùng âm nhạc để so sánh : “Chúng ta có thể so sánh tình hình hiện nay với hai dàn nhạc chơi cùng một bản nhạc, mỗi quốc gia châu Âu có một nhạc trưởng riêng ấn định nhịp điệu, còn trong dàn nhạc của Nga, chỉ có Nga là nhạc trưởng duy nhất. Các nước vùng Baltic sẽ chuyển từ dàn nhạc này sang dàn nhạc khác để điều chỉnh tần số”.

Ba nước Baltic chuẩn bị cho việc hòa lưới điện châu Âu từ năm 2007. Các công tác điều chỉnh cần thiết đã được tiến hành để chuẩn bị cho sự kiện này. Reinis Aboltins, chuyên gia về năng lượng tại Ủy ban Dịch vụ công tại Litva, giải thích : “Chúng tôi đã phải cải thiện các cơ sở sản xuất hiện có bằng cách tăng công suất, đồng thời phải tạo ra các tuyến kết nối điện mới”.

Ví dụ, đã có một tuyến cáp điện ngầm dưới biển giữa Thụy Điển và Litva từ năm 2015. Và gần đây hơn là một tuyến cáp đất liền giữa Litva và Ba Lan. Chính quyền tuyên bố mọi thứ đã sẵn sàng. Tuy nhiên vẫn còn một chút lo sợ. Tại Estonia, các phương tiện truyền thông đưa tin số lượng máy phát điện bán ra đã tăng mạnh do lo ngại mất điện hàng loạt”.

‘‘Trí tuệ Nhân tạo’’ không thể cứu được hành tinh : AI bị đưa ra xét xử biểu tượng ở Pháp

Trong tuần lễ hội nghị về Trí tuệ Nhân tạo (AI) tại Pháp, và trước dịp thượng đỉnh, hôm qua, 07/02/2025, một phiên tòa mang tính biểu tượng đã được tổ chức tại Đại học Sorbonne, Paris. Theo AFP, phiên tòa biểu tượng do tạp chí d'Usbek & Rica cùng 9 định chế công và đại học tổ chức, trong đó có Cơ quan Chuyển đổi Sinh thái ADEME của chính phủ, và Đại học Sciences-Po.

Thủ đô Paris của Pháp tổ chức một tuần Hội nghị cấp cao Hành động về Trí tuệ Nhân tạo - AI tại Saclay, từ ngày 06/02/2025. © Joël Saget / AFP

Trọng Thành

Trong vòng một giờ rưỡi, ba nhân chứng - bao gồm một doanh nhân, một nhà khoa học và một nhà tranh đấu - trả lời các câu hỏi của hai người, một trong vai công tố viên buộc tội Trí tuệ Nhân tạo và một người là « luật sư » của bị cáo « Trí tuệ Nhân tạo ». Phiên tòa cân nhắc những mặt lợi và mặt hại của Trí tuệ Nhân tạo đối với môi trường : Trí tuệ Nhân tạo giúp được nhân loại nhiều hơn trong cuộc chiến vì sinh thái hay gây tổn hại nhiều hơn ?

Bất chấp việc nhờ AI, chăm sóc y tế có thể đến được « các vùng sâu, vùng xa », « giúp dự đoán tốt hơn các hiện tượng thời tiết cực đoan » hay « cho phép mô hình hóa tốt hơn chu kỳ carbone trong lòng đại dương »..., sự phát triển đột biến của Trí tuệ Nhân tạo bị cáo buộc là mối đe dọa đối với sự sống, do cái giá khổng lồ phải trả về xã hội, con người và môi trường, đặc biệt về năng lượng, theo tổng biên tập d'Usbek & Rica, trong vai « công tố viên » của phiên tòa.

Người phụ trách tổ chức phiên tòa biểu tượng này nhấn mạnh là « điều khẩn cấp hiện nay không phải là cạnh tranh với OpenAI (tác giả của ChatGPT) hay DeepSeek », công ty Trung Quốc, vừa tung ra sản phẩm gây chấn động, « mà là cắt giảm không chậm trễ khí thải gây hiệu ứng nhà kính », do năng lượng hóa thạch. AI cũng bị cáo buộc là tác nhân « kích thích tiêu thụ » trong một nền kinh tế toàn cầu đang phụ thuộc trầm trọng vào các năng lượng hóa thạch.

56% trong số khoảng 300 người tham gia vào phiên tòa mang tính biểu tượng này, bao gồm các nhà khoa học, sinh viên và doanh nhân, đã đưa ra kết luận : « Trí tuệ Nhân tạo không thể cứu được hành tinh ».

Theo AFP, khoảng 20 hiệp hội, nghiệp đoàn Pháp hôm qua tuyên bố ra mắt một liên minh « kháng cự » lại Trí tuệ Nhân tạo, với việc đòi hỏi phải đưa ra « các giới hạn nghiêm ngặt » đối với Trí tuệ Nhân tạo, để « chống lại việc triển khai (Trí tuệ Nhân tạo) ồ ạt và phổ biến trong mọi lĩnh vực » và lên án chính quyền các nước « uốn các chính sách công phục vụ lợi ích của các tập đoàn công nghệ ».

Cổ vũ cho chủ quyền châu Âu về kỹ thuật số

Trong khi đó, tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm qua, trong một cuộc trả lời phỏng vấn báo chí, đã kêu gọi « tinh thần ái quốc châu Âu » và « tinh thần vì tự chủ kinh tế » trong lĩnh vực Trí tuệ Nhân tạo. « Hãy mua các sản phẩm Trí tuệ Nhân tạo Pháp và châu Âu trong trường hợp có ! », tổng thống Pháp nhấn mạnh.

Một trong những sự kiện được chờ đợi là tuyên bố kế hoạch phát triển Trí tuệ Nhân tạo với « hàng chục siêu máy tính » dành cho nghiên cứu công lập hoặc mở ra cho tất cả các start-up của châu Âu, sẽ được chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen đưa ra.