Nhìn Ra Bốn Phương : Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Kính thưa quí bạn

Hôm nay xin đến bàn cà phê MYC cùng các bạn vài chuyện đời thường

1. Đừng vội vứt đồ ăn khi mới vừa quá hạn trên nhãn!

2, Bằng hữu bàn chuyện hạt ngọc trời cho (kỳ thứ ba)

3. Nghe đây mấy anh mấy chị ơi, bên xứ Mỹ dạo này đang rộ lên một cái căn bệnh đường ruột coi bộ muốn náo động cả nước Mỹ luôn đó!

4. Góc đố vui và lời giải.

HCD 30-Jul-2027

--- ⁕ ---

Nếu quí bạn luôn luôn nhận được cùng lúc hai ba email giống nhau, xin vui lòng delete bớt hoặc cho tôi hay

Nếu các bạn không thấy hình chỉ thấy cái khung trống không hình, thì nên dọc Microsoft Word attached.

<!>

Nguồn tin và chi tiết: https://apnews.com/article/date-labels-food-safety-term=Morning%20Wire%20Subscribers

HCD: Máy dịch nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)

Đừng vội vứt đồ ăn khi mới vừa quá hạn trên nhãn!

Mấy vị chuyên gia vừa lên tiếng nhắc nhở bà con chớ có phung phí tiền bạc. Mấy cái nhãn ghi "Hạn dùng tốt nhất" (Best Before) dán trên hộp trứng, hộp sữa thường chỉ là cái mốc để biết đồ ăn lúc nào tươi ngon nhất thôi, chứ hông phải hễ qua ngày đó là đồ ăn biến thành thuốc độc. Trong lúc giá cả chợ chuẩn đang đắt đỏ, chuyện cái gì cũng đem quăng vô thùng rác chỉ vì nhìn cái ngày dán trên hộp là cực kỳ tốn tiền tốn bạc!

Olga R. Rodriguez

Cập nhật lúc 5:03 sáng (giờ Thái Bình Dương), ngày 28 tháng 7 năm 2026

SAN FRANCISCO (AP) — Nếu bạn từng bỏ đi một hộp sữa hoặc một hũ sữa chua chỉ vì ngày ghi trên Vỏ hộpđã qua, thì bạn không phải là người duy nhất.

Rất nhiều người bỏ thức ăn chỉ vì thấy ngày ghi trên nhãn. Nhưng theo lời các nhà chuyên môn, trong nhiều trường hợp, thức ăn ấy vẫn còn ăn được.

Ngoài sữa bột dành cho trẻ nhỏ, hiện nay không có luật liên bang nào buộc phải dùng một lối ghi ngày tháng giống nhau trên các loại thức ăn. Vì vậy, những dòng chữ như

“Best Before” (ngon nhất trước ngày...),

“Best By” (ngon nhất nếu dùng trước...),

“Best If Used By” (giữ phẩm vị tốt nhất nếu dùng trước...),

“Enjoy By” (nên dùng trước...), hay

“Sell By” (cửa tiệm nên bán trước...) thường làm người mua bối rối.

Điều mà phần đông mọi người chưa biết là những dòng chữ ấy chủ yếu nói đến độ tươi ngon của món ăn, chứ không phải để cho biết món ấy còn an toàn hay không.

Tiểu bang California đang cố làm cho việc này rõ ràng hơn bằng một đạo luật mới. Theo luật ấy, các hãng làm thực phẩm chỉ còn được dùng hai loại nhãn: một loại nói về phẩm vị, và một loại nói về sự an toàn.

Dưới đây là vài điều giúp bạn hiểu rõ ý nghĩa các nhãn ghi ngày tháng trên thực phẩm, để khỏi phải bỏ đi những món vẫn còn dùng được, dù bạn không sống tại California.

Bài này thuộc loạt bài Be Well của hãng AP, chuyên nói về việc giữ gìn sức khỏe, vận động thân thể, ăn uống và sức khỏe tinh thần.

Tại Hoa Kỳ có hơn 50 lối ghi ngày khác nhau

Một cuộc khảo cứu năm 2019 của Trường Y tế Công cộng Bloomberg thuộc Đại học Johns Hopkins cho thấy hơn 80% người tiêu thụ tại Hoa Kỳ, ít nhất đôi khi, vẫn bỏ thức ăn khi thấy gần đến ngày ghi trên bao bì.

Ông Donald Schaffner, người chuyên nghiên cứu về sự an toàn của thực phẩm tại Đại học Rutgers, nói:

"Những ngày ghi trên nhãn chỉ bảo đảm rằng món ăn còn giữ được phẩm vị tốt cho đến lúc ấy. Chúng không nhằm nói rằng món ăn còn an toàn hay không."

Việc ghi ngày trên thực phẩm khác nhau tùy từng tiểu bang và do chính hãng sản xuất quyết định. Các nhà khảo cứu thuộc Đại học Maryland nhận thấy hiện có hơn 50 kiểu ghi ngày khác nhau được dùng trên khắp Hoa Kỳ.

Bà Rachel Zemser, một chuyên viên về khoa học thực phẩm tại vùng Vịnh San Francisco, người giúp các hãng chế tạo và đưa các món ăn mới ra thị trường, nói:

"Những ngày ấy được đặt ra theo nhận định của hãng sản xuất về lúc món ăn còn ngon nhất, hay lúc phẩm vị của nó đạt mức cao nhất."

Vỏ hộp ảnh hưởng đến thời gian thức ăn còn dùng được

Những món đóng hộp chưa mở như đậu, cà chua, trái cây, rau cải, cùng mọi loại thực phẩm đóng kín có thể để ở nhiệt độ thường, vẫn có thể giữ được nhiều năm sau ngày ghi trên nhãn.

Điều ấy cũng đúng với sữa đậu nành, sữa hạnh nhân đóng hộp, hay những món đã được đun nóng rồi đóng kín để có thể giữ ở nhiệt độ thường mà không cần bỏ tủ lạnh.

Các món khô như bánh quy, bánh giòn và ngũ cốc cũng giữ được rất lâu, vì chúng có rất ít hơi nước nên vi trùng khó sinh sôi.

Bà Zemser nói:

"Người ta có thể tự xem xét bằng cách ngửi và nếm. Những chiếc bánh quy khô hay bánh giòn có thể bị ỉu hoặc mất ngon, nhưng ăn vào thường không làm bạn đau bệnh."

Tuy nhiên, cần cẩn thận hơn với thịt bò, thịt gà và cá. Dù được cất trong tủ lạnh, chúng vẫn có thể hư. Nếu gói thật kín rồi đem đông lạnh trước ngày ghi trên Vỏ hộpthì sẽ giữ được lâu hơn.

Bà Zemser nói:

"Phần lớn vi trùng cần có hơi nước và không khí mới sinh sôi được. Vì vậy những món thật khô có thể giữ lâu, nhưng riêng thịt thì tôi không dám liều."

Trang mạng và chương trình miễn phí FoodKeeper, do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, Đại học Cornell và Viện Tiếp Thị Thực Phẩm cùng thực hiện, có ghi rõ mỗi loại thực phẩm có thể giữ tươi và còn dùng được trong bao lâu.

California muốn làm cho cách ghi nhãn dễ hiểu hơn

California là tiểu bang đầu tiên tại Hoa Kỳ đặt ra một lối ghi nhãn thống nhất bằng cách bỏ hẳn kiểu ghi "Sell By".

Đạo luật bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 vừa qua buộc các hãng bán thực phẩm tại California chỉ được dùng hai loại nhãn:"Best If Used By": chỉ thời điểm món ăn còn giữ phẩm vị tốt nhất.

"Use By": chỉ thời điểm liên quan đến sự an toàn khi dùng.

Ông Nate Rose, phát ngôn viên của Hiệp hội Các Tiệm Thực Phẩm California, cho biết dòng chữ "Sell By" vốn chỉ để các cửa tiệm biết nên bày bán món hàng trong bao lâu trước khi phẩm vị bắt đầu giảm.

Ông nói:

"Có thể xem đó như một cách ghi chú nội bộ dành cho người quản trị cửa tiệm và nhân viên."

Các nhà làm luật của tiểu bang New York cũng vừa thông qua một đạo luật tương tự. Hiện đạo luật ấy đang chờ Thống đốc Kathy Hochul ký ban hành.

Phần lớn các nhãn ghi ngày nói về phẩm vị, không phải sự an toàn

Theo luật liên bang, chỉ có sữa bột dành cho trẻ nhỏ là buộc phải ghi ngày hết hạn. Không nên dùng sau ngày ấy vì giá trị dinh dưỡng sẽ giảm dần theo thời gian.

Ông Schaffner giải thích:

"Đối với trẻ nhỏ, sữa bột là nguồn dinh dưỡng chính. Nếu dùng sữa đã quá hạn, đứa trẻ có thể không nhận đủ chất bổ cần thiết."

Nói chung, mỗi người nên tự xem xét món ăn trước khi quyết định bỏ đi. Nếu thấy có nấm mốc, mùi lạ hoặc màu sắc khác thường thì không nên dùng nữa.

Ngoài ra, hãy tin vào vị giác của chính mình.

Ông Schaffner khuyên:

"Hãy tập thói quen dùng thức ăn theo thứ tự cũ trước, mới sau; chỉ mua vừa đủ ăn; đừng mua quá nhiều đến nỗi không dùng hết. Vì chẳng ai muốn ăn những món đã mất ngon cả."

Nếu muốn, tôi cũng có thể sửa bản dịch này theo đúng văn phong miền Nam trước năm 1975 hơn nữa (thí dụ đổi "người tiêu thụ" thành "người mua", "phẩm vị" thành "mùi vị", "chương trình" thành "ứng dụng", v.v.) để đọc tự nhiên hơn.

Dưới đây là mấy lời bàn luận qua lại của thiên hạ xung quanh cái vụ này:Độc giả rmnrx góp ý về chuyện thuốc men: Ổng bảo hông riêng gì đồ ăn, mà ngay cả mấy viên thuốc tây cũng vậy. Mấy loại thuốc viên nếu giữ kỹ nơi khô ráo, thoáng mát thì qua hạn in trên vỏ hộp vẫn còn nguyên chất lượng. Mấy hãng thuốc họ chỉ ấn định cái hạn đó để đỡ phải tốn tiền nghiên cứu coi thuốc để được bao lâu thôi. Ngoại trừ mấy loại thuốc đặc trị hay thuốc nhức đầu dễ biến chất, còn lại đa số đều xài tiếp tốt chán!

Độc giả ConcernedCitizen123 thì cằn nhằn: Ổng than thở rằng dân chúng thời nay sao mà dạ khờ quá, tới chuyện ăn uống sinh hoạt hàng ngày mà cũng hông biết tự phân biệt tươi hư, phải đợi chính quyền ra tay đặt luật lệ quản lý mấy cái ngày tháng đó thì mới biết đường mà làm.

Ông cựu quân nhân ProudlyServed_USAF chia sẻ kinh nghiệm dân gian: Ổng bảo cứ dùng cái mũi mà ngửi là chắc ăn nhất! Như miếng thịt heo muối mà ngửi vẫn thơm tho thì cứ việc ăn. Ổng còn bày cách bỏ ổ bánh mì vô tủ lạnh là để dành ăn được lâu gấp đôi. Rồi ổng than bình sữa tươi mua về hễ thấy cái hạn còn ngắn quá là y như rằng xài chưa kịp hết đã bị chua.

Độc giả pewpew thì tính toán chi li: Chuyện bỏ hay giữ là tùy món. Chữ "ngon nhất" chỉ có nghĩa là ngon nhất thôi, chứ qua ngày hôm sau đâu có nổ tung hay sinh bệnh liền được! Đi chợ thấy đồ gần hết hạn mà tiệm người ta dán nhãn bớt giá một nửa là ổng chộp liền, tội gì hông mua!

HCD: Đố các bạn tại sao tôi để nguyên văn mà kho6ngt tóm tắt

Một hạt gạo rơi, mười giọt mồ hôi người cày cấy;

Một bữa ăn thừa, trăm tiếng thở dài kẻ đói lòng.

Lại rằng:

Của cải có dư, chớ để dư thành phung phí;

Từ tâm chưa đủ, nên đem cơm sẻ với người.

——―⁕֍⁕―——

Kính thưa quí bạn chúng ta trở lại chuyện hạt gạo trời cho lần thứ ba

(Bắt đầu trích == > )

From: Nhac Tran <nhac.tran@

Sent: Tuesday, July 28, 2026 1:32 CH

Subject: Re: FW: Lịch sử cây lúa , Bác sĩ Giám góp ý Không thèm làm tỉ phú, bài tho chữ Hán cổ, Góc đố vui và lời giải.

Nguồn gốc về cây lúa dưới đây không đặt trên những chứng cớ cụ thể, và có vẻ như là một giả thuyết, theo tôi nghĩ. Thời thượng cổ, người ta ăn hạt kê. Hạt kê có mầu nâu xẫm, có hình dạng tròn nhỏ và có đường kính cỡ độ một milimét.......các bạn đọc tiếp email của anh Nhạc Trần ở email MTC tôi gởi ra hôm qua

( < === hết trích)

Sau đây anh Giác góp ý tiếp

From: kim-giám huỳnh <mirordor@

Sent: Thursday, July 30, 2026 6:40 SA

Subject: Re: FW: Nguồn gốc cây lúa

Nguồn gốc về cây lúa dưới đây không đặt trên những chứng cớ cụ thể, (trích Nhac Tran) Không hẳn thế! Bài viết rất có giá trị và cô đọng dữ kiện từ những nghiên cứu đã đươc công bố và kiểm chứng. Tác giả là Garritt C. Van Dyk giảng viên lịch sử của đại học Waikato, New Zealand.

Bài viết về nguồn gốc cây lúa này đăng trên The Conversation, một báo điện tử hàng tuần đăng những bài viết do các soạn giả có căn bản hàn lâm, với kinh nghiệm cá nhân trong đề tài bài báo đề cập đến. Bài viết có căn cứ trên một nghiên cứu về nguồn gốc của cây lúa đăng ngày 23/5/2024 trên báo Science. Nguyên cứu này báo cáo kết quả khảo cổ làm ở lưu vực các sông Tiền Đường, và Dương Tử. Người ta nghiên cứu số lượng phytolith (thực khuê, silic đọng lại trong thực vật) do lúa tạo ra và lượng than gỗ (bằng chứng của việc đốt lửa để nấu ăn) để đi đến kết luận rằng:

a) gạo hoang đã hiện diện trong vùng ít nhất từ 100,000 BP (before present, trước thời hiện tại); b) loài người bắt đầu ăn lúa hoang từ quanh 24,000 BP trước rồi bắt đầu trồng (thuần hóa); và

c) biến lúa hoang (Oryza rufipogon) thành lúa ... nhà (O. sativa) quanh 11,000 BP.

Thực khuê là một cấu trúc đặc thù trong thân và lá thực vật với những hình dạng riêng cho mỗi loài cây, và vì là silic, chúng không bị tiêu hủy với thời gian, nên có thể dùng để truy cứu nguồn gốc, tiến hóa, và thời điểm hiện diện của cây cỏ, tựa như công dụng của phấn hoa trong việc khảo cổ.

Từ châu thổ sông Dương Tử, người Nam Đảo (Austronesian) đưa gạo qua Đài Loan rồi từ đó gạo được du nhập vào quần đảo Đông Nam Á.

HCD: Cám ơn anh Giám đã chia sẻ và phân tích rất chi tiết về bài viết của tác giả Garritt C. Van Dyk cũng như nghiên cứu trên tạp chí Science (tháng 5/2024).Tôi để chữ màu den từ đây.

Những thông tin và số liệu anh đưa ra—đặc biệt là việc ứng dụng phân tích thực khuê (phytolith) và than gỗ để xác định các mốc thời gian thuần hóa cây lúa (100.000 BP đến 11.000 BP)—rất rõ ràng khoa học.

Đây thực sự là một tư liệu quý. Bên cạnh hướng đi qua người Austronesian xuống Đông Nam Á hải đảo, tôi cũng đang muốn hiểu thêm về các đường truyền bá lúa nước xuống vùng Đông Nam Á như lưu vực sông Mê Kông và sông Hồng.

——―⁕֍⁕―——

Nguồn tin và chi tiết: https://www.marketwatch.com/story/the-cyclospora-outbreak-is-the-biggest-ever-why-the-unusual-outbreak-is-so-hard-to-manage-4d1b4841?utm_source=chatgpt.com

Nghe đây mấy anh mấy chị ơi, bên xứ Mỹ dạo này đang rộ lên một cái căn bệnh đường ruột coi bộ muốn náo động cả nước Mỹ luôn đó!

Căn bệnh tào tháo rượt ghê gớm lây lan qua 45 tiểu bang

Số là cái dịch bệnh do vi trùng độc hại trong đồ ăn thức uống gây ra cái chứng "tào tháo rượt" dữ dội đang lan rộng dữ lắm. Mấy thầy sĩ bên Nha Y tế Liên bang (CDC) vừa loan tin tới ngày 28 tháng 7 này đã ghi nhận được hơn 6.700 người bị dính bệnh, tăng thêm tới hơn 2.500 ca chỉ trong vòng một tuần lễ. Bệnh này trước đây chỉ có ở vài nơi, giờ đã lan tới 45 tiểu bang rồi. Riêng mấy vùng như Michigan với Ohio là bị nặng nhất, nghe đâu số người ngã bệnh ngoài thực tế có thể lên tới cả chục ngàn người lận.

May mắn một điều là tuy bệnh hành dữ dội, làm hơn 400 người phải vô nhà thương nằm dưỡng sức, nhưng chưa thấy ai bị thiệt mạng hết trơn.

Nguyên do từ đâu mà ra?

Bên Bộ Y tế với Cục Kiểm nghiệm Thực phẩm người ta vô cuộc điều tra thì mới hay: Nguyên nhân chính gây ra cái trận dịch này là do đống xà lách búp (xà lách cuộn) nhập từ mấy cái nông trại bên nước Mễ Tây Cơ về. Cái hãng cung cấp rau lớn tên Taylor Farms đã phải lẹ lẹ thông báo thu hồi toàn bộ số xà lách này từ giữa tháng 7 để tránh lây nhiễm thêm.

Nhưng mà coi bộ mấy ổng điều tra cũng gian nan lắm, tại vì cái loại vi trùng này nó ủ bệnh trong người tới mấy tuần lễ mới phát ra, nên việc truy tìm nguồn gốc thiệt là trầy vi tróc vảy chứ hông phải giỡn.

Bệnh này nó hành người ta ra sao?

Ai mà lỡ ăn trúng đồ ăn hay uống nước có dính cái con vi trùng này vô bụng là biết tay nó liền! Bệnh nó hành y như bị ngộ độc thực phẩm nặng vậy đó.

Mấy triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Bị "tào tháo rượt" liên tục, đi đái tháo gia tài, nước hông là nước.

• Thấy trong người nôn nao, mắc ói với ói mửa.

• Mất bặt cảm giác thèm ăn, ăn hông ngon miệng.

• Đầy hơi, ợ chua, bụng dạ đau quặn từng cơn.

• Người ngợm mệt mỏi thẫn thờ, có khi dính thêm trận sốt hành nữa.

Hiện thời thì mấy ông bên Nha Y tế đang ra sức khoanh vùng để dập dịch. Mấy vị bên Mễ Tây Cơ thì vẫn còn đang cãi lý, bảo là chưa đủ bằng chứng để đổ thừa cho rau bên xứ họ. Dân tình bên Mỹ giờ đi chợ mua rau cỏ củ quả gì cũng phải rửa ráy cho kỹ càng, chứ hông thôi là dính chưởng như chơi!

——―⁕֍⁕―——