Y học tiến bộ nhanh cả về phương pháp phát hiện, chẩn đoán và điều trị - Fb Nguyễn Ngọc Hiền

Ngày nay, y học tiến bộ nhanh cả về phương pháp phát hiện, chẩn đoán và điều trị (nội khoa và phẫu thuật) giúp cứu sống và chữa khỏi các bệnh mà truóc đây cho là "nan y". Telemedecine (chẩn đoán và điều trị từ xa), phẫu thuật nội soi, robot phẫu thuật... liên tục ra đời và được cải thiện không ngừng.Trong các Hội nghị Y học người ta được nghe nhiều báo cáo về các thành tựu của các phương pháp điều trị mới, các phẫu thuật chuyên sâu. Nhưng hầu như không (hay rất ít) được nghe báo cáo về các ca điều trị thất bại. 

<!>

Lẽ ra, khi phát triển một phương pháp điều trị, phẫu thuật mới, sau một thời gian BS phải "nhìn lại mình", mạnh dạn báo cáo trung thực những ca thành công cũng như thất bại để từ đó rút ra kinh nghiệm giúp mình và đồng nghiệp hoàn thiện công việc của mình, đem lại kết quả tốt cho bệnh nhân.

Ngay từ cuối TK XVIII, ở VN đã có một Thầy thuốc kiệt xuất mạnh dạn làm việc đó: viết tập sách Y Âm Án.

Tập sách "Y âm án" của Hải Thượng Lãn Ông (Lê Hữu Trác) là một phần của bộ sách đồ sộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh, được ông biên soạn trong suốt 30 năm (từ 1760 đến 1788). "Y âm án" là tập sách ghi lại những ca bệnh mà ông đã điều trị nhưng thất bại, dẫn đến bệnh nhân tử vong.

Hải Thượng Lãn Ông, sau khi từ quan về quê chữa bệnh, đã nhận thấy sự hỗn loạn trong nghề y đương thời. Ông dành nhiều năm nghiên cứu, tổng hợp tinh hoa của y học cổ truyền Việt Nam và Trung Quốc, kết hợp với kinh nghiệm lâm sàng của bản thân, để biên soạn nên bộ sách Hải Thượng y tông tâm lĩnh.

Bộ sách này gồm hai phần chính là "Y dương án" và "Y âm án". "Y dương án" ghi chép những ca bệnh được chữa khỏi, còn "Y âm án" ghi lại các trường hợp thất bại. Mục đích của "Y âm án" không phải để khoe khoang hay biện minh, mà là để tự vấn, kiểm điểm bản thân và cảnh báo cho các thầy thuốc đời sau.

Từ đầu TK XVIII ông đã có ý tưởng ấy thật là một tiến bộ vước bậc, chưa từng có trên thế giới. Giống như ngày nay các BV họp Kiểm thảo tử vong vậy.

Tóm tắt nội dung và nhận xét:

Tập sách "Y âm án" chép lại các bệnh án tử vong một cách rõ ràng, trung thực và chi tiết. Ông ghi lại đầy đủ các thông tin: tên bệnh nhân, giới tính, hoàn cảnh sống, diễn biến bệnh, phương pháp điều trị, và cả những nguyên nhân dẫn đến thất bại. Qua đó, người đọc thấy được sự công tâm, khách quan và tinh thần trách nhiệm cao độ của ông. Ông không hề né tránh hay đổ lỗi, mà thẳng thắn nhận những thiếu sót của bản thân, tự dằn vặt vì chưa cứu được người bệnh.

Y Âm Án gồm 12 ca bệnh. Nội dung không chỉ đơn thuần là kỹ thuật y lý mà còn là những dòng tâm sự đầy day dứt của tác giả. Trong đó ông ghi lại các nguyên nhân thất bại chính được ông đúc kết:

• Do chẩn đoán sai: Có những ca ông thừa nhận mình đã đánh giá sai tình trạng hư - thực của bệnh nhân, dẫn đến dùng thuốc chưa đúng liều lượng hoặc sai hướng.

• Do bệnh quá nặng: Những trường hợp "chân khí đã kiệt", dù dùng thuốc quý cũng không thể hồi tâm chuyển ý.

• Do bệnh nhân không tuân thủ: Có những ca bệnh đang tiến triển tốt nhưng người bệnh tự ý bỏ thuốc, ăn uống kiêng khem không đúng hoặc nghe theo lời thầy lang vườn dẫn đến cái chết đáng tiếc.

• Do sự chủ quan: Ông tự trách mình trong một số trường hợp vì nể nang hoặc vì quá tự tin vào kinh nghiệm cũ mà thiếu đi sự nhạy bén cần thiết.

So sánh với đội ngũ y bác sĩ ngày nay, sự học tập và hành nghề của Hải Thượng Lãn Ông thể hiện những phẩm chất quý giá:

* Tinh thần học tập suốt đời: Ông luôn nghiên cứu, tìm tòi và cập nhật kiến thức y học, không ngừng trau dồi chuyên môn. Đây là điều kiện tiên quyết cho mọi y bác sĩ.

* Tinh thần trách nhiệm cao: Ông không chỉ tập trung vào việc chữa bệnh, mà còn quan tâm đến hoàn cảnh và đời sống của người bệnh. Ông sẵn sàng giúp đỡ cả về vật chất cho những bệnh nhân nghèo khổ.

* Tính trung thực và cầu thị: Việc công khai những ca bệnh thất bại trong "Y âm án" thể hiện sự dũng cảm và lòng trung thực hiếm có. Đây là một bài học sâu sắc về đạo đức nghề nghiệp, nhắc nhở các y bác sĩ cần luôn trung thực với bản thân và người bệnh, không che giấu sai sót để rút kinh nghiệm.

Ngày nay, với sự phát triển của y học hiện đại, các y bác sĩ có nhiều phương tiện chẩn đoán và điều trị tiên tiến hơn nên phát hiện được nhiều bệnh hơn, ngay cả khi bện mới chớm phát, giúp cho việc điều trị có nhiều kết quả hơn. Nhiều người mắc bệnh nặng mà trước đây bó tay nay có thể được chữa khỏi.

Tuy nhiên, những giá trị về y đức, về lòng nhân ái, về tinh thần trách nhiệm và sự cầu thị của Hải Thượng Lãn Ông vẫn còn nguyên giá trị. Đây là kim chỉ nam cho các thế hệ thầy thuốc, giúp họ không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn phải có một trái tim nhân hậu, luôn đặt lợi ích của người bệnh lên hàng đầu.

BS Nguyễn Ngọc Hiền 

(tổng hợp).