Đón giao thừa trong đêm trừ tịch, người xưa gọi là THỦ TUẾ 守歲, là Canh giữ cái giờ phút thiêng liêng của năm cũ chuyển sang năm mới. Treo lá bùa nêu mới lên cành đào trước ngõ và đốt các mắt tre già cho nổ vang để xua đi tà ma quỷ quái và xui xẻo của năm qua để đón về các phúc thần và may mắn cho năm tới. Nhưng dần dà theo đà tiến hóa lịch sử của xã hội loài người, Giao thừa là đêm "Tống cựu Nghinh tân" của tất cả mọi thành viên trong gia đình cùng đoàn tụ với nhau để tiễn đưa năm cũ và đón mừng năm mới,
<!>
là buổi đại đoàn viên thiêng liêng của gia đình mà dù cho ai đó có xa xôi khó khăn đến đâu cũng cố gắng quay về để cùng nhau ăn bữa cơm đoàn viên của chiều ba mươi Tết và cùng đón Giao thừa để mừng năm mới tuổi mới.
Nên những ai không về được quê nhà trong chiều ba mươi Tết là một mất mát hụt hẫng day dứt lớn lao trong tâm hồn, một sự buồn thương mà không gì bù đắp được, cho dù "bận làm quan" mà không thể về quê đoàn tụ với gia đình như Tễ tướng Trương Duyệt 張說 trong bài "Khâm Châu Thủ Tuế 欽州守歲" khi bị nữ Hoàng đế Võ Tắc Thiên biếm đến làm Thứ sử đất Khâm Châu :
故歲今宵盡， Cố tuế kim tiêu tận,
新年明旦来。 Tân niên minh đán lai.
愁心随斗柄， Sầu tâm tùy đẩu bỉnh,
東北望春回。 Đông bắc vọng xuân hồi.
Có nghĩa :
Năm cũ sẽ chấm dứt trong đêm nay và sáng ngày mai thì năm mới lại đến rồi. Lòng sầu của ta tùy theo chuôi của sao Bắc đẩu, mong rằng nó sẽ quay về hướng đông bắc, nơi ta đang chờ đón mùa xuân về !
Hướng Đông bắc từ đất Khâm châu (tỉnh Giang Tây ngày nay) là xứ kinh thành Lạc Dương mà cũng là nơi quê hương của Trương Duyệt.
Năm cũ đêm nay hết,
Sáng mai năm mới sang.
Lòng sầu theo Bắc đẩu,
Ngóng xuân Đông bắc ngang.
Lục bát :
Ngày tàn năm hết đêm nay,
Ánh xuân năm mới sáng ngày lại sang.
Lòng sầu Bắc đẩu xoay ngang,
Ngóng về Đông bắc ngóng sang quê nhà !...
Lòng buồn thương của kẻ làm quan bị biếm xa quê không được về "ăn Tết" cùng gia đình là thế, còn kẻ dân giả, những lãng tử giang hồ thì tâm trạng như thế nào trong đêm giao thừa nơi xứ lạ quê người ? Ta hãy cùng đọc bài thơ "TRỪ DẠ TÁC 除夜作"(Sáng tác trong đêm Giao thừa) của thi nhân Cao Thích 高適 đời Đường thì sẽ rõ :
旅館寒燈獨不眠， Lữ quán hàn đăng độc bất miên,
客心何事轉悽然 ? Khách tâm hà sự chuyển thê nhiên?
故鄉今夜思千里， Cố hương kim dạ tư thiên lý,
霜鬢明朝又一年 ! Sương mấn minh triêu hựu nhất niên!
* Nghĩa bài thơ :
Cảm Tác Trong Đêm Trừ Tịch
Một mình đơn độc ngồi bên ngọn đèn lạnh lẽo trong lữ quán.
Vì chuyện chi mà lòng khách lại trở nên thê lương sầu thảm ?
Thì ra đêm nay khách đang nhớ đến quê hương ở xa ngoài ngàn dặm.
Sáng mai trên mái tóc sương pha nầy lại chồng thêm một tuổi đời xa quê hương nữa rồi !
Qủa là tâm sự xót xa của kẻ tha hương lữ thứ ! Cao Thích không về được quê hương để đón xuân vì quan sơn cách trở, và vì công chưa thành danh chưa toại, mà xót xa cho thân mình còn lưu lạc tha phương nơi lữ quán trong đêm Trừ tịch ! Không như ...
Chúng ta ngày nay, không phải vì núi sông cách trở, cũng không phải chờ đợi công danh. Chúng ta có đầy đủ phương tiện, điều kiện tiện nghi để về thăm quê hương bất cứ lúc nào, bất cứ khi nào chúng ta muốn... Nhưng, về đến quê hương rồi cũng không tìm đâu ra được những làng xóm ngày xưa, những phố phường năm cũ, kỷ niệm của những ngày xưa thân ái... đã biền biệt chân trời ! Thôi thì, thà ở đây, để làm kẻ tha hương, xa quê, nhớ quê để nuối tiếc về những tháng ngày dĩ vãng... vang bóng một thời!!!
* Diễn nôm :
THƠ LÀM ĐÊM GIAO THỪA
Quán lạnh đèn tàn chẳng ngủ yên,
Lòng ai da diết những ưu phiền.
Quê hương ngàn dặm đêm nay nhớ,
Đầu bạc sáng ngày lại một niên !
Lục bát :
Thức cùng quán lạnh đèn tàn,
Lòng người lữ thứ dạ càng tái tê.
Ngàn trùng canh cánh tình quê,
Sáng ra đầu bạc năm về lại năm.
Câu 3 của bài thơ:
故鄉今夜思千里，Cố hương kim dạ tư thiên lý,
Còn được hiểu là : Đêm nay, cố hương nhớ về người ở xa ngàn dặm. Chắc trong cảnh đoàn tụ vui vầy để cùng đón Tết mà thiếu mất một người còn chưa kịp về. Cao Thích không nói là mình ở ngoài ngàn dặm nhớ về cố hương, mà nói Cố hương nhớ về mình còn đang ở xa ngoài ngàn dặm...
* PHỎNG DỊCH :
THƠ LÀM ĐÊM GIAO THỪA
Quán trọ, đèn khuya, ngủ chẳng yên,
Lòng luôn canh cánh vạn niềm riềng.
Quê nhà, nhớ qúa, xa ngàn dặm,
Mai Tết, năm qua, tóc bạc thêm !
* CẢM TÁC :
Giao thừa giao cả niềm riêng,
Lòng quê cánh cánh tận miền xa xăm.
Mai ngày năm lại qua năm,
Bao giờ mới khỏi về thăm quê nhà ?!
Đỗ Chiêu Đức
Sau đây là tâm sự của một trong Đường Tống Bát Đại Gia Liễu Tông Nguyện 柳宗元 khi thấy mùa xuân đến ở miền Nam mà lo về nơi quê hương đất Bắc :
零 陵 早 春 LINH LĂNG TẢO XUÂN
問 春 從 此 去, Vấn xuân tòng thử khứ,
幾 日 到 秦 原. Kỷ nhật đáo Tần Nguyên.
凭 寄 還 鄕 夢, Bằng ký hoàn hương mộng,
殷 勤 入 故 園. Ân cần nhập cố viên.
柳宗元 Liễu Tông Nguyên
* CHÚ THÍCH :
- Linh Lăng 零陵 : là một địa danh ở miền Nam, còn Tần Nguyên 秦原 thì ở miền Bắc.. Ở miền Nam ấm áp nên mùa xuân đến sớm hơn, còn miền Bắc lạnh lẽo nên nàng xuân sẽ đến muộn hơn.
- Tòng Thử 從此: là Từ nơi đây, từ chỗ nầy.
- Bằng Ký 凭寄: là Dựa vào ai đó mà gởi gắm. Ở đây chỉ Dựa vào nàng xuân.
- Hoàn Hương Mộng 還鄕夢: là Giấc mơ được về với quê hương.
* NGHĨA BÀI THƠ :
MÙA XUÂN ĐẾN SỚM Ở XỨ LINH LĂNG
Hỏi Xuân rằng, từ đây đi, thì mấy ngày Xuân mới đến được xứ Tần Nguyên. Cho ta gởi theo cái " mộng hoàn hương", ân cần về tận quê nhà. (Chứ đang ở nơi xa xôi nầy, ta sẽ không sao về lại nhà trong mùa xuân nầy được !).
* DIỄN NÔM :
XUÂN SỚM Ở XỨ LINH LĂNG
Hỏi Xuân từ đây giả biệt
Bao giờ mới đến Tần Nguyên
Ta gởi mộng lòng tha thiết
Ân cần về tận cố viên !
Lục Bát :
Từ đây giả biệt, hỏi Xuân
Bao giờ mới đến xứ Tần Nguyên ta
Gởi lòng theo mộng thiết tha
Ân cần về tận quê nhà xa xăm !
Thấy xuân đến, chạnh lòng nhớ quê mà gởi cái "mộng hoàn hương", ân cần nhờ nàng xuân mang về tận quê nhà, đây quả là một lối gởi đặc biệt và tuyệt vời biết bao !
Mặc dù, chúng ta đang ở đất Bắc (Bắc Mỹ), và mặc dù Mỹ đi sau hơn Việt Nam đến mười hai tiếng đồng hồ, nhưng sao ta vẫn thấy nao nao mỗi độ xuân về, cứ lo cho quê hương chưa có mùa xuân, nhưng có biết đâu rằng chính chúng ta đây mới là những kẻ đang khao khát mùa xuân, và chỉ hoài niệm, rồi nuối tiếc mà đi tìm những mùa xuân trong quá khứ.....
Đầu Xuân, gởi chút mộng lòng tha thiết về với quê hương......
Từ đây giả biệt, hỏi Xuân
Bao giờ mới đến xứ "CẦN THƠ" ta
Gởi lòng theo mộng thiết tha
Ân cần về tận quê nhà xa xăm !
Hẹn bài dịch tới !
杜紹德
Đỗ Chiêu Đức
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét