"Sinh, Lão, Bệnh, Tử" là chu kỳ của bất kỳ một sinh vật nào trên quả đất này; đồng thời có thể áp dụng cho cả vũ trụ, vì khoa học cũng đã cho biết là có những hành tinh hay ngôi sao đã biến mất, hay nói một cách thông thường là đã chết. Ngay cả những bậc siêu nhiên, được xem là cấu tạo nên vạn vật, cũng đã chết. Vệ tinh Voyager 1 đã bay được 15.89 tỉ dặm (25.57 tỉ cây số) kể từ ngày được phóng lên không gian, mà vẫn chưa thấy "Thiên Đàng" ở đâu. Mỏ vàng Mponeng ở Nam Phi là mỏ sâu nhất thế giới, sâu hơn 4 km (2.5 dặm) bên dưới bề mặt Trái Đất, thế mà vẫn chưa thấy "Địa Ngục" ở chỗ nào. Thế cho nên "Thiên Đàng" và "Địa Ngục" chỉ có ở tâm trí, ở sự tin tưởng về phương diện tôn giáo mà thôi.
<!>
Thực tế thì có sinh sẽ có tử, có sống sẽ có chết.
Thế cho nên, chuyện "sống, chết" là điều không cần phải bàn luận. Phần còn lại là "già, bệnh" là hai điều mà chúng ta cần quan tâm. Ai cũng sẽ già, và ai cũng sẽ bệnh. Con người ta khi về già, hầu hết, bị suy giảm thể lực và phải đối mặt với các bệnh mãn tính, tình trạng khuyết tật hoặc sự cô lập. Thế nhưng, tại sao một số người lại có thể tránh được hoàn cảnh đó và sống một cuộc đời đầy sức sống khi về già? "Chắc chắn yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng, và tất nhiên là cả sự may mắn nữa." Tuy nhiên, Tiến sĩ Patricia Harris, bác sĩ chuyên khoa lão và là giáo sư tại Trường Y David Geffen thuộc đại học UCLA, đã cho rằng ai cũng có thể, nếu cố gắng, sẽ thay đổi số phận dù chỉ một chút, và như thế, cũng là điều tốt lành, nên làm, cho cuộc sống ngắn ngủi ở cõi tra6`n gian này.
Gia Tăng Tuổi Thọ
Nhờ những tiến bộ trong lĩnh vực y tế công cộng, chăm sóc sức khỏe và giáo dục, tuổi thọ tại các quốc gia phát triển đã tăng lên đáng kể. Chẳng hạn, vào năm 1900, tuổi thọ trung bình của nam giới và nữ giới tại Hoa Kỳ là 47 tuổi. Theo số liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), đến năm 2019, con số này đã tăng lên gần 79 tuổi.
Tuy nhiên, sống lâu hơn không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải gánh chịu sự suy giảm nghiêm trọng về sức khỏe.
Những Thay Đổi Do Tuổi Tác
Tất nhiên, một số thay đổi là điều khó tránh khỏi. Khi lớn tuổi, chúng ta bị mất khối lượng cơ bắp và xương, đồng thời suy giảm độ nhạy bén của trí não và phản xạ. Sụn khớp thường bị bào mòn gây đau nhức, bộ phận tiêu hóa chậm lại, khả năng giữ thăng bằng suy giảm, cũng như thị lực và thính lực có thể kém đi. Các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch hoặc tiểu đường loại 2 cũng có thể xuất hiện.
Những thay đổi trong các mối quan hệ xã hội cũng có thể tác động đến chúng ta khi về già. Con cái lớn lên và chuyển đi nơi khác. Chúng ta không còn gặp gỡ đồng nghiệp sau khi nghỉ hưu. Những người thân thiết – bạn bè, anh chị em hay bạn đời – lại lâm bệnh hoặc mắc chứng sa sút trí tuệ. Điều này có thể dẫn đến cảm giác cô đơn, bị cô lập hoặc trầm cảm, tạo nên một vòng xoáy đi xuống về sức khỏe và tinh thần.
"Cô đơn là một trong những vấn đề lớn nhất mà tôi nhận thấy," Tiến sĩ Harris chia sẻ. "Nó dẫn đến trầm cảm và làm mất đi động lực chăm sóc sức khỏe. Khi trở nên ốm yếu và suy kiệt hơn, con người ta lại càng ngại ra ngoài và giao tiếp xã hội. Điều này làm gia tăng nguy cơ tử vong sớm."
Thế Nào Là Một Hành trình lão hóa thành công?
Trong cuốn sách xuất bản năm 1998 có tựa đề "Successful Aging" (Lão hóa thành công), hai tác giả John W. Rowe và Robert L. Kahn đã đưa ra định nghĩa về lão hóa thành công – một định nghĩa mà nhiều chuyên gia trong lĩnh vực lão khoa vẫn coi là chuẩn mực.
Rowe và Kahn định nghĩa lão hóa thành công là:
Không mắc bệnh tật hoặc khuyết tật
Duy trì tốt khả năng thể chất và nhận thức
Giao thiệp với người khác theo những cách có ý nghĩa
Các bước để lão hóa khỏe mạnh
Ngày càng có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng cách bạn chăm sóc bản thân ở thời điểm hiện tại có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của bạn trong tương lai.
Gần đây, U.S. News đã thực hiện một cuộc khảo sát về quá trình lão hóa khỏe mạnh với sự tham gia của hơn 50 chuyên gia y tế – bao gồm bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng, chuyên gia thể dục và dược sĩ – nhằm tìm hiểu về các thói quen, yếu tố và khuynh hướng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống khi chúng ta già đi.
Khi được hỏi về những yếu tố then chốt để lão hóa khỏe mạnh, các chuyên gia đã xếp hạng chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn và giấc ngủ chất lượng là ba yếu tố quan trọng nhất. Những kết quả này được củng cố bởi ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy
Việc ăn uống lành mạnh, duy trì hoạt động thể chất thường xuyên và ngủ đủ giấc đóng vai trò thiết yếu; chúng không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ mà còn mang lại chất lượng sống tốt đẹp hơn cho những năm tháng đó.
Nhiều nghiên cứu đã cho thấy mối liên hệ giữa thể lực tốt ở độ tuổi trung niên và việc giảm nguy cơ mắc các bệnh mãn tính (như bệnh Alzheimer, đột quỵ và tiểu đường) khi về già.
"Tập thể dục đã được chứng minh là giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tình trạng mất cơ, béo phì, trầm cảm, ung thư và nhiều bệnh mãn tính khác. Hoạt động này tác động trực tiếp ở cấp độ tế bào: làm giảm tình trạng viêm toàn thân, lượng mỡ trong cơ thể và cholesterol LDL (loại 'xấu'), đồng thời làm tăng cholesterol HDL (loại 'tốt'), mật độ xương và khối lượng cơ bắp," Bác sĩ Saket Saxena, chuyên gia lão khoa tại Cleveland Clinic kiêm Phó giáo sư lâm sàng về y học tại Trường Y thuộc Đại học Case Western Reserve, cho biết.
Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh ở độ tuổi trung niên có liên quan đến sức khỏe tốt hơn khi về già.
"Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải có liên quan đến tuổi thọ cao trên toàn thế giới," bác sĩ Saxena nói. Chế độ ăn này bao gồm một lượng đáng kể trái cây, rau củ, các loại đậu, hạt, dầu ô liu và ngũ cốc nguyên hạt, cùng với lượng vừa phải cá, thịt gia cầm, rượu vang và lượng ít thịt đỏ cũng như các sản phẩm từ thịt.
Dưới đây là 9 điểm then chốt mà chúng ta có thể thực hành
1. Tuân thủ các nguyên tắc căn bản để có sức khỏe tốt
Không hút thuốc
Duy trì cân nặng hợp lý
Chú trọng chất lượng giấc ngủ
Tiến sĩ Harris cho biết: “Nhiều nghiên cứu đã liên tục chứng minh những lợi ích thực sự của việc không hút thuốc, duy trì cân nặng ổn định và kiểm soát tốt các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như cao huyết áp, bệnh tim hay tiểu đường”.
Hãy cố gắng ngủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm để tránh tình trạng đầu óc thiếu minh mẫn và giảm nguy cơ té ngã.
Quý vị có thể kiể soát "cân nặng hợp lý" hay "Chỉ Số Khối Lượng Cơ Thể" ở đây:
2. Tập thể dục
“Tập thể dục giúp giảm mức độ căng thẳng trong cơ thể. Hoạt động này giúp đưa oxy đến tất cả các mô, mang lại lợi ích cho não bộ. Nó giúp tăng cường thể lực, nhờ đó giảm nguy cơ té ngã và tình trạng suy yếu cơ thể. Ngoài ra, cơ bắp khỏe mạnh còn giúp giảm đau nhức xương khớp,” Tiến sĩ Harris cho biết.
Thế nhưng, tập thể dục bao nhiêu là đủ? Các chuyên gia về lão hoá đều khuyên rằng tiêu chuẩn tập thể d.c cho người lớn tuổi là 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải, chẳng hạn như chơi quần vợt hoặc đi bộ nhanh.
“Nghe có vẻ là một mục tiêu khá nặng nề,” Tiến sĩ Harris nói. “Hãy coi đó là một đích đến cần hướng tới chứ không phải là quy tắc bắt buộc phải tuân thủ tuyệt đối. Nếu bạn bắt đầu đi bộ đều đặn dù chỉ trong vài ba phút – trong khi trước đó hoàn toàn không tập luyện – thì đó đã là một thành quả thực sự đáng ghi nhận.”
Quý vị có thể xem lại cái bài về ding dưỡng và thể dục ở đây:
3. Học cách trở nên kiên cường
Khả năng vực dậy sau những nghịch cảnh—chẳng hạn như khi mất đi người thân hoặc mất việc làm—có thể giúp bạn đối phó với những thăng trầm của cuộc sống, duy trì sự năng động và tránh bị trầm cảm.
4. Tăng cường giao tiếp xã hội
Việc này giúp đẩy lùi cảm giác cô đơn, trầm cảm và sự cô lập. Nếu đang sống xa người thân, hãy kết thêm bạn mới. Bạn có thể tham gia một câu lạc bộ, làm tình nguyện viên hoặc trò chuyện với hàng xóm.
"Số lượng các giao thiệp xã hội trong ngày hoặc trong tuần có tác động tích cực đến tuổi thọ, ngay cả đối với những người mắc bệnh tim và ung thư đại tràng," Tiến sĩ Harris cho biết. "Người đó không nhất thiết phải là bạn thân; có thể chỉ là một người nào đó tại quán cà phê hay nhân viên thu ngân ở cửa hàng thực phẩm."
5. Thử thách trí não
Không phải ai trong chúng ta cũng có thể đua xe, nhưng chúng ta có thể thử một sở thích mới, học thêm ngoại ngữ hoặc tham gia một khóa học tại trường cao đẳng ở địa phương. Nhiều trường đại học cho phép bạn tham gia các khóa học trực tuyến miễn phí, dù bạn sẽ không được cấp tín chỉ.
Ngay cả những trò chơi khích thích trí não như giải đáp câu đố hay ô chữ cũng giúp ích cho cho sự linh hoạt của trí não.
Tiến sĩ Harris cho biết: “Việc duy trì sự năng động cho trí não bằng cách này hay cách khác sẽ giúp ngăn ngừa chứng sa sút trí tuệ. Đó phải là hoạt động giúp trí não của bạn luôn được kích thích và vận động khi bạn lớn tuổi hơn.”
Quý vị có thể "động não" với các cuộc đố vui ở đây:
6. Kiểm tra và chữa trị tình trạng suy giảm thính lực
"Suy giảm thính lực có thể dẫn đến việc hạn chế giao tiếp xã hội và giảm các kích thích trí não, từ đó ảnh hưởng đến mức độ hoạt động, gây ra trầm cảm và sự cô lập, dẫn đến suy giảm chức năng và làm giảm tuổi thọ," Saxena, đồng giám đốc khoa cấp cứu lão khoa tại Cleveland Clinic (Ohio), cho biết.
7. Giảm căng thẳng
Căng thẳng kéo dài làm gia tăng tình trạng viêm trong cơ thể. Hãy tìm cách giải tỏa căng thẳng.
Tiến sĩ Harris cho biết: “Những người có mức độ viêm trong cơ thể cao – chẳng hạn như chỉ số protein phản ứng C (CRP) cao – thường có tuổi thọ thấp hơn”. Hãy thử tập thiền, các bài tập giảm căng thẳng, yoga hoặc thái cực quyền (taichi).
8. Sống có mục đích
Lối sống này có liên quan đến việc giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và bệnh Alzheimer. Với ông Sirota, một doanh nhân thành công, đơn giản là nó mang lại cho ông cảm giác hạnh phúc. Ông đang truyền đạt kinh nghiệm kinh doanh của mình cho các học sinh trung học có tinh thần khởi nghiệp.
"Việc giúp đỡ các em nhỏ mang lại cho tôi niềm vui to lớn," ông chia sẻ. Bạn có thể sống một cuộc đời có mục đích thông qua các hoạt động tình nguyện, giúp đỡ người thân trong gia đình hoặc làm bất cứ điều gì mang lại ý nghĩa cho bản thân.
9. Hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời
"Việc tiếp xúc lâu dài với tia cực tím (UV) trong suốt cuộc đời có thể gây ra những tổn thương DNA nghiêm trọng, đẩy nhanh quá trình lão hóa tế bào trên toàn cơ thể," Tiến sĩ S. Manjula Jegasothy – bác sĩ da liễu thẩm mỹ, Phó Giáo sư lâm sàng chuyên ngành da liễu tại Trường Y Miller thuộc Đại học Miami kiêm nhà sáng lập Viện Da liễu Miami (Miami Skin Institute) – cho biết. "Tiếp xúc với tia UV cũng làm tăng nguy cơ ung thư da. Xét về mặt thẩm mỹ, tia UV còn khiến da bị lão hóa. Ngay cả việc thoa kem chống nắng thường xuyên cũng không thể bảo vệ da hoàn hảo khi bạn tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời quá 15 phút; các sai sót trong việc thoa kem và mồ hôi tiết ra sẽ làm loãng lớp kem chống nắng."
Lời kết
Nhiều khía cạnh sức khỏe có mối liên hệ với nhau, chẳng hạn như tình trạng cô lập, trầm cảm và sự suy giảm chức năng... Do đó, việc áp dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để duy trì sự năng động và tràn đầy sức sống là điều hoàn toàn hợp lý.
"Để sống lâu và khỏe mạnh hơn, thực sự cần đến rất nhiều yếu tố," Tiến sĩ Harris chia sẻ.
Điều này đồng nghĩa với việc tham gia càng nhiều hoạt động càng tốt để làm phong phú thêm cuộc sống.
Đừng bao giờ chùn bước hay giảm nhịp độ sống. Chẳng có lý do gì để ngừng làm những điều mình muốn, trừ khi có điều gì đó thực sự ngăn cản bạn lại.
Biên soạn:
Bùi Phạm Thành
Tham khảo:
9 Proven Healthy Aging Tips
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét