Biểu tình phản đối việc tổng thống Donald Trump ép nhượng lại hòn đảo Bắc Cực cho Mỹ, trước lãnh sự quán Mỹ ở Nuuk, Groenland, ngày 17/01/2026. REUTERS - Marko Djurica - Trọng Thành - Tham vọng của chính quyền Trump đối với đảo Groenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, đang làm dấy lên những căng thẳng tại hòn đảo với hơn 50 nghìn dân, có mối quan hệ lâu đời, phức tạp với cựu cường quốc thuộc địa châu Âu.
Tuy nhiên, đông đảo người dân Groenland, mong muốn độc lập với Đan Mạch, đang có xu hướng tạm gác sang một bên giấc mơ chủ quyền, để có được hậu thuẫn của Đan Mạch và Châu Âu trong thế đối đầu như trứng chọi đá với siêu cường Mỹ.
Trong chuyến công du Mỹ để đàm phán với chính quyền Trump, cùng với phái đoàn Đan Mạch, giữa tháng 1/2026, thủ tướng đảo tự trị Groenland Jens-Frederik Nielsen nhấn mạnh : « Nếu phải lựa chọn giữa Mỹ và Đan Mạch ngay bây giờ, chúng tôi chọn Đan Mạch », và sẽ không có chuyện Groenland chôn vùi mối quan hệ lịch sử 300 năm với Đan Mạch do áp lực của chính quyền Trump.
Tham vọng của chính quyền Trump thổi bùng những oán hận thời thuộc địa
Đài France 24, trong bài tổng thuật mang tựa đề « Entre le Groenland et le Danemark, un mariage de raison qui tient face aux visées de Trump » (tạm dịch là « Mối quan hệ hôn nhân tính toán giữa Groenland và Đan Mạch nhằm chống lại các tham vọng của Trump »), nhấn mạnh trước hết đến việc những tuyên bố hùng hồn của tổng thống Mỹ đã khơi dậy khát vọng ly khai mạnh mẽ trong một bộ phận dân chúng, trong bối cảnh những hồi ức về thời kỳ thuộc địa được khơi dậy.
Sử gia Astrid Nonbo Andersen, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch (DIIS), tóm lược tình hình chung : « Có rất nhiều nỗi oán giận liên quan đến lịch sử thuộc địa với Đan Mạch. Nỗi thất vọng có thể được quan sát thấy trong toàn bộ các lực lượng chính trị ở Groenland. Mọi người đều nhìn nhận rằng chế độ thực dân về cơ bản là bất công, nhưng các phe phái có quan điểm khác nhau về tương lai chính trị của hòn đảo và mối quan hệ với Đan Mạch ».
Những vết thương « thời Đan Mạch hóa » bị chôn vùi
Bài tổng thuật của France 24 lược lại lịch sử quan hệ gần đây giữa đảo Groenland, một thuộc địa cũ, được sáp nhập vào Vương quốc Đan Mạch từ năm 1721. Sau Thế chiến Hai, Copenhagen đã thực thi chính sách « Đan Mạch hóa » nhằm xóa bỏ văn hóa, ngôn ngữ và truyền thống của người bản địa Inuit để áp đặt văn hóa Đan Mạch. Chính sách này đánh dấu sự khởi đầu của « cuộc hiện đại hóa cưỡng bức » trên đảo : cư dân bị buộc phải rời bỏ thôn quê tới định cư tại các trung tâm đô thị, trong bối cảnh công nghiệp hóa.
Trong một thời gian dài, tại Groenland đã phổ biến một quan niệm cho rằng Đan Mạch đã thực thi sứ mạng « khai hóa văn minh » xứ sở băng tuyết Bắc Cực với « tiến trình thực dân hóa phi bạo lực ». Quan điểm này ăn sâu vào tiềm thức tập thể « đặc biệt dựa trên thực tế là chưa từng có quân đội, chế độ nô lệ hay chiến tranh giành độc lập » tại Groenland, theo giải thích của nhà nhân chủng học Pia Bailleul, Quỹ Nghiên cứu Bruno Latour tại Học viện Sciences Po Paris.
Chính sách « Đan Mạch hóa » nói trên sở dĩ có được ảnh hưởng sâu rộng là do có sự ủng hộ tự nguyện của « giới tinh hoa Groenland, những gia đình đa chủng tộc (có quan hệ hôn nhân với dân Đan Mạch) vốn được hưởng nhiều đặc quyền ». Theo chuyên gia Học viện Sciences Po, phải đến thời kỳ hình thành thế hệ các chính trị gia bản địa Groenland, vấn đề chủ quyền đất đai và căn tính Groenland khác biệt với Đan Mạch, hay khu vực bán đảo Scandinavia nói chung, mới được khẳng định mạnh mẽ.
Bên dưới lớp vỏ hào nhoáng của tiến trình hiện đại hóa tốt lành là những mặt tối của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và tư tưởng gia trưởng, vốn bị làm ngơ trong một thời gian dài trong công luận Đan Mạch. Hàng loạt vết thương thời thuộc địa bị chôn vùi được đưa ra ánh sáng những năm gần đây, như việc ép buộc trẻ em bản địa Groenland sống với các gia đình Đan Mạch, hay ép buộc triệt sản…
Nỗ lực hòa giải ít năm gần đây từ phía Đan Mạch
Năm 2008, Groenland trưng cầu dân ý. Hơn 70% cử tri ủng hộ việc khẳng định quyền tự trị rộng rãi. Chính quyền hòn đảo giờ đây có lực lượng cảnh sát riêng, tòa án riêng, tiếng bản địa của người Inuit trở thành ngôn ngữ chính thức. Hòn đảo được quyền kiểm soát việc khai thác tài nguyên. Quy chế tự trị này mở đường cho việc đảo Groenland khẳng định nền độc lập.
Cũng chính từ giai đoạn này, Đan Mạch bắt đầu khởi động tiến trình hòa giải với Groenland. Astrid Nonbo Andersen, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, nhắc lại việc hai chính quyền Nuuk và Copenhagen đã đồng ý thành lập một ủy ban hòa giải từ năm 2013, đồng thời nhấn mạnh đến việc Đan Mạch ngày càng « tập trung nhiều hơn vào lịch sử thời thuộc địa » và « lắng nghe nhiều hơn những yêu sách của Groenland ».
Năm 2000, thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã đích thân xin lỗi những người Inuit ở Groenland, bị tách khỏi gia đình và đưa đến Copenhagen hơn 70 năm trước, do cuộc thử nghiệm nhằm tạo ra một tầng lớp tinh hoa nói tiếng Đan Mạch. Tháng 9/2025, thủ tướng Mette Frederiksen đã đích thân xin lỗi các phụ nữ là nạn nhân của chính sách triệt sản cưỡng bức từ thập niên 1960 đến đầu thập niên 1990.
Theo điều tra của các sử gia, đã có ít nhất 4.000 phụ nữ Inuit bị ảnh hưởng bởi các chiến dịch triệt sản cưỡng bức này, để lại những tổn thương tâm lý và thể chất không thể phục hồi cho các nạn nhân. Chính sách này chỉ được đưa ra ánh sáng vào năm 2017. Chiến dịch triệt sản cưỡng bức, « với chiêu bài giải phóng tình dục, có mục đích thực sự là giảm tỷ lệ sinh của dân bản địa, đã sụt giảm đến một nửa chỉ trong vài năm ».
Dân cư hòn đảo tự trị Groenland, cựu thuộc địa của Đan Mạch, phải đối mặt với những thách thức lớn như giá nhà đất tăng vọt, dân số già hóa, nghèo đói, nghiện rượu… Hòn đảo này cũng nổi tiếng với tỷ lệ tự tử cao nhất thế giới với 81 người trên 100.000 dân, so với chỉ 10,8 ở Đan Mạch.
Giấc mơ độc lập tạm gác của Groenland và mưu đồ can thiệp của Nhà Trắng
Hòn đảo Groenland phụ thuộc mật thiết vào Đan Mạch. Chính quyền trung ương hiện cung cấp gần 60% ngân sách hàng năm của đảo (với hơn 500 triệu euro). Theo nhà nhân chủng học Pia Bailleul, Học viện Sciences Po, Paris, Groenland gắn bó rất chặt chẽ với Đan Mạch, bên cạnh các hợp tác mật thiết trong giáo dục, hầu hết người dân Groenland đều có người thân là người Đan Mạch, hoặc sinh trưởng ở Đan Mạch hoặc sở hữu nhà ở Đan Mạch.
Gắn bó mật thiết với Đan Mạch, nhưng đông đảo người dân Groenland muốn độc lập. Lãnh đạo của năm đảng phái có mặt trong Nghị Viện vùng tự trị đều chung một quan điểm « chúng tôi không muốn là người Mỹ, chúng tôi không muốn là người Đan Mạch, chúng tôi muốn là người Groenland ». Tuy nhiên trong bối cảnh chính quyền Trump muốn kiểm soát hòn đảo, bốn đảng phái trong liên minh cầm quyền Groenland chọn hướng đến mục tiêu « độc lập về trung hạn », trái ngược với quan điểm của đảng đối lập chính, muốn Groenland « sớm tuyên bố độc lập ».
Tham vọng lãnh thổ phô trương của phe cầm quyền tại Mỹ dường như đang giúp củng cố thêm mối quan hệ hôn nhân bắt buộc do các tính toán lợi ích giữa Nuuk và Copenhagen, trên cơ sở những gắn bó mật thiết giữa hai bên. Groenland hiện tại hy vọng, thông qua Đan Mạch, nhận được sự hậu thuẫn của các nước châu Âu, của Liên Hiệp Châu Âu trong nỗ lực bảo vệ chủ quyền trước siêu cường Mỹ.
Tuy nhiên, quan hệ lịch sử phức tạp giữa Groenland và Đan Mạch, với những vết thương thời thực dân, cùng khát vọng độc lập của hòn đảo, cũng là điều mà chính quyền Trump tìm cách khai thác để can thiệp vào nội bộ vùng tự trị Groenland. Cùng với các áp lực kinh tế và quân sự, tuyên truyền là một mặt trận khác của Nhà Trắng để gây phân hóa quan hệ Groenland và Đan Mạch, phân hóa nội bộ Groenland. Đài France 24, trong một bài phân tích khác, chú ý đến việc tổng thống Mỹ bổ nhiệm thống đốc đảng Cộng hòa bang Louisiana, Jeff Landry, làm « đặc phái viên về Groenland », hồi tháng 12/2025. Đặc phái viên Groenland của Donald Trump được giao nhiệm vụ trong vòng hai tháng phải thuyết phục được người dân Groenland ngả theo giấc mơ Mỹ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét