Nhìn Ra Bốn Phương : Hiểu biết thêm với GS Huỳnh Chiếu Đẳng

Kính thưa quí bạn

Hôm nay xin đến bàn cà phê ảo MTC cùng các bạn với vài chuyện đời thường:

1. Thơ Đông thơ Tây bạn “cảm” được thơ nào?

2. 10 phát minh từng bị chê là “đồ ngớ ngẩn” nhưng nay không thể thiếu.

3. Bằng hữu góp ý: Anh Trần Ngọc Nhạc và Bao Tram.

4. Góc đố vui và lời giải.

HCD 29-Aug-2026

Có 3 files Microsoft Word attached theo email

--- ⁕ ---

Nếu quí bạn luôn luôn nhận được cùng lúc hai ba email giống nhau, xin vui lòng delete bớt hoặc cho tôi hay

Nếu các bạn không thấy hình chỉ thấy cái khung trống không hình, thì nên dọc Microsoft Word attached.

<!>

Nguồn tin và chi tiết:

https://www.nytimes.com/interactive/2225660&user_id=b3f2c010c95068e650cb9a36cc42131c

HCD : Máy dịch nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

Dưới đây là bản dịch nguyên văn bài viết,

20 Chữ Này Đáng Giá Một Ngàn Tấm Hình

A.O. Scott là nhà phê bình tự do của bản tin Book Review. Aliza Aufrichtig là một nhà báo hình ảnh.

Ngày 24 tháng 8 năm 2026

Giả sử bạn đang đi trên phương tiện giao thông công cộng — có thể là trên đường đi làm hằng ngày, hoặc trong một chuyến đi chơi ở một thành phố lạ — và có điều gì đó thu hút sự chú ý của bạn, điều gì đó về đám đông đô thị đang cuồn cuộn xung quanh mà trước đây bạn chưa từng chú ý đến. Ấn tượng đó đọng lại trong đầu bạn, và cuối cùng bạn ghi nó ra.

Đó đại loại là những gì đã xảy ra với nhà thơ Ezra Pound vào một ngày năm 1911. Bản ghi lại những gì ông nhìn thấy, xuất bản lần đầu trên Tạp chí Poetry năm 1913, là một trong những bài thơ vĩ đại ngắn nhất bằng tiếng Anh.

Ezra Pound (1885-1972) là một người cổ vú sắc sảo và gay gắt cho chủ nghĩa hiện đại trong văn học, quyết tâm loại bỏ những thói quen lãng mạn và thời đại Victoria ra khỏi thơ ca. Ông có rất nhiều ý tưởng mạnh mẽ, kỳ lạ về cách thực hiện điều này, một vài trong số đó ông đã viết thành các bài luận và thư từ trong những năm 1910 và 1920.

Về sau, ông trở nên tai tiếng vì một số quan điểm cực đoan nằm ngoài văn học. Ông ủng hộ các thuyết kinh tế gàn dở, buôn bán sự bài Do Thái và ôm chồm lấy chủ nghĩa phát xít, phát thanh tuyên truyền ủng hộ Mussolini trên đài phát thanh nhà nước Ý trong Thế chiến II. Sau chiến tranh, ông bị cáo buộc tội phản quốc và bị giam trong một bệnh viện tâm thần ở Washington, D.C.

Nhưng vào năm 1913, mục tiêu của ông là thơ ca. Và phong trào mà ông dồn hết năng lượng tranh luận và sáng tạo vào là Chủ nghĩa Hình ảnh (hoặc “Imagisme”, theo cách viết Pháp hóa mà Pound ưa thích). Giống như nhiều chủ nghĩa khác bùng nổ trong nghệ thuật vào những năm tháng sôi nổi đó — Chủ nghĩa Lập thể, Chủ nghĩa Dada, Chủ nghĩa Vị tương — Chủ nghĩa Hình ảnh không kéo dài lâu như một phong trào, và Pound cuối cùng đã chuyển sang các lý thuyết khác. Nhưng không phải trước khi ông kịp diễn đạt một vài nguyên lý mà sau này trở thành trọng tâm cho việc thực hành viết lách hiện đại.

“Thơ ca,” Pound tuyên bố, “ít nhất phải được viết tốt như văn xuôi.” Điều này có nghĩa là loại bỏ những từ ngữ thừa thãi, lối diễn đạt cũ kỹ cùng các quy ước cổ điển về âm điệu và vần điệu. Trong số tháng 3 năm 1913 của tạp chí Poetry, Pound đã đưa ra những ngầm định của Chủ nghĩa Hình ảnh này:Xoay xở trực tiếp “sự vật”, cho dù là chủ quan hay khách quan.

Hoàn toàn không dùng từ nào không đóng góp vào việc trình bày

Về nhịp điệu: sáng tác theo chuỗi của câu nhạc, không phải theo chuỗi của máy đếm nhịp.

Thay vì những khái niệm mơ hồ về vẻ đẹp trữ tình, Pound nhấn mạnh vào sự tức thì và tính hiệu quả.

Thay vào đó, bài thơ “In a Station of the Metro” đưa ra một bài học cho các nhà thơ tương lai, một bài học mà những người đi tàu điện ngầm cũng có thể thấy quen thuộc.

Nếu bạn nhìn thấy điều gì đó, hãy nói ra điều đó.

--- ⁕ ---

HCD: Chắc các bạn thắc mắc bài thơ nầy ra sao

Nguyên văn bài thơ bằng tiếng Anh (ngôn ngữ chính thức của tác giả Ezra Pound):

Dịch nghĩa

Trên một ga tàu điện ngầm

Sự xuất hiện ảo ảnh của những gương mặt này trong đám đông:

Những cánh hoa trên cành cây đen, ướt át.

Quí bạn có cảm được gì hay ho không, có tưởng được là tác giả nói vể một ga xe metro không? Riêng tôi không cảm được chi cả, nếu không có cái tên bài thơ thì tôi cũng không biết tác giả viết về chuyện gì. Thế nhưng được người tây phương ca ngợi và tờ báo lớn The NewYork Timers đăng mấy ngày trước

――※――

Có điều thú vị là Đường thi có khá nhiều bài làm được chuyện ấy từ hơn một ngàn năm trước.Vương Duy có bài thơ “trường phái” nầy

Bài thơ trên của Vương Duy có tên là "Lộc Trại" bài thơ gồm 4 câu

Dưới đây là một số bản dịch tiếng Việt nổi tiếng của bài thơ này từ các dịch giả, thi sĩ uy tín:

Bản dịch của Tương Như

Núi vắng không thấy người,

Chỉ nghe tiếng người nói.

Nắng rọi vào rừng sâu,

Lại chiếu trên rêu xanh.

Bản dịch theo thể lục bát của Trần Trọng Kim

Núi vắng bóng người không,

Tiếng người nghe văng vẳng.

Rừng sâu ánh nắng hắt vào,

Rêu xanh lại thấy chiếu thao hào quang.

Bản dịch của Trần Trọng San

Núi trống không thấy người,

Chỉ nghe tiếng người nói.

Nắng dội vào rừng sâu,

Lại chiếu trên rêu xanh.

Bản dịc Nguyễn Hiến Lê

Núi vắng không thấy người,

Chỉ nghe tiếng người nói.

Nắng hắt vào rừng sâu,

Lại chiếu trên rêu xanh.

Bản dịch theo thể lục bát của Ngô Tất Tố

Núi sâu chẳng thấy bóng người,

Chỉ nghe văng vẳng tiếng người nói năng.

Rừng sâu nắng dội chiếu sang,

Lại chói rêu xanh một hàng rực rỡ

Bản dịch của Trần Lê Văn

Núi vắng người không thấy,

Nghe tiếng người đâu đây.

Nắng hắt vào rừng rậm,

Rêu xanh lại chiếu đầy.

Bản dịch của Tản Đà

Núi hoang không thấy ai qua,

Nghe từ xóm vắng tiếng ca vọng lại.

Nắng chiều rọi đến rừng sâu,

Lại đem bóng rợp nhuộm màu rêu xanh.

Bản dịch của Quách Tấn

Núi vắng bóng người biệt,

Nghe vang tiếng nói thôi.

Rừng sâu ánh nắng ngược,

Lại chiếu mảng rêu xanh.

Hỏi nhỏ sau khi đọc cả hai thì bài thơ nào “cảm” được lòng quí bạn

——―⁕֍⁕―——

Nguồn tin và chi tiết: https://www.sciencefocus.com/science/10-inventions-mocked?utm_source=flipboard&utm_content=sciencefocus%2Fmagazine%2FSCIENCEFOCUS.COM

HCD : Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)

10 phát minh từng bị chê là “đồ ngớ ngẩn” nhưng nay không thể thiếu

Trong lịch sử, nhiều phát minh lúc mới ra đời đã bị người đời chế giễu, cho là vô ích hoặc kỳ quặc. Thế nhưng về sau, chúng lại làm thay đổi hẳn cách con người đi lại, liên lạc và sinh hoạt.

1. Máy bay (1903)

Anh em Orville và Wilbur Wright từng bị công chúng lẫn giới khoa học chế giễu. Có báo còn cho rằng phải hàng triệu năm nữa con người mới bay được, và máy bay chở khách sẽ không bao giờ thành hiện thực. Ngay cả sau chuyến bay thành công đầu tiên năm 1903, nhiều người vẫn không tin. Ngày nay máy bay trở thành phương tiện đi xa không thể thiếu.

2. Xe đạp (thế kỷ 19)

Những chiếc xe đạp đầu tiên nặng, bánh sắt và chạy rất xóc, đến nỗi bị gọi là “kẻ làm đau xương”. Nhiều người xem nó chỉ là trò tiêu khiển của giới giàu có. Trái lại, xe đạp đem lại phương tiện đi lại rẻ tiền, dễ sử dụng, và ngày nay còn được coi là cách vận động tốt cho sức khỏe.

3. Đồ hộp (1810)

Peter Durand được cấp bằng sáng chế cho cách làm chín thực phẩm rồi đóng kín trong hộp thiếc, giúp thức ăn để được lâu hơn. Ban đầu phát minh này bị chê cười, phần vì hộp rất khó mở: phải dùng búa, đục hay lưỡi lê; mãi 45 năm sau mới có dụng cụ mở hộp chuyên dụng. Hộp đời đầu còn dùng chì độc và thức ăn đôi khi gây ngộ độc. Sau nhiều cải tiến, đồ hộp trở thành nguồn thực phẩm tiện lợi, rẻ tiền cho hàng tỷ người.

4. Bóng đèn điện (1879)

Khi đèn điện xuất hiện tại Anh, nhiều người chế giễu ánh sáng quá mạnh, nhất là phụ nữ vì sợ làm xấu vẻ mặt. Những bóng đèn đầu tiên cũng mau cháy hoặc bị chảy. Một số dân biểu Anh còn nghi ngờ điện có thể gây cháy nhà. Nhưng rồi bóng đèn điện đã giúp con người sinh hoạt cả ban đêm.

5. Xe hơi (cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20)

Xe hơi đầu tiên vừa ồn ào, hay hư, lại làm ngựa hoảng sợ. Tại Anh, luật còn buộc phải có người đi bộ phía trước, cầm cờ đỏ báo cho thiên hạ biết xe đang tới. Nhiều người tin rằng xe hơi chẳng thể thay thế xe ngựa. Thực tế hoàn toàn ngược lại: thời đại xe ngựa dần chấm dứt và xe hơi trở thành một phần quan trọng của đời sống.

6. Điện thoại (1876)

Thuở đầu, người ta chưa biết phải nói chuyện qua điện thoại ra sao, thường la thật lớn vì tưởng tiếng càng to thì càng đi xa. Nhiều người cho rằng chuyện tiếng nói chạy qua dây điện là điều phi lý; có người còn sợ bị điện giật. Một số nhà tu hành cho rằng có thế lực ma quỷ trong đó. Công ty Western Union cũng từng xem điện thoại chỉ như một món đồ chơi. Ngày nay thì điện thoại đã trở thành một phương tiện liên lạc thiết yếu.

7. iPhone (2007)

Khi Apple giới thiệu iPhone đầu tiên, nhiều người chê giá $500 quá mắc, không có bàn phím thật và màn ảnh bằng kính quá dễ bể. Người ta cũng nghi ngờ một chiếc máy vừa nghe nhạc, vừa vào Internet, vừa gọi điện có thể thành công. Một số đối thủ còn tin iPhone sẽ thất bại. Trái lại, từ năm 2007 iPhone đã đem về cho Apple hơn $2,1 ngàn tỷ tiền bán hàng cộng dồn và làm thay đổi cách người ta sử dụng điện thoại.

8. Chích ngừa (1796)

Khi Edward Jenner dùng virus đậu bò để chích ngừa cho một cậu bé nhằm ngừa bệnh đậu mùa, nhiều người kinh hãi vì cho rằng ông đang đưa bệnh của súc vật vào cơ thể người. Có tranh biếm họa còn vẽ người chích ngừa mọc sừng và các bộ phận giống bò. Một số nhà tu hành cho rằng việc này chống lại ý Trời. Về sau, khoa học chứng minh phương pháp của Jenner mở đường cho nhiều loại thuốc chích ngừa, cứu sống vô số người.

9. Va-li có bánh xe (1972)

Bernard Sadow bị chế giễu khi xin bằng sáng chế cho va-li có bánh xe. Quan niệm thời ấy cho rằng đàn ông “thật sự” phải xách va-li nặng để chứng tỏ sức mạnh. Các cửa hàng lớn ở New York lúc đầu đều không chịu bán. Hơn 15 năm sau, loại va-li hai bánh của Robert Plath mới đưa phát minh này thành món quen thuộc. Ngày nay, đi phi trường mà phải xách va-li không bánh xe mới là chuyện khó chịu.

10. Cây dù (1705)

Jean Marius sáng chế loại dù nhẹ có thể xếp lại. Tại London, đàn ông dùng dù thuở đầu bị chế giễu. Nhà thám hiểm Jonas Hanway từng bị người đánh xe ném rác vì họ sợ dù sẽ khiến khách không cần đi xe ngựa nữa. Công tước Wellington còn cấm binh sĩ dùng dù vì cho rằng trông rất kỳ cục. Nhưng chẳng bao lâu người ta nhận ra che mưa vẫn hơn là để ướt sũng, và cây dù trở thành vật dụng quen thuộc.

Điểm đáng chú ý của bài viết: Một phát minh mới thường bị đánh giá dựa trên thói quen và hiểu biết của thời đó. Những điều từng bị coi là ngớ ngẩn như máy bay, điện thoại, xe hơi hay va-li có bánh xe, về sau lại trở thành những thứ mà đời sống hằng ngày khó lòng thiếu được.

HCD: Mới hay :

Mắt phàm chê đồ ngốc, thủa ban sơ ôm mớ kiến nông;

Thần cơ hiển báu khuôn, đời hậu thế ơn nhờ lộc thực.

Ấy nên:

Lời cuồng dại trao tai, miệng thế gian đua nhau báng bổ;

Đường huyền vi tỏ lối, lòng người đời mới chịu tin theo.

——―⁕֍⁕―——

From: Nhac Tran <nhac.tran@

Sent: Friday, August 28, 2026 1:45 SA

Subject: Re: FW: Mỹ làm mưa nhân tạo, Ông Bill Gate lo âu vế AI, thơ Trùng Phùng, Góc đố vui và lời giải.

Mưa nhân tạo: Một công ty khởi nghiệp ở Nam California đã sử dụng các máy bay không người lái để làm gia tăng một chuỗi các đám mây ở Alaska, tạo ra thứ mà họ nói là khoảng 19 triệu gallon nước trong ba giờ.

Thưa anh Đẳng,

Tạo mưa nhân tạo đã có từ lâu. Vua nước Thái lan là Bhumibol Adulyadej đã có dự án làm mưa nhân tạo vào năm 1950 nhưng mãi đến cách nay vài năm (2018?) mới mang ra xử dụng để chống lại nạn hạn hán và làm giảm nạn không khí bị nhiễm độc.

Mưa nhân tạo : Tại sao kỹ thuât làm mưa nhân tạo xử dụng ở Bankok (Thái lan) vẫn còn có nhiều tranh cãi (Pluie artificielle : pourquoi la technique utilisée à Bangkok reste controversée)

Mặc dù có nhiều năm khảo sát đôi khi có hứa hẹn nhưng vẫn là một kỹ thuật mà mức độ hiệu quả về khoa học của nó vẫn còn tranh cãi. Theo một tài liệu vào năm 2016, nó có thể thành công trong một "số điều kiện nào đó"...nhưng vẫn có khó khăn để chứng tỏ một cách thực tế là mưa đã tạo ra bởi sự rải một số sản phẩm hoá học vào trong các đám mây bởi máy bay.

(La pluie artificielle, en dépit de nombreuses études parfois prometteuses, demeure une technique dont l'efficacité scientifique est discutée. Selon un travail de 2016, elle pourrait fonctionner "à certaines conditions"... Mais il reste difficile de démontrer expérimentalement que les pluies sont bien causées par la diffusion de produits chimiques au cœur des nuages par des avions.

https://www.sciencesetavenir.fr/nature-environnement/pollution/des-pluies-artificielles-anti-pollution-a-bangkok-vraiment_130828

HCD : Cám ơn anh Trần Ngọc Nhạc.

Lúc nhỏ tôi nhớ đã có nghe tin vể chuyện làm mưa nhân tạo, nay tôi tìm thử thấy thế nầy:

(Bắt đầu trích == > )

Vào ngày 13 tháng 11 năm 1946, Vincent Schaefer đã bay lên vùng mây phía trên bang New York và rải 3 pound (khoảng 1,35 kg) đá khô (CO₂ băng) vào đám mây. Hành động này lập tức kích thích các tinh thể băng hình thành và tạo thành tuyết/mưa rơi xuống, đánh dấu lần đầu tiên con người can thiệp tạo mưa thành công bằng khoa học.

Trong lịch sử cổ đại: Trung Quốc chỉ có các nghi lễ dân gian hoặc thuật sĩ cầu mưa (hành hương, lập đàn tế trời, xin mưa từ Long Vương), dựa hoàn toàn vào tín ngưỡng và ước nguyện chứ không có cơ sở khoa học hay kỹ thuật tạo mưa thực sự. ( < === hết trích)

——―⁕֍⁕―——

From: Tram Bao <trambao194@ >

Sent: Thursday, August 27, 2026 8:54 CH

Subject: Re: Mỹ làm mưa nhân tạo, Ông Bill Gate lo âu vế AI, thơ Trùng Phùng, Góc đố vui và lời giải.

Chào anh, xìn gởi anh hai bài Tôi và AI viết chung về Tương Lại của AI

Con Người Thiện Lành Phải Bước Vào Kỷ Nguyên AI

(Phong Trào AI Nhân Lành)

Đồng tác giả: Bảo Trâm & AITramTam

.......

HCD : Cám ơn tác giả Tram Bao.

Vì bài rất dài không tiện bỏ vào email, tôi attached theo email nầy đưới dạng Microsoft Word giữ nguyện layout của tác giả.

——―⁕֍⁕―——

Câu đố vui nầy tương đối khó, hai ba AI đều giải sai. Về toán học tôi thấy AI giải sai nhiều hơn con người. Tay ngang như tôi mà cũng thấy chỗ sai của nó.